چه خبر از بازسازی ارگ بم؟

به گزارش اقتصاد آنلاین، ماهنامه همشهری اقتصاد در گزارشی نوشت:

گاهی نزدیک شدن قطعات زندگی با یکدیگر با دوری و نزدیکی قطعات زمین همسان می‌شوند. آغاز شروع تازه که لحظه لبخند زدن به روز و رسیدن به نقطه آغاز است، ۱۰ سال پیش برای مردم بم به نقطه پایان زندگی وصل شد و سیاهی یکباره مرگ برخانه ۵۰ هزار خانوار بمی سایه افکند. سایه‌ای که می‌توانست سبک‌تر باشد اگر اندکی به احتمال بروز حوادث طبیعی می‌اندیشیدیم. زلزله هر چیزی را با خود می‌برد، فرقی نمی‌کند که آن بنا خانه امروز کسی باشد یا یادگار دیرینه نیاکانش که مایه افتخار و شکوه گذشته‌اش است. این قاعده ناخوشایند در زلزله بم هم استثنا نداشت و از کلبه‌های روستائیان تا ارگ تاریخی را همزمان و یک‌جا و بی‌صدا برد. قلعه‌ای که بزرگ‌ترین سازه خشتی در جهان بود کمتر از چند دقیقه با خاک یکسان شد. ویرانی که قرار نبود زیاد طول بکشد حالا بعد از گذشت ۱۰‌سال از آن صبحگاه تلخ همچنان خودنمایی می‌کند. ارگ بم هنوز به‌طور کامل سرپا نشده است و وجودش دراذهان مردم به خاطره‌‌ای خوش می‌ماند که نیازمند ترمیم و سازندگی است. میزان تحقق بازسازی بم چقدر است؟ روزهای بعد از حادثه موضوع ارگ بم در جهان بسیار خبر‌ساز بود. نابودی این بنای تاریخی مسئله بزرگی بود که در کنار مابقی دردهای بعد از زلزله، قلب‌های مورخان و باستان شناسان را می‌آزرد. شاید همین حساسیت‌ها بود که در حالی‌که چند روز بیشتر از وقوع حادثه نگذشته بود، مسئولان میراث فرهنگی را بر آن داشت تا هرچه زودتر از نوید بازسازی قلعه پرخاطره سخن به میان آورند. نام ارگ کهن بم حالا در لیست آثار باستانی در معرض خطر رفته بود و این ماجرا انگیزه‌های داخلی و خارجی را برای تولد دوباره قلعه بم بیشترمی‌کرد. «سید محمد بهشتی» رئیس سازمان میراث فرهنگی وقت در آن زمان اعلام کرد که پس از بررسی میزان تخریب و خسارات وارد آمده به آثار باستانی شهر بم از جمله ارگ تاریخی آن، فعالیت برای مرمت و بازسازی آن را بدون هیچ وقفه‌ای شروع خواهیم کرد. ادبیات محکم روزهای اولیه که خبر ازعزمی راسخ برای احیای قلعه تاریخی بم می‌داد در گذر زمان افت و خیزان پیش رفت و به همین ترتیب ده سال انتظار برای پایان دادن به بازسازی ارگ بم رقم خورد. انتظار برای پایان ترمیم بنای تاریخی مدیر پایگاه جهانی بم چندی پیش در پاسخ منتقدان به زمان طولانی ترمیم ارگ بم در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده بود که این یک پروژه عمرانی نیست که زمان دار باشد، مرمت منظر فرهنگی بم کاری مستمر، زمان‌بر و حساس است پس نمی‌شود برای پایان مرمت آن تابلوی روز شمار نصب کنیم. همه این اظهارات در حالی است که ۱۰ سال از زلزله بم می‌گذرد و مشکلاتی همچون برخی ساخت و سازهای غیر مجاز در اطراف ارگ بم مانند ساخت پمپ بنزین در محدوده تاریخی ارگ قدیم تبدیل به چالش‌هایی شده است که به مرور زمان بر سر راه این بازسازی قد علم کرده است. «موسی غضنفر آبادی» نماینده بم در مجلس شورای اسلامی است. وی در پاسخ به پرسشی مبنی برعلت چالش‌های ابتدایی این بازسازی تا به امروز می‌گوید: «وجود ارگ بم برای استان کرمان مزیت بزرگی است. مزیتی که می‌تواند بسیاری از ظرفیت‌ها و امتیازها را برای ما به ارمغان بیاورد. ابتدا تصور می‌شد که باید ارگ بم از ابتدا ساخته شود. اما کارشناسان سازمان جهانی تاکید داشتند که قسمت‌های آسیب دیده بازسازی شود و در عین حال چارچوب کلی ارگ بم حفظ شود. به همین سبب به بازسازی قلعه به شکل علمی‌تر و دقیق‌تری نگاه شد.» اعتبارات برای بازسازی کم و زیاد می‌شد ۱۵ سال انتظار برای سرپا ایستادن قلعه بم و تخمین زدن ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای بازسازی ارگ بم، پیش‌نیازهای احیای ارگ بود که عده‌ای آن را لازم می‌دانستند. در همان سال‌های ابتدایی پس از زلزله، صندوق‌های امانی ژاپن و ایتالیا نزد یونسکو، صندوق میراث جهانی و بانک جهانی نیز بعد از آسیب دیدن قلعه بم کمک‌هایی را برای بازسازی این مکان تاریخی ارسال کردند. غضنفر آبادی درباره روند اعتبارات تخصیص داده شده به بم می‌گوید: «در سال‌های بعد از زلزله اعتباراتی که برای تامین بودجه این بازسازی انجام می‌پذیرفت، کم