سناریوی کِش‌دار مذاکره مستقیم تهران-واشنگتن

روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز روز گذشته با انتشار خبری، مدعی شد که نخست وزیر عراق منتقل کننده پیام ایران به دولت اوباما مبنی بر تمایل تهران برای برگزاری مذاکرات مستقیم «ایران و آمریکا» است؛ خبری که تا به این لحظه واکنش‌های بسیاری از جمله سفیر ایران در بغداد را به همراه داشت است. وی قویا خبر روزنامه نیویورک تایمز مبنی بر آمادگی ایران برای مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرد. پیش از این نیز پاتریک ونترل، یک سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا گفت: عراق شریک آمریکاست و ما به طور مرتب با مقامات عراقی درباره طیفی از مسائل از جمله ایران گفت‌وگو می‌کنیم. همان‌طور که بارها گفته‌ایم از گفت‌وگوهای مستقیم با ایران استقبال می‌کنیم. گری سیمور، که در دولت اول اوباما دستیار ارشد امور منع اشاعه در شورای امنیت ملی امریکا بود، گفت این موضوع که ایران از عراق برای ارسال پیام درباره تمایل به مذاکره درباره مساله هسته‌ای استفاده کند قابل باور است و «ایران مالکی را فردی قابل اعتماد می‌داند.» سیمور گفت: ایجاد کانال دوجانبه ضروری است اما شرط کافی برای رسیدن به یک توافق نیست. به نوشته روزنامه نیویورک تایمز، مقامات غربی گفتند که المالکی تنها سیاستمدار عراقی نیست که گفت‌وگو میان امریکا و ایران را ترغیب می‌کند. گفته می‌شود که عمار الحکیم، ریس مجلس اعلای عراق نیز این موضوع را مطرح کرده است. اما سناریوی «مذاکره مستقیم تهران-واشنگتن» عمری به درازای 30 و چند سال گذشته دارد و همزمان با روی کار آمدن و رفتن دولت‌های مختلف در دو کشور نیز حرف و حدیث‌ها در خصوص تمایل به برگزاری این مذاکرات همراه بوده است و تنها با تغییر لحن و کلام ادامه یافت. با روی کار آمدن دولت اوباما نیز تاکنون چندین بار از سوی وزرای خارجه و شخص رئیس‌جمهور آمریکا و همچنین سناتورها و مقام های این کشور شاهد ابراز آمادگی برای برگزاری این گفت‌وگوها بودیم. در شرایط کنونی و با انتخاب «حسن روحانی» به عنوان رئیس جمهور جدید ایران نیز تاکنون پیام‌هایی از سوی دولت و کنگرiه آمریکا برای نشستن نمایندگان تهران و واشنگتن بر سر میز مذاکره ارسال شده است. «نوری المالکی» نخست وزیر عراق، نخستین کسی نیست که طی چند سال گذشته به عنوان حامل این پیام، سعی در ایفای نقش در بهبود هرچند جزئی روابط میان دو کشور ایران و آمریکا کرده است. طی چند سال اخیر و به موازات برگزاری مذاکرات ایران و قدرت های جهان بر سر مسئله پرونده هسته‌ای ایران ادعاهای متفاوتی در خصوص برگزاری و یا ابراز تمایل برای برقراری این مذاکرات به طرق مختلف در رسانه های جهان منتشر شد. محمد البرادعی، مدیرکل سابق آژانس بین المللی انرژی هسته ای در کتاب خاطرات خود نوشته است: محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران در سال 2009 میلادی از طریق وی، پیامی را برای باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا ارسال کرد. در این پیام، احمدی نژاد ابراز تمایل کرده بود مذاکرات مستقیمی را با آمریکا اجرا کند. البرادعی با تشریح پیامی که در این خصوص دریافت و منتقل کرده است، گفت: پیامی از سوی احمدی نژاد به دست من رسید مبنی بر اینکه ایران آماده ورود به مذاکرات دوجانبه ، بدون پیش شرط و براساس احترام متقابل با آمریکاست. این موضوع با جزئیات بیشتری درباره اعلام آمادگی ایران برای کمک به آمریکا در افغانستان و مکان های دیگر همراه بود. طی چند سال اخیر همچنین بحثِ برگزاری مذاکره مستقیم میان تهران و واشنگتن از سوی شخصیت های مختلف درون دو کشور و خارج از آن مطرح شده است که با واکنش‌های متفاوتی از سوی موافقان و مخالفان این موضوع همراه بوده است. دولت روسیه سال گذشته برای اولین بار به صورت آشکار ایران و آمریکا