راه دشوار آیزنکوت برای تشکیل دولت | نتانیاهو پس از شکست چه خواهد کرد؟

گروه سیاسی: با انتخاب گادی آیزنکوت به عنوان مسئول تشکیل دولت جدید، بنیامین نتانیاهو یک قدم به پایان دوران نخست‌وزیری نزدیک‌تر شد. کسی که به صورت غیرمتوالی ۱۹ سال نخست وزیر اسرائیل بود و سه دهه در قدرت حضور داشت.

حالا اما، پس از سه سال جنگ و ناکامی دو جریان اصلی، به ویژه نتانیاهو در به دست آوردن اکثریت پارلمانی در انتخابات، رئیس‌جمهور اسرائیل مأموریت تشکیل کابینه را به رهبر حزب یاشار سپرده است. هرچند آیزنکوت به عنوان رهبر مخالفان نتانیاهو نیز راه دشواری برای تشکیل دولت در فرصت ۲۸ روزه دارد.

آن هم در شرایطی که نتانیاهو نیز ممکن است برای تغییر فضای سیاسی کنونی، از ابزار نظامی استفاده و دوباره به ایران حمله کند.

چرا آیزنکوت مامور تشکیل دولت شد؟

تصمیم هرتزوگ در شرایطی اتخاذ شده که هیچ‌یک از دو بلوک اصلی انتخابات نتوانسته‌اند به حد نصاب ۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست دست پیدا کنند. حزب لیکود به رهبری نتانیاهو با ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب پارلمان باقی مانده، اما مجموع احزاب ائتلاف مذهبی و ملی‌گرای او تنها ۵۳ کرسی به دست آورده‌اند. در مقابل، ائتلاف چهارحزبی مخالفان با محوریت آیزنکوت ۴۸ کرسی دارد و دو فهرست نماینده احزاب عربی نیز در مجموع ۱۹ کرسی کسب کرده‌اند.

در جریان رایزنی‌های احزاب با رئیس‌جمهور، نمایندگان ۶۷ کرسی از آیزنکوت برای تشکیل دولت حمایت کردند. در حالی که ۴۶ نماینده از نتانیاهو حمایت کردند و یک فراکسیون هفت‌نفره نیز از معرفی نامزد خودداری کرد. به این ترتیب، آیزنکوت با وجود نداشتن اکثریت مستقل، توانست نخستین فرصت تشکیل کابینه را به دست آورد.

راه دشوار تشکیل دولت

اما حمایت از مأموریت تشکیل دولت لزوما به معنای آمادگی احزاب برای حضور در کابینه نیست. اینجا احزاب عربی نقشی تعیین‌کننده دارند. این احزاب با ۱۹ کرسی می‌توانند پشتوانه پارلمانی لازم برای تشکیل دولت را فراهم کنند، اما آیزنکوت و شماری از متحدان یهودی او پیش‌تر مخالفت خود را با تشکیل ائتلاف رسمی با این جریان‌ها اعلام کرده‌اند.

به همین دلیل، یکی از مسیر‌های مطرح، تشکیل دولت اقلیت با حمایت بیرونی احزاب عربی است. در این مدل، احزاب به شکل رسمی وارد ائتلاف و کابینه نمی‌شوند، اما در رأی اعتماد و موضوعات کلیدی پارلمان از دولت حمایت می‌کنند. چنین راهکاری البته به توافق بر سر موضوعاتی مانند سیاست امنیتی، جنگ غزه و جایگاه احزاب عربی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی نیاز دارد.

مسیر دیگر برای آیزنکوت جلب حمایت احزاب مذهبی افراطی و ارتدوکس است. اما این گزینه با توجه به اختلافات بر سر معافیت از خدمت نظامی و اصلاحات موردنظر احزاب مخالف، به‌سادگی قابل تحقق نیست. چراکه یکی از وعده‌های اصلی آیزنکوت لغو معافیت سربازی یهودیان ارتدوکس است و این دقیقا خواسته احزاب مذهبی افراطی است.

واکنش نتانیاهو به شکست

در سوی مقابل، نتانیاهو هنوز از صحنه سیاسی خارج نشده است. او در نخستین واکنش‌ها تلاش کرده است ناکامی ائتلافش را در کسب اکثریت به مسئله امنیت ملی و ضرورت تشکیل دولت وحدت ملی پیوند بزند. او با انتقاد از احتمال تشکیل دولت با حمایت احزاب عربی، چنین ائتلافی را تهدیدی برای موجودیت اسرائیل توصیف کرده و خواستار همکاری آیزنکوت با لیکود شده است.