و زیاد می‌شد به همین سبب اعتبار ثابتی برای بازسازی ارگ بم وجود نداشت به همین سبب بازسازی ارگ بم اگرچه جنبه‌های مثبت و عینی زیادی دارد اما به هر صورت هنوز با کاستی‌هایی نیز روبه‌روست.» در آخرین نشست جهانی کارشناسان میراث فرهنگی یونسکو انتقاداتی به سازوکارهای غیر قانونی در محدوده ارگ باستانی بم مطرح شد. حاشیه‌نشینی که یکی از بزرگ‌ترین مشکلات شهرهای استان کرمان است، مشکلی که حاصل زخم‌های زلزله به پیکر شهر است، انتقادات جدی را برانگیخته است. مشکلی که حالا به موازات بازسازی ارگ بم قرار گرفته و با بازسازی آن گره خورده است. مردمی که هنوز بعد از گذشت یک دهه در انتظار خانه‌ای برای زندگی خود می‌گردند و مجبورند در خانه فلزی و شبه اتاق زندگی کنند. موضوعی که فرماندار شهر بم آن را نامناسب و تهدیدی برای ارگ بم دانسته بود. غضنفرآبادی در این‌باره می‌گوید: «متاسفانه عده‌ای بدون مجوز در این مکان اقدام به ساختن کانکس‌هایی کردند که بخشی از آنها جمع‌آوری شده‌اند و بعضی دیگر هنوز باقی مانده است. موضوع پمب بنزین نیز ماجرای دیگری بود که در محدوده ارگ باستانی بم، مشکل‌زا شده بود که این موضوع نیز رفع شد.» احیای قلعه و رفع دیگر مشکلات بم بازسازی و بازنمایی شکوه قلعه تاریخی که نماد فرهنگ کهن و دیرینه یک سرزمین است، موضوع کوچکی نیست. مدیرکل جدید میراث فرهنگی استان کرمان سال گذشته اعلام کرده بود که یکی از مهم‌ترین اقدامات میراث فرهنگی در استان کرمان روند بازسازی ارگ قدیم بم است که با جدیت دنبال می‌شود. جدیتی که اگرچه بخش مهمی از ماجرا است اما همه ماجرا نیست. بازسازی ارگ بم زمانی به شکل یک دستاورد باشکوه خودش را نشان می‌دهد که آسیب‌های باقی مانده ناشی از زلزله نیز با جدیت بیشتری از بم محو شوند. گردشگرانی که برای بازدید از میراث باستانی یک سرزمین به آن کشور سفر می‌کنند، در انتظار شهری هستند آرام که بنیان‌های رفاهی کافی را داشته باشد. حاشیه نشینی، فقر و نداشتن امکانات اولیه برای شهری که می‌خواهد معرف گذشته ایران برای جهان باشد، زیبنده نیست. وجود ارگ بم را می‌توان قطعه‌ای بزرگ از پازل آبادانی شهر بم دانست. قطعه‌ای که اگرچه اهمیت زیادی برای تکمیل نقشه آبادانی دارد، اما زمانی جلوه و شکوه آن بیشتر نمایان می‌شود که بی‌خانمانی و حاشیه نشینی در کنار آن خود نمایی نکنند. ارگ دو هزار و ۵۰۰ ساله بم که بزرگ‌ترین بنای خشتی جهان است پس از زلزله سال ۸۲ بم به شدت خسارت دید و همین امر باعث شد که این استان تعداد بی‌شماری از گردشگران داخلی و خارجی خود را از دست بدهد. گرچه بعد از وقوع زمین لرزه تعدادی به بم سفر کردند تا از میزان خسارت این بنای باشکوه تاریخی از نزدیک اطلاع یابند، اما آنقدر خسارات گسترده بود که رقم دقیقی به دست نیامد، اما با گذشت زمان و آغاز اقدامات ترمیمی و بازسازی بم، آهسته آهسته ارگ نیز به سمت روزهای خوب و اوج در حرکت اما حرکت لاک پشتی آن نگران کننده است. پس از زلزله امکان ورود گردشگران به ارگ وجود نداشت و ارگ تنها در ایام خاص به ویژه ایام نوروز پذیرای گردشگران آن هم در شرایطی دشوار بود به‌گونه‌ای که مردم باید از راهروهای تنگ و از روی راهروهای چوبی رد می‌شدند اما از سال گذشته گردشگران می‌تواند، در همه ایام سال از این بنای تاریخی باشکوه دیدن کرده و نجوای تاریخ را در کوچه پس کوچه‌های آن احساس کنند.ارگ بم شکوه گردشگری استان کرمان و ایران است و در کمتر دفتر گردشگری می‌توان حضور یافت و تصویر این ارگ سترگ را مشاهده نکرد. ارگی کهن که نشانگر اوج تمدن و هنر ایرانیان در زمانی معادل دو هزار و ۵۰۰ سال قبل بوده است. این درحالی است که کاوش‌ها نشان می‌دهد قدمت اسکان روی گسل بم و اسکان‌های قبل از ارگ بسیار بیش از این زمان است. یکی از مواردی که می‌تواند به احیای سریع‌تر ارگ بم کمک کند،‌ارائه تصویری واقعی از این ارگ است تا گردشگران تصویر مخروبه و به خاک نشسته ارگ را فراموش کنند. در واقع رسانه‌ها بیش از اینکه تصاویر روند بازسازی ارگ بم را نشان دهند آنقدر تصاویر مخروبه‌های پس از زمین لرزه را نشان داده‌اند که ناخودآگاه ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به پیکره صنعت گردشگری استان کرمان ایجاد کرده‌اند.