استارشیپ تاریخ‌ساز شد | رویای پرواز‌های فضایی ارزان چقدر نزدیک است؟

گروه فناوری - آناهیتا محب‌علی؛ برای دهه‌ها، یکی از بزرگ‌ترین موانع توسعه صنعت فضایی، هزینه سنگین ساخت و پرتاب موشک بوده است. دلیل نگرانی شرکت‌های فضایی به خاطر این بود که بخش مهمی از تجهیزات موشک‌ها پس از پرتاب از بین می‌رفتند یا در اقیانوس سقوط می‌کردند و این شرکت‌ها ناچار بودند برای هر مأموریت هزینه قابل‌توجهی برای تولید سخت‌افزار جدید بپردازند.

در این میان اسپیس‌ایکس با توسعه استارشیپ به دنبال تغییر این معادله است؛ موشکی که قرار است پس از انجام مأموریت فضایی به زمین بازگردد، بازیابی شود و دوباره به پرواز درآید. موفقیت این شرکت در مهار استارشیپ پس از یک مأموریت مداری در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۳ آبان)، یکی از مهم‌ترین گام‌ها در این مسیر محسوب می‌شود. استارشیپ می‌تواند ظرفیت پرتاب ماهواره‌های استارلینک، توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در مدار زمین و مأموریت‌های ناسا برای بازگشت انسان به ماه را افزایش دهد. به همین دلیل، موفقیت یا شکست این پروژه برای آینده کسب‌وکار‌های فضایی، سرمایه‌گذاران و حتی رقابت قدرت‌های بزرگ در اقتصاد فضایی اهمیت دارد.

داستان شکار تاریخی استارشیپ

اسپیس‌ایکس روز جمعه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۲ آبان)، پانزدهمین پرواز آزمایشی سامانه استارشیپ را از پایگاه فضایی استاربیس در تگزاس آغاز کرد. هدف مأموریت این بود که شرکت برای نخستین‌بار هر دو بخش موشک را پس از انجام مأموریت به محل پرتاب بازگرداند و با استفاده از بازو‌های مکانیکی برج، آنها را در هوا مهار کند.

نقطه اوج مأموریت حدود ۲۲ ساعت پس از پرتاب رقم خورد. فضاپیمای استارشیپ پس از عبور از جو زمین و تحمل دمای بسیار بالای ورود مجدد، با روشن کردن موتور‌های خود وضعیت پرواز را تغییر داد و به‌صورت عمودی به سمت برج پرتاب بازگشت. در نهایت، بازو‌های مکانیکی عظیم برج که به «چاپ‌استیک» یا چوب‌های غذاخوری معروف‌اند، فضاپیما را در هوا مهار کردند. این سازه که اسپیس‌ایکس آن را «مکازیلا» (Mechazilla) می‌نامد، موشک را مستقیماً در هوا می‌گیرد.

یکی دیگر از دلایل اهمیت استارشیپ، قرارداد این شرکت با ناسا برای توسعه سامانه فرود انسانی در مأموریت‌های آرتمیس است. ناسا قصد دارد از نسخه ویژه استارشیپ برای انتقال فضانوردان به سطح ماه استفاده کند.

هزینه توسعه استارشیپ و آینده سهام اسپیس‌ایکس

بر اساس گزارشی که رویترز در اول مه ۲۰۲۶ (۱۱ اردیبهشت) منتشر کرد، اسپیس‌ایکس بیش از ۱۵ میلیارد دلار برای توسعه استارشیپ هزینه کرده است. ناسا نیز یکی از تأمین‌کنندگان مالی مهم پروژه است. این سازمان از سال ۲۰۲۱، حدود ۳.۲ میلیارد دلار در قالب قرارداد توسعه سامانه فرود انسانی استارشیپ به اسپیس‌ایکس پرداخت کرده است که تاکنون ارزش این قرارداد بیش از ۴ میلیارد دلار اعلام شده است.

شرکت اسپیس‌ایکس در ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵) وارد بازار سهام آمریکا شد. عرضه اولیه این شرکت با نماد SPCX در نزدک، با قیمت ۱۳۵ دلار به ازای هر سهم انجام شد و حدود ۷۵ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد. ارزش‌گذاری شرکت در زمان عرضه اولیه حدود ۱.۷۷ تریلیون دلار بود؛ رقمی که آن را در زمره بزرگ‌ترین عرضه‌های اولیه تاریخ بازار سرمایه آمریکا قرار داد. در ادامه معاملات جمعه ۱۳ نوامبر، یعنی یک روز پیش از بازگشت تاریخی استارشیپ، قیمت سهام اسپیس‌ایکس در پایان معاملات به ۱۳۹.۱۱ دلار رسید که ۰.۵۹ درصد کاهش روزانه داشت. قیمت سهم در معاملات پس از ساعات رسمی بازار نیز به حدود ۱۳۶.۲۶ دلار رسید و افت آن به حدود ۲.۰۵ درصد افزایش یافت.

سرمایه‌گذاران در معاملات دوشنبه سهام اسپیس‌ایکس، علاوه بر واکنش اولیه به موفقیت تاریخی استارشیپ، انتظارات متفاوت تحلیل‌گران درباره ارزش آینده شرکت را دنبال می‌کنند. مورگان استنلی با حفظ هدف قیمتی ۳۰۰ دلار در بازه ۱۲ ماهه و استیفل با هدف ۱۹۰ دلار، همچنان ظرفیت رشد قابل‌توجهی برای سهام متصورند؛ در مقابل، کی‌بنک تأکید دارد که مهار موفق فضاپیما هنوز قابلیت استفاده مجدد سریع از کل سامانه پرتاب را اثبات نمی‌کند.

از هیجان ایلان ماسک تا واکنش ناسا

ماسک پس از مهار موفق فضاپیما، تصاویر و ویدئو‌هایی از استارشیپ در میان بازو‌های مکانیکی برج پرتاب منتشر کرد و درباره وضعیت آن نوشت: «Ship ۴۲ looks great!» کشتی ۴۲ عالی به نظر می‌رسد. جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، نیز در واکنش به این رویداد، موفقیت اسپیس‌ایکس را تبریک گفت و در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به ایلان ماسک و تیم اسپیس‌ایکس تبریک می‌گویم! این اتفاق تقریباً جادویی بود؛ هر روز افراد بیشتری را به باور به این دستاورد‌ها نزدیک می‌کند؛ یک قدم دیگر به سوی ماه.»