درخواستی که به احتمال بسیار زیاد از سوی آیزنکوت رد می‌شود؛ بنابراین به نظر می‌رسد نتانیاهو دو مسیر اصلی پیش رو دارد. نخست، تلاش برای فروپاشاندن ائتلاف مخالفان از طریق برجسته کردن اختلافات داخلی و جذب برخی احزاب یا نمایندگان آنها و دوم، حفظ جایگاه خود به‌عنوان نخست‌وزیر موقت تا روشن شدن نتیجه مذاکرات و در صورت شکست آیزنکوت، استفاده از فرصت احتمالی بعدی برای تشکیل دولت.

تاثیر تغییر دولت اسرائیل بر ایران

حالا پرسش اینجاست که این تحولات در اسرائیل و احتمال تغییر نخست وزیر، چه تاثیری بر ایران دارد؟ اینجا باید میان مواضع سیاسی آیزنکوت و احتمال تغییر بنیادین سیاست اسرائیل در قبال ایران تفاوت قائل شد. آیزنکوت اگرچه در مسائل داخلی و نحوه اداره دولت با نتانیاهو اختلاف دارد، اما سابقه نظامی او نشان‌دهنده رویکردی سخت‌گیرانه در مسائل امنیتی است.

او در دوران ریاست ستاد کل ارتش اسرائیل، از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ (۱۳۹۴ تا ۱۳۹۸)، دکترین «ضاحیه» را دنبال می‌کرد؛ رویکردی که بر غیرمسکونی‌سازی مناطق تحت کنترل حزب‌الله تأکید داشت. همچنین او خواستار پایان حاکمیت حماس در غزه و نابودی توان نظامی این جنبش شده و با تشکیل کشور مستقل فلسطین مخالفت کرده است؛ بنابراین در نگاه به ایران و ادعای اینکه تهران اصلی‌ترین تهدید امنیت اسرائیل است، تفاوتی در مواضع وجود ندارد. اما نحوه مواجهه متفاوت خواهد بود.

آیزنکوت گفته تعیین هدف تغییر رژیم برای جنگ با ایران اشتباه است و اسرائیل باید به زیرساخت‌های هسته‌ای و موشکی ایران ضربه بزند. در حالی که نتانیاهو بار‌ها هدف خود را تغییر رژیم ایران عنوان کرده است.

نکته دیگر اینکه آیزنکوت خواستار آزادی عمل نظامی اسرائیل در برابر آمریکا است، اما نتانیاهو، وابستگی بسیاری در عملیات‌های نظامی به آمریکا داشت و بدون اجازه این کشور دست به عملیات نمی‌زد.

نتانیاهو و احتمال حمله به ایران

هرچند نتانیاهو به پایان کار خود نزدیک‌شده اما تا زمان تشکیل دولت جدید و جابه‌جایی قدرت، نخست وزیر و تصمیم‌گیر است. در چنین وضعیتی، تشدید تنش با ایران می‌تواند به او امکان دهد بار دیگر مسئله امنیت ملی را به مرکز توجه افکار عمومی بازگرداند و اختلافات داخلی را تحت‌الشعاع یک تهدید خارجی قرار دهد.

البته آغاز یک درگیری تازه با ایران برای نتانیاهو بدون هزینه نیست. عملیات نظامی گسترده می‌تواند واکنش متقابل ایران، گسترش دامنه درگیری به جبهه‌های دیگر و افزایش فشار بر اقتصاد و ساختار امنیتی اسرائیل را به دنبال داشته باشد. علاوه بر این، هرگونه اقدام نظامی مهم به محاسبات آمریکا و میزان همراهی کاخ سفید وابسته خواهد بود.

چه خواهد شد؟

حالا آیزنکوت ۲۸ روز برای تشکیل دولت فرصت دارد که ۱۴ روز دیگر نیز قابل تمدید است. نتانیاهو در ۷۷ سالگی اگر قدرت را از دست بدهد با پرونده‌های قضایی خود روبه‌رو خواهد بود و نخست وزیری دوباره برایش دور از دسترس می‌شود. روی کار آمدن دولت جدید، تغییری اساسی در راهبرد‌های سیاست خارجی اسرائیل ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است شکل اجرای این راهبرد‌ها متفاوت باشد.

اگر آیزنکوت نتواند در موعد مورد نظر دولت تشکیل دهد، نفر دوم مامور این کار می‌شود که احتمال نتانیاهو خواهد بود و در صورت ناکامی همه نامزدها، انتخابات زودهنگام در اسرائیل برگزار می‌شود.