تهاتر ایران و روسیه در خانه آخر

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از اعتماد، برنامه تهاتر کالا در برابر نفت ایران و روسیه اگر چه در ابتدای طرح آن در سال ٢٠١٤ هر بار به نحوی از سوی یکی از مقامات مسوول ایرانی و روسی تکذیب می‌شد یا در مورد آن اظهارنظر خاصی صورت نمی‌گرفت اما این روزها به یکی از برنامه‌های جدی دو کشور مبدل شده است. این امر زمانی جدی‌تر از قبل به نظر رسید که سفرهای وزیر نفت دو کشور بیشتر از قبل شد و خبرهای در گوشی از توافق‌ها و جلسات مذاکره در این مورد می‌داد. نیم نگاهی به روال گذشته بر موضوع تهاتر نفت در برابر کالا نشان می‌دهد که این قرارداد در سال ٢٠١٤ بین دو طرف به امضا رسیده است. ٢٢ دی ماه سال ٩٢ بود که رویترز در گزارشی خبر از مذاکرات فشرده ایران و روسیه برای تهاتر کالا با نفت را داد و وزارت نفت سریعا این خبر را تکذیب کرد. در آن زمان و در شرایطی که خبرگزاری رویترز مدعی شده ایران و روسیه در حال مذاکره درباره مبادله نفت در برابر کالا هستند که مدیرکل وقت روابط عمومی وزارت نفت، عقد هرگونه قرارداد و توافقنامه میان ایران و روسیه را برای معامله پایاپای نفت و کالا تکذیب کرده است. در آن زمان رویترز نوشت: سه نفر از منابع روسی و ایرانی نزدیک به مذاکرات اعلام کرده‌اند که دو کشور در حال مذاکره درباره جزییات نهایی این معامله هستند که بر اساس آن مسکو روزانه بالغ بر ٥٠٠ هزار بشکه از نفت ایران را به ازای صادرات کالا و تجهیزات خریداری خواهد کرد.

این در حالی است که رویترز علاوه بر درج این خبر روی خروجی اخبار خود حتی از ابراز نگرانی قانونگذاران امریکایی درباره این قرارداد سخن گفته بود. بر این اساس به گفته یکی از قانونگذاران ایالات متحده، این موضوع تعهد مسکو نسبت به پایان ‌دادن به برنامه‌ هسته‌ای ایران را زیر سوال می‌برد.

تقویت حضور ایران در بازار نفت

در همان روزها‌گری سامور، رییس یک گروه مخالف برنامه هسته‌ای ایران و کارشناس سابق سازمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در دولت اوباما گفته بود: این امر به این بستگی دارد که آیا روسیه توافق تهاتر را قبل از نهایی ‌شدن توافقنامه ژنو اجرا خواهد کرد یا خیر، زیرا این مساله علائم بسیار منفی در بر دارد. خرید روزانه ۵۰۰ هزار بشکه‌ نفت ایران توسط روسیه باعث افزایش صادرات نفت ایران به میزان 50 درصد و تقویت اقتصاد ایران خواهد شد. با توجه به قیمت‌های کنونی نفت، ایران ماهانه با این قرار‌داد چند میلیارد دلار درآمد خواهد داشت. یک مقام ایرانی گفت: ایران راهی را برای صادرات بیشتر نفت پیدا کرده و این دلیل امضای این قرار‌داد است. روسیه نیز یک تجارت بسیار بزرگ با همسایه خود خواهد داشت و ایران می‌تواند بر مشکلات خود در زمینه‌ صادرات نفت غلبه کند. هنوز جزییاتی درباره تجهیزات و کالاهایی که از روسیه به ایران منتقل خواهد شد، منتشر نشده است. با توجه به اینکه روسیه یک صادر‌کننده بزرگ نفت است، نفت ایران احتمالا از طرف روسیه صادر خواهد شد و کالاها و تجهیزات روسی نیز در عوض به ایران منتقل می‌شود. در حال حاضر بخش عمده صادرات نفت ایران به آسیا صورت می‌گیرد. چین به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران در سال ۲۰۱۳ روزانه حدود ۴۲۰ هزار بشکه نفت از ایران وارد کرد. برخلاف دیگر خریداران نفت ایران، چین واردات نفت از ایران را تحت فشار امریکا کاهش نداده است. دیگر خریداران آسیایی نفت ایران شامل ژاپن، کره و هند واردات نفت خود از ایران را کاهش داده‌اند. همچنین ترکیه واردات نفت از ایران را کاهش داده و آفریقای جنوبی متوقف کرده است. هرچند که درهمان زمان وزارت نفت این موضوع را تکذیب کرد اما سفرهای متعدد وزرای نفت دو کشور موجب شد تا بحث‌ها برای انجام این توافق جدی‌تر باشد.

