واکنش عسلی به اتهامات به زنگنه

دکتر مهدی عسلی از محققان و مدیران خوشنام نفتی ایران است که در چند سال گذشته در اوپک به کار تحقیقاتی مشغول بوده است. او در این مصاحبه با اقتصاد آنلاین به یکی از گزارش های خبرگزاری فارس در خصوص یک قرارداد نفتی که در اصل نقدی بر وزارت بیژن نامدار زنگنه بوده، واکنش نشان داده است. این واکنش در پاسخ به خبر فارس با عنوان "بازخوانی یک قرارداد نفتی/ اطلاعات صنعت نفت در اختیار شرکت صهیونیستی" است که در آن نام عسلی هم آورده شده است.

قبل از پاسخ عسلی، فرازهای اصلی گزارش فارس را در زیر مشاهده می کنید:

"1-قرارداد مطالعاتی طرح جامع تغییر ساختار شرکت نفت در سال 83 و در دولت خاتمی توسط بیژن زنگنه با یک شرکت بین المللی ایتالیایی به نام «بین» عملیاتی شد به طوری که ریاست این شرکت برعهده خانم اوریت گادیش عضو ارتش و همکار سازمان ضد جاسوسی ارتش صهیونیست بود. بنابراین اولین سوالی که به ذهن متبادر می شود، این است که چگونه طرحی تا این حدمهم که قرار است جزئی ترین اطلاعات و اسناد نفت و گاز یک کشور که بعضاً شاید اطلاعات محرمانه و سری هم در بین آنها یافت شود را در اختیار یک شرکت خارجی قرار داد، به طوری که حتی طرف مورد معامله و ماهیت شرکت طرف قرارداد نیز مورد بررسی قرار نگیرد"؟

2- آیا شرکت ملی نفت جدای از مسائل فنی و تجربیات تخصصی شرکتهای متقاضی اجرای قرارداد، تحقیقی درباره ماهیت این شرکتها کرده است تا اطلاعات و اسناد کشوری که دومین ذخایر نفت و گاز دنیا را دارد، بدون حساب و کتاب در اختیار بیگانگان قرار نگیرد و نخواهند از آن سوء استفاده کنند؟.

3- این شرکت طی شش ماه ازمهر 83 تا فروردین 84 فاز اول این قرارداد را که جمع آوری جزئیات اطلاعات ساختاری و تشکیلاتی بخش نفت و گاز کشور است از شیوه های مختلف از جمله جمع آوری اسناد و مدارک و مصاحبه با بخش قابل توجهی از مسئولین ارشد وزارت نفت و شرکتهای زیر مجموعه به انجام رساند که در نهایت شرکت ایتالیایی «بین» پس از جمع آوری همه اطلاعات نفت و گاز کشور و ارائه طرح ضعیف خود که مسئولان وزارت نفت در آن دوره نیز تایید می کنند، اعلام کرد به دلیل اینکه ایران تحریم است، قادر به ادامه همکاری با ایران نیست و به همین دلیل فاز دوم این طرح با مبلغی بسیار کمتر، به یک شرکت داخلی که زیر مجموعه دانشگاه شهید بهشتی است واگذار شد"

اقتصاد آنلاین-آقای دکتر در گزارش خبرگزاری فارس اتهامات فراوانی زده شده است. و عملا مسئولان وقت وزارت نفت حداقل به سهل انگاری متهم شده اند. پاسخ شما به عنوان رییس وقت موسسه مطالعات بین المللی انرژی به این اتهامات چیست؟ نقش آقای زنگنه در این قرارداد چه بوده است؟

عسلی-در تاریخ 11 مرداد ماه سال جاری در گزارشی خبری از آن خبرگزاری تحت عنوان "بازخوانی یک قرارداد نفتی/ اطلاعات صنعت نفت در اختیار شرکت صهیونیستی" نامی هم از من برده شده. البته من ازاین گزارش اطلاعی نداشتم و دیروز ازطریق یکی از دوستانم از این موضوع مطلع شدم اما پس از مطالعه آن گزارش خبری وظیفه اخلاقی خود دانستم که برای روشنتر شدن موضوع مصاحبه ای داشته باشم. و امیدوارم برای تنویر اذهان عمومی موثر باشد.

