تورهای غیرمجاز آفت گردشگری مشهد

تهران امروز نوشت:

دیگر خیلی جا افتاده است که تا تصمیم به سفر جدی می‌شود، مسافر دنبال توری برای سفرش بگردد. توری که با آشنایی بیشتری که از مکان دارد، بتواند ذهن مسافر را از اینکه کجا را اجاره کند و چه بخورد و کجاها را ببیند، راحت کند. همین است که بین لیست بلند و طولانی تورهای رنگارنگ به‌دنبال تور مناسب و ارزان‌قیمتی می‌گردد. این روزها تورها نیز مانند هندوانه سر بسته معلوم نیست چگونه از آب درآیند. اما همواره این احتمال وجود دارد که بسیار جا بخورید و گاه وسط سفر، عطای پول‌تان را به لقای تورتان ترجیح دهید و دیگر خود سکان‌دار سفرتان شوید. مخصوصا اگر به شهرهای زیارتی چون مشهد رفته باشید و قصدتان بیشتر زیارتی باشد تا گشت و گذار در اطراف شهر. این روزها تورهای غیرمجاز به عنوان آفت گردشگری در مشهد مطرح می‌شوند. آفتی که با گذشت زمان و رونق گرفتن گردشگری، ضرورت مقابله با آن بیشتر حس شده و بی‌توجهی به آن مشکلات زیاد اقتصادی و اجتماعی برای شهر و شهروندان ایجاد می‌کند. چه بسیار زائرانی که با سنین بالا و ناتوانی جسمی به این تورها اعتماد کرده و در مسیر سفر از مکان سکونت خود و رسیدگی بد تورها ناراضی برگشته‌اند. حال آنکه توسعه این تورها، مشکلات اجتماعی و آسیب‌های بسیاری را برای شهر نیز به همراه می‌آورد. نبود استاندارد لازم برای ارائه خدمات و نداشتن نظارت به عنوان عوامل اصلی به وجود آمدن این آسیب‌ها مطرح است. زیان‌های اقتصادی تورهای غیرمجاز دفاتر مسافرتی با پیروی از سازوکار قانونی که میراث فرهنگی برای این مجوزها گذاشته و با داشتن شاخص‌های مختلف، موفق به گرفتن مجوز می‌شوند. حال باید دید آیا تورهای گردشگری غیرمجاز وجود دارند که در شهر مشهد فعالیت ‌کنند؟ زیرا این تورها که به تعهدات خود نیز عمل نمی‌کنند، عوارض زیادی برای گردشگری شهر دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به زیان‌های اقتصادی اشاره کرد. این تورها با ارائه خدمات غیراستاندارد از نظر کیفی، تعهد و همچنین از نظر پاسخگویی شرایط خوبی ندارد و مجموعه این زیان‌ها باعث بی‌اعتمادی مردم به برگزاری این تورها در مشهد می‌شود. گرچه شهرداری مشهد نیز گاه خود دست به ارائه چنین خدماتی می‌زند، اما همچنان کسی ناظر بر اعمال تورهای غیرمجاز نیست. مثلا در نوروز امسال ۲۳۰ تور گردشگری با محور مشهدگردی برگزار شد که بر تمام ظرفیت‌ها و فرصت‌های تاریخی، بوستان‌ها، فرهنگسراها و مجموعه‌های گردشگری بخش خصوصی مشهد تمرکز داشت. این تورها به صورت نیم‌روزه بود و بخشی از بودجه آن از سوی شهرداری تامین شد. در حاشیه این تورها نیز محصولات گردشگری ارائه شد که هم نفع اقتصادی داشت و هم فرهنگی. تورهای غیرمجاز بیشتر مربوط به ییلاقات اطراف مشهد است گرچه بسیاری معتقدند دامنه فعالیت دست‌اندرکاران برگزاری تورهای غیرمجاز در سطح شهر مشهد نیست و آنها بیشتر در ییلاقات اطراف مشهد و به صورت یک‌روزه تور برگزار می‌کنند. اما با توجه به اینکه مشهد نخستین کلان‌شهر مذهبی کشور و دومین کلان‌شهر مذهبی جهان است باید ظرفیت پذیرش بیش از ۲۵ میلیون زائر و گردشگر را در خود ایجاد کند. با نظر به اینکه این حجم از مسافر ورودی به اشکال مختلف به مشهد می‌آیند، بخشی از آن‌ها ازسوی دفاتر مسافرتی در قالب تور به این شهر سفر ‌کرده و اگر نظارتی بر تور نباشد، با شرایطی نامطلوب