کنگره در برابر کاخ سفید | دموکرات‌ها ترامپ و هگست را استیضاح می‌کنند؟

گروه سیاسی؛ پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و تصاحب هر دو مجلس کنگره، پرسش‌های تازه‌ای درباره آینده جنگ ایران، اختیارات ترامپ و وضعیت کابینه او ایجاد کرده است.

اما دموکرات‌ها به محض اعلام نتایج انتخابات نمی‌توانند اختیارات جدید خود را اعمال کنند. کنگره جدید آمریکا از سوم ژانویه ۲۰۲۷ (یکشنبه ۱۳ دی ۱۴۰۵) فعالیتش را آغاز خواهد کرد و تا آن زمان، اکثریت جمهوری‌خواه در هر دو مجلس همچنان برقرار است.

اما دموکرات‌ها پس از ورود به کنگره چه اختیاراتی خواهند داشت و تا چه اندازه می‌توانند کاخ سفید را تحت فشار قرار دهند؟

ساختار کنگره آمریکا چگونه است؟

برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید ساختار قانون‌گذاری آمریکا را بررسی کرد.

کنگره آمریکا از دو بخش مجلس نمایندگان و سنا تشکیل شده است. مجلس نمایندگان دارای ۴۳۵ کرسی است که تعداد نمایندگان هر ایالت براساس جمعیت آن تعیین می‌شود.

 طبق نتایج اعلام‌شده تا زمان تهیه این گزارش، دموکرات‌ها دست‌کم ۲۲۸ کرسی مجلس نمایندگان را به دست آورده‌اند و شمارش آرای برخی حوزه‌ها همچنان ادامه دارد.

در این مجلس، برای تصویب قوانین عادی معمولاً رأی اکثریت ساده لازم است؛ یعنی با حضور و رأی‌دادن تمام نمایندگان، ۲۱۸ رأی موافق کفایت می‌کند. اما سنا ساختار متفاوتی دارد. این مجلس از ۱۰۰ سناتور تشکیل شده و هر ایالت، صرف‌نظر از جمعیت خود، دو سناتور دارد.

دوره نمایندگان مجلس دو سال و دوره سناتور‌ها شش سال است. دموکرات‌ها نیز تاکنون مجموعاً ۵۴ کرسی سنا را به دست آورده‌اند. برای تصویب نهایی بیشتر قوانین در سنا، اکثریت ساده کافی است، اما پایان‌دادن به بررسی بسیاری از طرح‌ها معمولا به ۶۰ رأی نیاز دارد.

قانون چگونه تصویب می‌شود و ترامپ چه قدرتی دارد؟

مأموریت اصلی هر دو مجلس، قانون‌گذاری، تصویب بودجه و نظارت بر عملکرد دولت است؛ با این تفاوت که مجلس نمایندگان اختیار آغاز استیضاح و سنا اختیار رسیدگی به آن و همچنین تأیید بسیاری از انتصابات رئیس‌جمهور را دارد.

برای تبدیل یک طرح به قانون، متن یکسان آن باید در هر دو مجلس تصویب شود. سپس مصوبه برای امضای رئیس‌جمهور ارسال خواهد شد.

اما ترامپ می‌تواند مصوبات کنگره را وتو کند. در چنین شرایطی، دموکرات‌ها برای بی‌اثرکردن وتو به رأی دوسوم هر دو مجلس نیاز دارند؛ یعنی با فرض حضور و رأی‌دادن تمام اعضا، ۲۹۰ رأی در مجلس نمایندگان و ۶۷ رأی در سنا؛ بنابراین حتی با تصاحب هر دو مجلس، دموکرات‌ها برای تصویب قوانین برخلاف نظر ترامپ ممکن است به همراهی بخشی از جمهوری‌خواهان نیاز داشته باشند. تعداد دفعات استفاده رئیس‌جمهور از حق وتو نیز محدودیتی ندارد.

آیا دموکرات‌ها می‌توانند جنگ ایران را متوقف کنند؟

یکی از مهم‌ترین اختیارات کنگره، کنترل بودجه دولت و تصویب اعتبارات نظامی است.

اگر ترامپ برای ادامه جنگ ایران درخواست بودجه جدیدی ارائه کند، دموکرات‌ها می‌توانند با تصویب‌نکردن آن، تأمین مالی عملیات نظامی را دشوار کنند. رئیس‌جمهور نمی‌تواند کنگره را مجبور به تصویب بودجه تازه کند؛ هرچند دولت همچنان ممکن است از اعتباراتی که پیش‌تر تصویب‌شده استفاده کند.

