تماس ۹۰ دقیقه‌ای با پوتین، زلزله‌ای در اروپا به پا کرد / متحدان اوکراین مقابل هم ایستادند

در حالی که مذاکره‌کنندگان روسی و اوکراینی خود را برای گفت‌وگو با فرستادگان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ابوظبی آماده می‌کنند، روزنامه آمریکایی «پالیتیکو» گزارش داد پیامدهای این گفتگوی تلفنی جنجالی همچنان در سراسر اروپا ادامه دارد و دولت‌های قاره را بر سر اینکه چه کسی باید اروپا را در مذاکرات آینده نمایندگی کند و اینکه آیا گفت‌وگو با پوتین به نفع آنهاست یا خیر به دو دسته تقسیم کرده است.

این در حالیست که کرملین هرگونه مشارکت کشورهای اروپایی در نشستی سه‌جانبه به میزبانی ابوظبی را رد کرده است.

در ادامه حتما بخوانید:

۴ سناریوی ترامپ برای خروج از جنگ با ایران / هیچ گزینه خوبی روی میز نیست

اردوغان پشت ایران ایستاد / درخواست شفاف ترکیه از آمریکا

پالیتیکو در این خصوص می‌نویسد: «در تالار کاخ ریاست‌جمهوری فنلاند، زیر لوسترها و تابلوهای رنگ‌روغن، الکساندر استاب، رئیس‌جمهور فنلاند، کنار دوست قدیمی‌اش یوناس گار استور، نخست‌وزیر نروژ، نشست تا با ولادیمیر پوتین تماس بگیرد. آن‌ها امیدوار بودند این تعامل مستقیم و چشمگیر با رهبر روسیه، عزم اروپا را به نمایش بگذارد؛ اما این گفت‌وگو در صبحی مرطوب از پاییز هلسینکی، به جای نمایش اتحاد، بزرگ‌ترین شکاف میان متحدان شمال اروپا از زمان شروع جنگ اوکراین را به وجود آورد و اختلاف‌های گسترده‌تر اروپا را در لحظه‌ای حساس از تلاش برای صلح آشکار کرد.»

به نوشته رسانه آمریکایی، یک دغدغه‌ دیگر نیز در بیان اروپایی‌ها وجود دارد: آیا می‌توانند به آمریکا اعتماد کنند که توافقی عادلانه برای اروپا و مهم‌تر از همه برای اوکراین میانجیگری کند؟ رهبران اتحادیه اروپا قرار است این هفته در نشستی غیررسمی در دوبلین به این پرسش‌ها بپردازند، اما به گزارش پالیتیکو، کمتر کسی انتظار دارد به توافق برسند.

استور در گفت‌وگو با پالیتیکو در اسلو در توضیح علل تصمیم برای برگزاری گفتگوی تلفنی او و استاب با پوتین گفت: «ما در حمایت از اوکراین با شرکای اروپایی خود از نزدیک کار می‌کنیم، اما تنها صدایی که به مسکو می‌رسد از واشنگتن است. ما با مذاکره‌کنندگان و دولت آمریکا روابط خوب و باز داریم، اما این جنگ در اروپا رخ می‌دهد. ماه به ماه زندگی کردن و این تصور که این جنگ بدون گفت‌وگوی اروپا با مسکو پایان یابد، به نظر من توهم است.»

این ابتکار عمل بلافاصله با واکنش تند رهبران کشورهای بالتیک و اسکاندیناوی مواجه شد. کریستن میهال، نخست‌وزیر استونی، در مصاحبه با پالیتیکو گفت: «اروپا نباید در جایگاه میانجی قرار بگیرد.»

مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، نیز در جمع خبرنگاران در حاشیه نشست شورای نوردیک در هلسینکی، که به طور تصادفی با اعلام این خبر همزمان شده بود، اظهار داشت: «من نسبت به این ابتکار نروژی و فنلاندی بسیار بدبین هستم. فکر می‌کنم ما باید اروپا را متحد نگه داریم، نه اینکه به تنهایی عمل کنیم.»

اولف کریسترسون، نخست‌وزیر سوئد، نیز تأکید کرد که صلح باید از طریق «قدرت» و نه «مماشات» حاصل شود.

شوک ترامپ

مداخله‌های ترامپ، اجماع دو سوی اقیانوس اطلس در قبال تقابل با روسیه را در هم شکست.

رسانه آمریکایی در ادامه این مطلب خاطرنشان می‌سازد، هر چند جنگ متجاوزانه آمریکا علیه ایران در سال جاری این روند را متوقف کرد، اما ترامپ در اکتبر دوباره به موضوع اوکراین بازگشت، از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، به دلیل ادامه حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه انتقاد کرد و در همان حال گفت که طرف روسیه یک طرف «خوب» بوده است.