سکوت در مقابل جزییات

این ماجرا ادامه یافت اما هیچگاه هیچ یک از طرفین از جزییات بیشتر این توافق خبری را منتشر نکردند و تنها موضوع شفاف در خصوص تهاتر کالا با نفت بین ایران و روسیه موضوع صادرات روزانه ١٠٠ هزار بشکه نفت از ایران به روسیه و صادرات سالانه ٥ میلیون تن کالا به ایران است این در حالی است که ایران و روسیه پیش از این نیز با وضع تعرفه ترجیحی بین دو کشور سعی کردند تا سطح مبادلات میان دو کشور را افزایش دهند اما با وجود استقبال خوب بخش خصوصی برای شراکت در افزایش مبادلات تجاری میان دو کشور اما هیچگاه سطح روابط تجاری میان دو طرف آن طور که باب میل بخش خصوصی بود افزایش نیافت و این بخش همواره از عدم همراهی بخش دولتی با بخش خصوصی گلایه‌مند بود.

در همین حال برخی منابع آگاه معتقدند که این قرارداد در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد و با زیر سوال رفتن صرفه اقتصادی‌اش متوقف شده است و بعدا با توجه به برنامه‌های افزایش حضور ایران در بازار صادراتی نفت و افزایش فروش نفت ایران در دستور کار جدی‌تر قرار گرفته و اجرایی شده است. به گونه‌ای که در مه‌٢٠١٧ بیژن نامدار زنگنه، وزیر نفت ایران گفته است، تهران و مسکو موافقتنامه‌ای را به امضا رسانده‌اند که به موجب آن تهران در مقابل دریافت کالا به مسکو نفت خواهد فروخت.

نواک هم پیش‌تر گفته بود، حجم نفتی که قرار است از ایران خریداری شود، ١٠٠ هزار بشکه در روز است که به ٥ میلیون تن در سال می‌رسد. وی همچنین گفته بود، شرکت بازرگانی دولتی پرومیسیری ایمپورت روسیه از دولت این کشور موظف شده تا خرید نفت از ایران در قالب این موافقتنامه را انجام دهد.

آندری لوگانسکی، نماینده تجاری روسیه در ایران گفته، روسیه می‌تواند در چارچوب این برنامه ٤٥ میلیارد دلار کالا به ایران عرضه کند. ایران و روسیه در طی سال‌های اخیر اتحاد قدرتمندی را تشکیل داده و تلاش‌های خود برای تقویت همکاری‌ها در زمینه‌های دفاعی، تجاری و تعاملات فرهنگی را افزایش داده‌اند. حجم مبادلات تجاری بین دو کشور بعد از توافق هسته‌ای و لغو تحریم‌ها افزایش یافته است. حتی در پروسه زمانی هم، آندری لوگانسکی، نماینده تجاری روسیه در ایران گفته بود که رقم کل کالاهایی که روسیه ممکن است در قالب برنامه نفت در برابر کالا به ایران ارسال کند، احتمالا سالانه به ٤٥ میلیارد دلار خواهد رسید.

٥٠ درصد نقد؟

در شرایطی که هیچ یک از طرفین از جزییات بیشتر این توافق خبری منتشر نمی‌کنند منابع آگاه دو طرف از رایزنی‌های مختلف در مورد این تهاتر خبر می‌دهند و حتی برخی اعلام می‌کنند که احتمال اینکه روس‌ها ٥٠ درصد توافق انجام شده را به صورت نقدی پرداخت کنند وجود دارد؛ چرا که بنا به اظهارات کارشناسان اقتصادی روس‌ها کالای خاصی ندارند که بتوانند در مقابل نفت به ایران صادر کنند به همین دلیل برخی خبرها حکایت از پرداخت نقدی روس‌ها را تقویت می‌کند.

 اما تاکنون با وجود اینکه نواک خبر رسمی برای آغاز تهاتر از ماه آینده را اعلام کرده است اما مقامات ایرانی هیچ اظهارنظری در مورد جزییات بیشتر نداشته‌اند و حتی این موضوع را تایید یا تکذیب نکرده‌اند.