دموکرات‌ها همچنین می‌توانند با احضار مقام‌های نظامی، درخواست اسناد و برگزاری جلسات تحقیق، درباره هزینه‌ها و مبانی قانونی جنگ از دولت پاسخ بخواهند.

علاوه بر این، طبق قانون اختیارات جنگی سال ۱۹۷۳، رئیس‌جمهور در شرایط مشمول قانون باید ظرف ۴۸ ساعت کنگره را از ورود نیرو‌های آمریکایی به درگیری مطلع کند. ادامه عملیات بدون مجوز قانونی نیز اصولا با محدودیت ۶۰روزه و امکان تمدید حداکثر ۳۰روزه برای خروج نیرو‌ها مواجه است.

کنگره حتی پیش از انتخابات نیز برای محدودکردن جنگ اقدام کرده بود. مجلس نمایندگان در سپتامبر با ۲۲۰ رأی موافق در برابر ۲۰۴ رأی مخالف، قطعنامه‌ای درباره خروج نیرو‌های آمریکایی از درگیری با ایران تصویب کرد، اما اقدامات مشابه در سنا نتوانستند موافقت لازم را به دست آورند؛ بنابراین قدرت اصلی دموکرات‌ها در موضوع جنگ، کنترل اعتبارات تازه و افزایش نظارت بر تصمیمات نظامی خواهد بود. تصویب قوانین الزام‌آور برای محدودکردن عملیات نیز در صورت وتوی ترامپ، به رأی دوسوم هر دو مجلس نیاز خواهد داشت.

استیضاح ترامپ و هگست چقدر امکان‌پذیر است؟

اختیارات کنگره تنها به بودجه و قانون‌گذاری محدود نمی‌شود. دموکرات‌ها می‌توانند روند استیضاح رئیس‌جمهور یا مقام‌هایی مانند پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، را نیز آغاز کنند. برای تصویب استیضاح در مجلس نمایندگان، اکثریت ساده کافی است؛ یعنی در صورت حضور تمام ۴۳۵ نماینده، ۲۱۸ رأی موافق.

اما استیضاح به معنای برکناری نیست. پرونده پس از تصویب در مجلس نمایندگان به سنا ارسال می‌شود و برای محکومیت و برکناری مقام موردنظر، رأی دوسوم سناتور‌های حاضر لازم خواهد بود. به این ترتیب، اگر تمام ۱۰۰ سناتور حاضر باشند، دموکرات‌ها با ۵۴ کرسی برای برکناری ترامپ یا هگست به همراهی دست‌کم ۱۳ سناتور دیگر نیاز خواهند داشت.

موضوع استیضاح هگست نیز پیش از انتخابات مطرح شده بود. یاسمین انصاری، نماینده دموکرات، در آوریل ۲۰۲۶ شش ماده استیضاح علیه وزیر دفاع ارائه کرد که از جمله آنها اتهام آغاز جنگ بدون مجوز قانونی و نقض احتمالی قوانین جنگ بود.

دو سال دشوار در انتظار کاخ سفید؟

پیروزی دموکرات‌ها، اختیار ریاست‌جمهوری را از ترامپ نمی‌گیرد. او همچنان فرمانده کل نیرو‌های مسلح خواهد بود و قدرت صدور دستور‌های اجرایی و وتوی قوانین را حفظ می‌کند.

اما شرایط قانون‌گذاری و تأمین مالی برنامه‌های دولت تغییر خواهد کرد. دموکرات‌ها می‌توانند مانع تصویب برخی درخواست‌های بودجه‌ای شوند، انتصابات پیشنهادی ترامپ را در سنا متوقف کنند و تحقیقات گسترده‌ای درباره عملکرد کاخ سفید به جریان بیندازند.

در موضوع جنگ ایران نیز افزایش قدرت کنگره می‌تواند ادامه یا گسترش عملیات نظامی را برای دولت دشوارتر کند؛ اما توقف جنگ در صورتی که ترامپ لایحه را وتو کند نیازمند همراهی جمهوری‌خواهان با حزب دموکرات است؛ موضوعی که کمی از انتظارات دور می‌باشد.

 بنابراین نتیجه انتخابات بیش از آنکه به معنای پایان فوری اختیارات ترامپ باشد، آغاز دوره‌ای است که رئیس‌جمهور آمریکا برای پیشبرد بخش مهمی از برنامه‌های خود ناچار به مواجهه با کنگره‌ای تحت کنترل حزب مخالف خواهد بود.