پالیتیکو می‌افزاید استاب و استور با نگرانی از اینکه مذاکرات به سمت فروپاشی می‌رود، وارد عمل شدند. استور میزبان زلنسکی و استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ، در اسلو شد تا روابط را ترمیم کند. استاب که او نیز در این نشست حضور داشت، اعلام کرد نشست ۲۰ اکتبر روند صلح را «به مسیر خود بازگردانده است.» اما ۲۴ ساعت بعد، ویتکاف بار دیگر رهبران اروپا را شوکه کرد؛ او در سنت پترزبورگ با پوتین دیدار کرد و او را «انسان‌دوست» خواند.

دوستان قدیمی

نشریه پالیتیکو می‌نویسد استاب و استور سال‌هاست یکدیگر را می‌شناسند. آن‌ها ماه‌ها بی‌سروصدا ایده تماس مشترک با کرملین را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده بودند که احیای روند پیش از مذاکرات دوباره در ابوظبی حیاتی است.

بسیاری از مقام‌های اروپایی به طور خصوصی می‌پذیرند که اروپایی‌ها دیگر به واشنگتن برای دفاع از منافع اروپا یا اوکراین اعتماد ندارند. یک مقام ارشد اروپایی گفت: «مهم است که دونالد ترامپ تنها رهبر غربی نباشد که با پوتین صحبت می‌کند. ما نیاز داریم رهبران حامی اوکراین پیام‌هایشان را به پوتین برسانند.»

بنابراین تقریباً پنج سال پس از آغاز اعمال تحریم به بهانه جنگ اوکراین علیه روسیه، استاب و استور به این ترتیب تصمیم گرفتند با کرملین تماس بگیرند.

اما برخی نشانه‌ها از همان ابتدا نامیمون بود. هنگامی که آنها کنار هم در پشت میز بلند کابینه در تالار مجلل ریاست‌جمهوری استاب نشستند، ۲ تابلوی رنگ‌روغن بزرگ با قاب طلایی بالای سرشان آویزان بود که صحنه‌های درگیری مربوط به نبرد کریمه را نشان می‌داد. یکی از تابلوها نیروی دریایی انگلیس و فرانسه را نشان می‌دهد که زیر آتش در خاک فنلاند عقب‌نشینی می‌کنند؛ یادآور دوره‌ای در ۲ قرن پیش که فنلاند خود بخشی از امپراتوری روسیه بود.

بنا بر برخی روایت‌ها، پوتین علاقه شدید خود به گذشته روسیه را با این ۲ رهبر شمال اروپا در میان گذاشت و درسی طولانی درباره تاریخ اسلاوها و ریشه‌های جنگ در اوکراین ارائه داد. یک مقام ارشد آگاه گفت استاب و استور در گفت‌وگوی ۹۰ دقیقه‌ای با پوتین با حوصله به حرف‌های او گوش دادند. 

به نوشته پالتیکو نخست وزیر نروژ  با رد این گزارش گفت: « او درس تاریخ نداد. پوتین استدلال‌های همیشگی خود درباره ریشه‌های جنگ را دارد، «اما انصافاً او می‌تواند توضیح خود را بدهد و ما پاسخ می‌دهیم.»

به گفته مقام‌هایی که با این نشریه صحبت کرده‌اند، یکی از دلایل انجام این تماس، تلاش برای ارزیابی وضعیت ذهنی پوتین بود. نخست‌وزیر نروژ گفت پوتین در تماس تلفنی «منطقی» و «حرفه‌ای» بود و «استدلال‌های او کاملاً روشن منتقل شد.»

این در حالی است که طبق این گزارش پوتین نگاهی جدی به گفت‌وگو در ابوظبی داشته و به دو رهبر شمال اروپا گفته به مذاکره‌کنندگانش دستور خواهد داد برای این نشست آماده شوند و امکان پیشرفت را بررسی کنند.

اما واکنش رهبران اروپا رضایتمندانه نبود، مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، به رسانه‌ها گفت: «من نسبت به این ابتکار نروژ و فنلاند بسیار بدبین هستم. فکر می‌کنم باید اروپا را متحد نگه داریم نه اینکه تنها پیش برویم.» اولف کریسترسون، نخست‌وزیر سوئد، گفت صلح باید از راه «قدرت» به دست آید نه «مماشات». لیتوانی نیز این اقدام را محکوم کرد.

با تمام دلواپسی‌های شمال اروپا، این ماجرا حقیقتی تلخ‌تر را برای اوکراین و حامیانش آشکار کرد:« ترامپ با وجود شکست در انتخابات میاندوره‌ای، همچنان آهنگ مذاکرات را کوک می‌کند و اروپا در لحظه‌های حساس و زمانی که لازم است صدایی قدرتمند در مذاکرات باشد، هم‌تراز صدای بلند آمریکا در اتاق مذاکره نیست.»