نکته اصلی گزارش خبرگزاری فارس که چندین بار به آن تاکید شده ادعای قرار گرفتن اطلاعات محرمانه شرکت ملی نفت ایران در اختیار شرکت مشاور مدیریت است که ظاهرا رییس آن یک فرد صهیونیست بوده است. این ادعا همانطور به هیچ وجه صحیح نیست. اما قبل از پرداختن به این ادعا ابتدا توجه شود که این قرارداد نه توسط وزارت نفت و آقای مهندس زنگنه بلکه بین معاونت محترم وقت امور اداری و مالی شرکت ملی نفت ایران و شرکت مشاور مدیریت مزبور بسته شده و اصولا موضوع قرارداد مورد بحث و دامنه آن محدود به ارتقاء بهره وری شرکت ملی نفت ایران بوده است و وزارت نفت را دربر نمی گرفته و نیز حجم قرارداد با توجه به ارزش مالی متوسط قرار دادهای صنعت نفت در اندازه ای نبوده دخالت وزیر نفت در آن ضروری باشد. مسلما جناب مهندس زنگنه از طریق هیات مدیره و مدیر عامل محترم وقت شرکت نفت در جریان پروژه مطالعاتی قرار داشته اند اما اینکه "قرارداد مطالعاتی طرح جامع تغییر ساختار شرکت نفت در سال 83 و در دولت خاتمی توسط بیژن زنگنه با یک شرکت بین المللی ایتالیایی به نام «بین» عملیاتی شد" به هیچوجه درست نیست.

چه کارهایی برای انتخاب شرکت مشاور انجام شد؟ آیا فرآیندهای قانونی به درستی طی شدند؟

عسلی-گزارش فارس بنحوی تنظیم شده که گویا هیچ دقت عملی در انتخاب شرکت مشاورمدیریت برای مطالعه برنامه ارتقاء بهره وری شرکت نفت انجام نشده. در حالیکه به شهادت گزارشهای مستندی که در فرایند انتخاب مشاور مدیریت یاد شده به هیات مدیره محترم وقت شرکت نفت و نیزنهاد های نظارتی مربوطه ارایه شده است انتخاب مشاورمدیرت برای پروژه مطالعااتی مزبور از لحاظ کارشناسی با دقت بسیار و در چارچوب قوانین کشور و مقررات شرکت ملی نفت انجام شده بود. پس از صدور دستور انجام این مطالعه از سوی هیات مدیره وقت شرکت نفت، توسط موسسه مطالعات انرژی در این مورد نامه ای به حدود 40 شرکت مشاوره مدیریت داخلی و خارجی برای ارایه پیشنهاد نحوه انجام مطالعه ارسال شد. در تنظیم این لیست با مراجعه به سایت های شرکتهای معتبر مشاوره مدیریت داخلی و خارجی تلاش شد قویترین مشاوران مدیریت را که به خصوص در زمینه صنعت نفت تجربه داشتند مشخص شوند. این فهرست چند بار در شورای راهبری پروژه طرح و با حضور مدیران با تجربه صنعت نفت جرح و تعدیل شده و نام شرکتهایی که به دلایل مختلف، از جمله دارا بودن ملیت کشورهای تحریم کننده، مناسب نبود حذف شد. مسلما هیچ اطلاعی از وابستگی برخی از این شرکتها با مراکز صهیونی وجود نداشت و فهرستی هم از این موارد از طریق ارگانهای ذی ربط در اختیار هیات مدیره محترم وقت شرکت یا موسسه مطالعات قرار نگرفته بود وگرنه بدون شک در مراحل متعدد بررسی و انتخاب مشاور به آن توجه شده و این شرکتها هم ازفهرست قابل قبول حذف می شدند.