را تشویق به آغاز مذاکرات مستقیم و رودرو درباره موضوع هسته‌ای این کشور کرد و اعلام کرد که معتقد است باز شدن یک کانال مستقیم میان ایران و آمریکا می‌تواند به حل کشمکش کمک کند. ریابکوف که نماینده روسیه در مذاکرات گروه 1+5 و ایران است درمصاحبه با فایننشال تایمز افزود:« ما هیچ بحثی راجع به این موضوع نداریم اما مسکو امیدوار است که از محتوای مذاکرات آگاه باشد.» آلمان نیز به عنوان یکی از کشورهای عضو 1+5 تاکنون چندین بار خواستار برگزاری مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا شده و آن را عامل بالقوه شکست بن بست موجود دانست. «جو بایدن» معاون رئیس جمهور آمریکا در روزهای منتهی به سال 91 اعلام کرد که ایالات متحده آماده مذاکره مستقیم با ایران است. به گفته بایدن، این مذاکرات زمانی انجام خواهد شد که آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران خواهان مذاکره باشد. این سخنان با واکنش ایران مواجه شد و علی اکبر صالحی، وزیر خارجه در خصوص آن گفت: «مذاکرات تنها در شرایطی انجام می‌پذیرد که اعتماد لازم نسبت به صداقت آمریکایی‌ها به ما اثبات شود؛ در تجربه‌های قبلی خلاف این موضوع ثابت شده است.» «ویکتوریا نولاند» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز اواخر اسفند 91 عنوان کرد که آمریکا تمایل دارد تا به صورت مستقیم با ایران مذاکره کند. وی در این باره، گفت: ما از سال 2006 اعلام کرده‌ایم که در صورت تمایل ایران آماده‌ایم تا در قالب مذاکرات 1+5 مذاکرات دوجانبه‌ای را با مقامات ایرانی داشته باشیم. با انتخاب رئیس‌جمهوری جدید ایران اما بحث در خصوص مذاکره مستقیم ایران و آمریکا وارد فاز جدیدی شد؛ به عنوان نخستین گام پس از پیروزی حسن روحانی در انتخابات 24 خرداد، کاخ سفید آمریکا با صدور بیانیه ای در این باره، اعلام کرد: « رای مردم ایران را محترم می شماریم و آماده مذاکره مستقیم با ایران هستیم.» نیکلاس برنز، معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا نیز اخیرا در سخنانی با تاکید بر اینکه بنابر این اکنون زمان دیپلماسی است و دلیلی برای کوبیدن بر طبل جنگ وجود ندارد، اظهار داشت: "نمایش واقعی در نیمه دوم امسال، احتمالا در میز مذاکرات در در وین، استانبول یا ژنو رخ خواهد داد؛ که در آنجا دیپلمات‌های آمریکایی و ایرانی احتمالا اولین گفت‌و‌گوی اساسی را پس از 34 سال قطع روابط که در دوران جیمی کارتر آغاز شد، انجام خواهند داد.» نیکلاس برنز، معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا در امور سیاسی همچنین از برگزاری مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا در سال 2013 خبر داد که با واکنش‌های متفاوتی همراه بود. صادق خرازی، سفیر پیشین ایران در سازمان ملل نیز اخیر در سخنانی عنوان داشت که آمریکا مایل نیست با دولتی که زمان چندانی از دورانش باقی نمانده، مذاکراتی را آغاز کند. به اعتقاد او، آیت‌الله ‌خامنه‌ای به طور کلی با گفت‌و‌گوی دو کشور مخالفتی ندارد. خرازی در این گفتگو اعلام کرد که در صورت مهیا بودن همه شرایط، ایران و آمریکا در تابستان آینده با یکدیگر مذاکره خواهند کرد. به گزارش نامه، در این میان اما مقام معظم رهبری در آخرین سخنان شان در روز یکشنبه ۳۰ تیر در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی آخرین مواضع خود در خصوص سیاست خارجی را تشریح کردند و با اشاره به توصیه‌های اخیر مقامات و نمایندگان کنگره آمریکا در مورد مذاکره رودررو با ایران تاکید فرمودند «در ابتدای سال گفتم که به مذاکره با آمریکا خوشبین نیستم اگرچه درسال‌های گذشته مذاکره در مسائل خاصی چون عراق را منع نکردم.» ایشان در این سخنان، با اشاره به سیاست های متناقض آمریکایی ها در وضع تحریم ها و حرف از مذاکره زدند همچنان مقامات ایالات متحده را ناصادق، غیرقابل اعتماد و غیرمنطقی خواندند.