مواجه خواهند شد. فعالیت موازی چند دستگاه در زمینه تورگردانی دلیل این موضوع هم فعالیت موازی دستگاه‌های دیگر در زمینه تورگردانی است که هم از نظر قانونی و هم از نظر فنی پذیرفته شدنی نیست. مدیر امور فرهنگی و گردشگری شهرداری مشهد در این‌باره گفته است: «شهرداری مشهد علاقه‌ای به برگزاری تورهای یک‌روزه در خارج از شهر ندارد و بیشتر تورهای نیم روزه داخلی مد نظر این نهاد است. با این حال شهرداری با همکاری برخی سازمان‌ها برای برگزاری تورهای برون‌شهری هم مشارکت می‌کند.» رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی خراسان‌ رضوی نیز موانع زیادی را بر سر راه برگزاری تورهای مجاز می‌داند و می‌گوید: «از جمله موانعی که بر سر راه تورها وجود دارد این است‌که فعالیت واحدهای غیرمجاز در قالب دفاتر اینترنتی زیاد شده است. موضوع دیگر هم‌ موازی کاری سایر دستگاه‌ها در زمینه تورگردانی است.» نصرالله پژمان‌فر نماینده خراسان‌رضوی در این‌باره می‌گوید: «مجوز تورها را میراث فرهنگی می‌دهد. حال آنکه داخلی باشند یا خارجی. اما این مرکز همچنان‌که مجوز به تورها می‌دهد باید نسبت به عملکرد آنان نیز نظارت داشته باشد.» این نماینده مردم خراسان رضوی ادامه داد: «تنها مسئله مجوز نیست، مهم نظارت بر کارکرد این تورها نیز هست. اگر تخلفاتی صورت می‌گیرد باید کسی ناظر بر این تخلفات نیز باشد. تورها به تازگی در مسئله زیارت بسیاری از امور را دخالت می‌دهند که مدنظر ناظران نیست.» پژمان‌فر افزود: «دستگاه کنترل‌گر نیز میراث فرهنگی و گردشگری است. اگر نمی‌تواند این کار را انجام دهد مجلس باید دخالت کند و ناظری بر این مسئله انتخاب کند یا این مشکلات را گوشزد کرده و دنبال نظارت بر این امور باشد.» او افزود: «برنامه دقیقی برای این تورها وجود ندارد. تکلیف تورها مشخص نیست هم در برنامه و هم در خدمات. از این رو باید برنامه مدونی در این‌باره درنظر گرفته شود تا تورها نیز نسبت به آن عمل کنند.» با توجه به مشکلاتی که در اشاعه و گسترش تورهایی با برنامه‌های متفاوت وجود دارد که تحت نظارت ارگان خاصی نیز قرار ندارند و برنامه‌شان هم مشخص و مناسب نیست، میراث فرهنگی و گردشگری باید علاوه بر نقش مجوزدهی به این تورها نگاه نظارتی خود را بیشتر کرده یا از دیگر بخش‌ها کمک بگیرد. با توجه به مسائل مطرح شده تا زمان حل این مشکلات، همچنان مسافرانی وجود خواهند داشت که خاطراتی نه چندان خوب از سفرشان به دومین شهر زیارتی بزرگ دنیا در خاطرشان ثبت شده و دیگر حاضر به سفرهای این‌چنینی به شهر مشهد نخواهند شد. این است که مسئولان شهر که به عنوان مسئله‌ای جدید با تورهای غیرمجاز برخورد کرده و آگاهی چندانی از چند و چون کار این مراکز مسافرتی ندارند، باید به این مراکز بیش از پیش دقت کرده و به فکر چاره‌ای برای مسافران این شهر باشند. مسئولان استانی که همواره در پی آن هستند چهره‌ای مطلوب از شهر یا استان خود در ذهن گردشگران باقی بماند و صنعت گردشگری استان رونق پیدا کند و در پی امکاناتی بیشتر برای ایجاد شرایطی مناسب در شهر هستند، باید به فعالیت‌های مراکز و تورهایی این‌چنینی نیز دقت داشته باشند، زیرا گاه خلاف آن‌چه تلاش می‌شود، نتیجه چیزی نیست که انتظار می‌رفت. از این رو دادن مجوز به تورها تنها راه خلاصی از درخواست مسافران نیست بلکه امکانات و نوع سرویس‌دهی گزینه مهم‌تری در این بخش محسوب می‌شود.