همچنین متن قرارداد بر اساس متون مورد عمل شرکت ملی نفت که در امور حقوقی شرکت تنظیم و تایید میشود تهیه شده بود و چندین مرتبه متن انگلیسی آن توسط مدیریت های ذی ربط مطالعه و پس از تایید آن توسط شورای راهبری پروژه توسط امور محترم اداری با آن مشاور بین المللی مبادله شده بود. مطمئنا هیچ نکته منفی در آن نمی توانست وجود داشته باشد زیرا طی آن شرکت ملی نفت به یک شرکت مشاوره ماموریت داده بود در مدت کوتاهی با استفاده از اطلاعات موجود (به این مساله تاکید شده بود) یک نقشه راه برای ارتقا کارایی شرکت ارایه دهد و این دقیقا همان کاری است که انجام شد.

اطلاعات محرمانه ای در اختیار طرف ایتالیایی قرار نگرفت؟

عسلی- ادعای گزارش خبرگزاری فارس در استفاده از اطلاعات طبقه بندی شده شرکت در این پروژه اصولا نمی تواند موثق باشد. چرا که صرفا سه منبع اطلاعات و آمار در این پروژه مطالعاتی وجود داشته است.(1) انتشارات شرکت ملی نفت ایران و وزارت نفت و یا سایر ارگانها و شرکتها مانند بانک مرکزی، شرکتهای پخش و پالایش، پتروشیمی و گاز، (2) اطلاعات مندرج در سایتهای اینترنتی این ارگانها و شرکتها و(3) اطلاعات شفاهی که در مصاحبه با مدیران شرکت ارایه شده است. موسسه مطالعات بین المللی انرژی یک موسسه پژوهشی است و علی القاعده با اطلاعات محرمانه و طبقه بندی شده سر و کاری ندارد. مزید اطمینان می توان به مکاتبات و نامه های ارسالی به موسسه مطالعات نه تنها در چند ماه تنظیم گزارش "ارتقا کارایی شرکت نفت" بلکه در ماه های قبل و بعد از آن مراجعه کرد که اصولا با توجه به ماهیت پژوهشی موسسه مطالعات انرژی هیچ اطلاع و آمار محرمانه و طبقه بندی شده ای را شامل نمیشود .

از سوی دیگر اصولا ضرورتی برای جمع آوری اطلاعات طبقه بندی شده در این پروژه وجود نداشته است. زیرا مشاور برای پیشنهاد نقشه راه برای ارتقای کارایی شرکت نیازی به اطلاعات محرمانه نداشته است. این یک پروژه تعیین دقیق ذخایر نفت و گاز و میزان تولید یا ظرفیتهای تولید و یا تکنولوژی تولید نفت و گاز و سرمایه گذاریها درصنعت نفت و گاز ایران نبوده است که احتمالا نیاز به اطلاعات منتشر نشده داشته باشد. اطلاعات موجود و منتشر شده ازمیزان تولید نفت و گاز کشور، نیروی انسانی و سازمانها و بخش های مختلف شرکت نفت ، دانش مدیریتی و شاخصهای برتر در صنعت نفت و گاز در جهان برای تدوین نقشه راه ارتقای کارایی شرکت کفایت میکرد. یک دلیل دیگر گزارش نهایی این پروژه است. نه تنها تجزیه و تحلیل ها در این گزارشها صرفا به اطلاعات منتشر شده شرکت متکی است بلکه در بسیاری موارد مشاور به دلیل عدم دسترسی به اطلاعات مورد نیاز ناگزیر از فرض سناریوهای جایگزین بوده است تا بتواند نتیجه گیریهای خود را مستدل کند. چنانچه مشاور به همه اطلاعات مورد نظر خود دسترسی داشت حتی اگر اطلاعات خود را اظهار نمی کرد؛ تحلیل خود را بر اساس اطلاعات موثق خود قرار میداد تا در وقت و هزینه خود صرفه جویی کند.

