از شکست قطعنامه ضدجنگ در آمریکا تا تهدید موشکی ایران | احتمال درگیری همهجانبه چقدر است؟
اقتصادآنلاین: جنگ ایران و آمریکا به نقطه تعیینکنندهای رسیده است. جایی که ممکن است تصمیم گیران در تهران یا واشنگتن دوباره بازگشت به درگیری همهجانبه را انتخاب کنند.
گروه سیاسی؛ نه رأیگیری در کنگره آمریکا برای محدود کردن اختیارات نظامی دونالد ترامپ به نتیجه رسید و نه مذاکرات تهران و واشنگتن توانسته است گره جنگ را باز کند. در حالی که آمریکا محاصره دریایی بنادر ایران را تشدید کرده، حملات به کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز ادامه دارد و متحدان منطقهای واشنگتن به ویژه عربستان نیز درگیر تنشهای فزاینده شدهاند. حالا برخی احتمال بازگشت به جنگ نزدیکتر از همیشه میدانند. به ویژه اینکه اقدام پیشدستانه ایران نیز یکی از سناریوهایی است که مطرح شده.
حمایت کنگره از ترامپ
اختلاف میان دموکراتها و جمهوریخواهان بر سر پایان جنگ ادامه دارد. با این حال کنگره تا دی ماه در اختیار جمهوریخواهان است و سنا قطعنامهای را که خواستار خروج نیروهای آمریکایی از مخاصمه با ایران و محدود کردن ادامه عملیات نظامی بدون مجوز کنگره بود، با ۴۸ رأی موافق در برابر ۵۱ رأی مخالف رد کرده است.
اما اهمیت این رأیگیری در نتیجه آن دموکراتها در حالی به دنبال پایان جنگ هستند که جنگ ایران به یکی از موضوعات مهم نارضایتی رأیدهندگان آمریکایی تبدیل شده است. براساس نظرسنجی رویترز و ایپسوس، تنها ۳۱ درصد آمریکاییها از جنگ حمایت میکنند. همچنین هزینه عملیات نظامی آمریکا تا آبان ماه از ۴۷ میلیارد دلار فراتر رفته است.
با این همه رد قطعنامه یعنی ترامپ تا دی ماه از حمایت کنگره برخوردار است و ممکن است از این بازه زمانی برای اقدام دوباره نظامی استفاده کند.
محاصره در برابر تنگه
آمریکا اکنون محاصره دریایی را ابزار اصلی فشار اقتصادی بر تهران میداند. در مقابل، ایران بازگشایی تنگه هرمز را به رفع محاصره دریایی و پذیرش مجموعهای از شروط خود گره زده است. به همین دلیل، تنگه هرمز به مهمترین برگ چانهزنی دو طرف تبدیل شده است؛ بنابراین مقامات در ایران تصور میکنند که هرگونه عقبنشینی میتواند به معنای از دست دادن یکی از مهمترین ابزارهای فشار در مذاکرات باشد.
ادامه این وضعیت میتواند ایران را به سمت تشدید تنش سوق دهد. چراکه برخی تصمیمگیران در ایران ممکن است ادامه فشار اقتصادی را تهدیدی جدیتر از هزینههای یک رویارویی نظامی ارزیابی کنند. براین اساس حتی گمانهزنیهایی مبنی بر اولتیماتوم ایران به آمریکا درباره ادامه محاصره دریایی منتشر شده است. هرچند که برخی تحلیلگران آغاز جنگ همه جانبه از سوی ایران را محتمل نمیدانند.
ادامه جنگ در منطقه
همزمان با افزایش تنش میان تهران و واشنگتن، دامنه درگیریهای منطقهای نیز در حال گسترش است. حمله موشکی حوثیهای یمن به ریاض ادامه دارد.
در آخرین حمله روز پنجشنبه، برج صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان (PIF) در منطقه مالی ریاض آسیب دید و شیشههای چندین طبقه آن فروریخت. مقامهای دفاع مدنی عربستان از خسارت به ساختمان و سازههای مجاور خبر دادند، هرچند گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشد. این دومین حمله به یک ساختمان شاخص در منطقه مالی ریاض طی کمتر از دو هفته بود؛ پیشتر ساختمان متعلق به شرکت آرامکو نیز هدف حمله قرار گرفته بود.
در چنین شرایطی، هرگونه رویارویی مستقیم ایران و آمریکا میتواند به سرعت ابعاد منطقهای پیدا کند. بهویژه آنکه کشورهای میزبان پایگاههای نظامی آمریکا در خلیج فارس در معرض تهدیدهای احتمالی قرار دارند.
زمینهسازی برای حمله؟
در واشنگتن نیز همزمان با فشار اقتصادی و نظامی بر ایران، ادبیات امنیتی دولت ترامپ تندتر شده است. ونس از پرونده ایران کنار گذاشته شده و رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز در حاشیه نشست اپک در چین مدعی شد ایران به دنبال بررسی امکان استفاده از عوامل شیمیایی و تسلیحات بیولوژیک است.
این اظهارات پس از انتشار ادعاهایی درباره احتمال استفاده از یک بمب کثیف در واشنگتن مطرح شد و میتواند در راستای زمینهسازی برای حمله مجدد به ایران باشد.
اما ترامپ در اظهارات دیگری گفته است برای تصمیمگیری درباره حملات نظامی جدید علیه ایران عجلهای ندارد و ممکن است پس از آغاز سال جدید میلادی درباره این موضوع تصمیم بگیرد. این اظهارات نشان میدهد که بازه آبان تا دی، زمانی که ترامپ باید درباره جنگ ایران تصمیم بگیرد.
در ایران فرماندهان نظامی از آمریکا برای جنگی میگویند که این بار جغرافیای آن فراتر از منطقه خواهد بود.
مشاور فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، سرتیپ علی بلالی، گفته نیروهای مسلح ایران برای پاسخ به هرگونه اقدام خصمانه آمادگی کامل دارند.
او با بیان اینکه «در صورت هرگونه اقدام خصمانه، دشمن در هر نقطهای که حضور داشته باشد با حملات موشکی جمهوری اسلامی ایران مواجه خواهد شد»، تأکید کرد ایران محدودیتی در تعداد موشکها، موقعیت استقرار و قابلیتهای موشکی خود ندارد. بلالی همچنین از امکان بهکارگیری توان موشکی ایران در مناطق جغرافیایی جدید در صورت صدور دستور سخن گفت.
چه خواهد شد؟
مجموع تحولات اخیر نشان میدهد که نشان میدهد ایران و آمریکا تا رسیدن به توافقی برای پایان جنگ، فاصلهای چشمگیر دارند. در وضعیتی که هر دو طرف تصور میکنند ابزارهای فشار بر طرف مقابل را در اختیار دارند و منابع کافی برای ادامه جنگ.
با این حال، موضع اخیر ترامپ درباره به تعویق انداختن تصمیمگیری تا سال ۲۰۲۷ و تلاش کشورهای منطقه و اروپایی برای جلوگیری از بازگشت جنگ، نشان میدهد که هنوز مسیر دیپلماسی بسته نشده است. هرچند احتمال دارد بهای رسیدن ایران و آمریکا به نقطه انعطاف و تفاهم، یک جنگ دیگر باشد.