بالاخره اطلاعاتی را در اختیار این مشاور ممکن است گذاشته باشید که مثلا اطلاعات بسیار مهمی بوده باشد. بطوری که مثلا بتواند به کار آنها بیاید برای اقدامات خرابکارانه؟

عسلی- در خصوص انتشار اطلاعات و تحلیل های فنی و اقتصادی از کشور ها و شرکتهای بزرگ در دنیای کنونی باید بگویم که مثلا محققی به نام مجاهد الحسینی (احتمالا ملیت بحرینی) تحت عنوان "تولید و ذخایر نفت خام ایران" در مجله جیو عربیا جلد 12 شماره 2 سال 2007 میلادی منتشر کرده است و در آن تجزیه و تحلیل کارشناسی قابل توجهی از روند آتی تولید نفت ایران داده است. من توجه دوستان خبرگزاری فارس وکسانی را که علاقه مند به بخش بالا دستی نفت ایران هستند به این مقاله جلب میکنم. اطلاعات زیادی از بخش بالا دستی صنعت نفت ایران در این مقاله مورد بحث قرار گرفته است که انسان تعجب میکند این اطلاعات از کجا کسب شده است. اما در بررسی منابع ملاحظه میشود تحلیل محقق یاد شده از بخش بالادستی نفت ایران صرفا مبتنی بر منابع و ماخذی است که انتشار یافته است و مبتنی براطلاعات سری نویسنده آن مقاله نیست و این تحلیل های قوی کارشناسی بر اساس همان اطلاعات موجود است که در اختیار سایر کارشناسان نیز می باشد.

این موضوع نه تنها برای ایران بلکه درصنعت نفت سایر کشور ها نیز صادق است و حتی در سایر فعالیتهای اقتصادی نیز همین وضعیت حاکم است. برای مثال بانکهای مرکزی کشورهای جهان از جمله کشور ما اطلاعات اقتصادی کشورهای خود را به صندوق بین المللی پول می دهند. سپس تحلیل اقتصادی آی ام اف را که مبتنی بر همین آمار و ارقام است گرفته و مورد استفاده قرار می دهند در حالیکه خود قادر به ارایه همان تحلیل ها از اقتصادهای خود نیستند زیرا دانش و تخصص های تولید آن تحلیل های کارشناسی را ندارند. این موضوع بی شباهت به صدور نفت خام و گازطبیعی از سوی کشورهای ما و سپس واردات محصولات نفتی نیست. تا زمانی که ما دانش و تخصص های لازم از جمله در حیطه تحلیل مسایل مدیریت صنعتی را در همان حد شرکتهای مشاور مدیریت بین المللی کسب نکرده ایم متاسفانه همین مشکلات را خواهیم داشت و تا آن زمان ایراد گرفتن و متهم کردن مدیران و دلسوزانی که سعی میکنند با داشتن این مطالعات وضعیت بخش مدیریت خود را بهبود بخشند بی انصافی است.

آیا گزارش این موسسه منتشر شد؟ اگر منتشر شد، ارزیابی شما از کیفیت گزارش چیست؟

عسلی- گزارش هایی که در پروژه مزبور تهیه شد از بهترین گزارشهای کارشناسی است که برای شرکت ملی نفت ایران در تمام سی و چند سال گذشته تنظیم شده است و توجه به توصیه های آن میتواند در ارتقا کارایی شرکت بسیار مفید باشد. اثبات این مدعا نیزتلاش برای تداوم آن مطالعه در فاز دوم و در دولت نهم بود که مدیران قبلی و از جمله آقای مهندس زنگنه در نفت حضور نداشتند. برای مثال یک توصیه این مطالعه در اجرای نقشه راه ارتقای کارایی شرکت ملی نفت ایران حرکت در جهت ترکیب و یکپارچگی شرکت ملی نفت ایران و گسترش فعالیتهای سود آور پایین دستی یا پالایشگاهی آن بود که اگر به آن توجه میشد هزینه های تولید و وابستگی کشور به واردات فراورده های نفتی بسیار کاهش پیدا میکرد. توصیه دیگر در نحوه حفظ و نگهداری نیروی کار کارامد شرکت بود. زیرا هرچند شرکت در جذب نیروی کار موفق بوده است ولیکن در نگهداری بهترین نیروهای خود کمتر توفیق داشته است که این موضوع آینده صنعت نفت کشور را متاثر میکند. بنابراین برای تهیه چنان گزارشی از نقشه راه ارتقای کارایی شرکت نفت که هنوز هم قابل استفاده است دست اندرکاران آن باید تشویق شوند نه انکه مورد بازخواست قرار گیرند.