شرط نهایی عراقچی برای باز کردن تنگه هرمز / ضرب‌الاجل دو روزه به آمریکا

خبرنگار: آقای وزیر، میانجی قطری با پیشنهادی که قطر برای میانجی‌گری میان ایران و ایالات متحده ارائه کرده بود، دوحه را ترک کرد و درباره آن صحبت‌های زیادی مطرح شده است. می‌خواهم بدانم پیشنهاد قطر دقیقاً شامل چه مواردی بود؟ چه بند‌هایی مورد توافق قرار گرفته و چه مواردی همچنان حل‌نشده باقی مانده است؟
 
عراقچی: بله دوستان قطری ما دیروز تهران بودند و این در ادامه رایزنی‌هایی با واسطه‌های قطری و پاکستانی است که در حال انجام است. ما از هر دو کشور ممنون هستیم و از دوستانمان در هر دو کشور تشکر می‌کنیم.
 
طرحی که الان روی میز است، در اصل همان طرحی است که ایران در ابتدا ارائه کرد و به طرح هفت‌روزه ایران معروف است. در این طرح، شرایط ایران برای باز شدن تنگه هرمز مطرح شده و گفته شده است که اگر شرایط ایران محقق شود، در روز ششم تنگه هرمز باز می‌شود و در روز هفتم مذاکرات ایران و آمریکا از سر گرفته خواهد شد.

 
این طرحی بود که ما در نیویورک و در جریان مجمع عمومی سازمان ملل ارائه دادیم. از آن زمان تاکنون، رایزنی‌ها در این خصوص به‌صورت مستمر ادامه داشته است. دوستان قطری و پاکستانی ما نیز در این زمینه رایزنی‌ها و مشورت‌های زیادی داشته‌اند و ایده‌هایی را مطرح کرده‌اند تا طرح هفت‌روزه ایران عملیاتی‌تر شود و قابلیت اجرای بیشتری پیدا کند.
 
یکی از این ایده‌ها که از سوی دوستان قطری ارائه شد، این بود که دوره هفت‌روزه را کوتاه‌تر کنیم و به یک دوره پنج‌روزه یا حتی کمتر برسانیم. ما در سفر دیروز درباره این ایده کار کردیم و می‌توانم بگویم که اکنون به یک طرح دوروزه رسیده‌ایم؛ یعنی در روز اول مجموعه‌ای از اقدامات از سوی آمریکا انجام می‌شود و در روز دوم تنگه هرمز باز می‌شود و تردد به حالت قبلی بازمی‌گردد.
 
شروطی که آمریکا باید انجام دهد چیز عجیب و غریبی نیست. همه آن‌ها در یادداشت تفاهم اسلام آباد آمده بود. البته شرایطی جدیدی پیش آمده مثلا در بند ۹ یادداشت تفاهم آمده بود؛ آمریکا تحریم جدیدی وضع نمی‌کند و نیرو‌های نظامی خود را در منطقه افزایش نمی‌دهد. طبیعی است که ما بخواهیم تحریم‌های جدیدی که پس از یادداشت تفاهم وضع شده‌اند، همگی لغو شوند یا نیرو‌های نظامی کاهش پیدا کنند و به سطح قبلی بازگردند. همچنین رفع محاصره نیز مطرح است. آن معافیت‌های نفتی که در آن زمان قرار بود انجام شود نیز از جمله این موارد است.

شرایط دیگر نیز در مکتوبی که ارائه کردیم، آمده است. همان‌طور که عرض کردم، چیز عجیبی در این شروط وجود ندارد و همه آنها قابل اجرا هستند؛ اگر در طرف آمریکایی حسن‌نیتی وجود داشته باشد، اگر اراده واقعی برای رسیدن به توافق وجود داشته باشد و اگر واقعاً به دنبال یک راه‌حل صلح‌آمیز باشند.
 
الان همه این موارد روی میز است و می‌توانند با تمسک به طرح ما که دیگر یک طرح دوروزه است، راه را برای صلح باز کنند، زمینه بازگشت تنگه هرمز به حالت عادی و بازگشت زندگی به شرایط عادی را فراهم کنند و منطقه، بلکه دنیا را از این وضعیت نابهنجار نجات دهند.
 
خبرنگار: شما به سه موضوع اشاره کردید: رفع تحریم‌هایی که ایالات متحده پس از جنگ اعمال کرده است، امضای یادداشت تفاهم، رفع محاصره دریایی و اجازه صادرات نفت. آیا شرط دیگری هم وجود دارد؟
 
 عراقچی: شروط دیگر هم هست از جمله اینکه مسیر جدیدی که بین ایران و عمان برای تردد در تنگه هرمز توافق شده باید پذیرفته شود و مسیر‌های دیگر در جنوب بسته می‌شود. وجوه مسدود شده ما باید آزاد شود، کل اموال ما در نقاط مختلف که امریکایی‌ها به صورت غیرقانونی مسدود کردند که مشخص‌ترین آن‌ها ۶ میلیارد دلار در قطر است، باید آزاد شود. البته دوستان قطری ما راه حل‌هایی را پیدا کردند که منوط به این توافق است؛ بنابراین شروط ما عجیب نیست از جمله دیگر هم خاتمه جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان قابل ذکر است. اگر آمریکا این شروط را بپذیرد، قبلا پذیرفته و حتی به مدت دو هفته اجرا کرده و بعدا نقض کردند. اگر این‌ها اجرا شود راه برای بازگشت زندگی عادی در خلیج فارس و تنگه هرمز فراهم است.
 
خبرنگار: می‌خواهم دیدگاه ایران را بهتر درک کنم. اکنون سه موضوع اصلی مطرح است: تحریم‌ها، دارایی‌های مسدودشده که شش میلیارد دلار آن در قطر است و اجازه صادرات نفت. در مقابل، ایران تنگه هرمز را چه زمانی باز خواهد کرد؟
 
عراقچی: اینها شروط بازشدن تنگه هرمز است و سپس همان روز گفت‌و‌گو‌های ما در خصوص موضوعاتی که هر دو طرف علاقه‌مند هستند، ادامه می‌یابد. یعنی بعد از اجرای شروط ایران و باز شدن تنگه هرمز راه برای شروع دوباره مذاکرات ایران و امریکا باز می‌شود.
 
خبرنگار: آیا هیئتی از کارشناسان ایرانی برای دیدار با آمریکایی‌ها به دوحه اعزام شده است؟
 
عراقچی: بله معاون من الان برای ادامه رایزنی با دوستانی قطری در دوحه است. ما الان هیچ برنامه ملاقات با هیات امریکایی نداریم.
 
خبرنگار: چه زمانی می‌توان انتظار داشت دیداری مستقیم میان ایران و آمریکا برگزار شود؟ زیرا ونس از دیداری در دوحه، قطر یا ترکیه صحبت کرده است.
 
عراقچی: هیچ برنامه‌ای برای گفت‌و‌گو تا الان تنظیم نشده و تمام شایعاتی که وجود دارد، گمانه زنی رسانه هاست. ما الان در شرایطی نیستیم که احتیاج به ملاقات باشد. شروط ما مشخص است. دوستان قطری و پاکستانی هم در این خصوص در حال رایزنی هستند. اگر امریکا این شروط را قبول کند، تنگه هرمز باز می‌شود و سپس گفت‌و‌گو‌ها آغاز می‌شود حالا یا با واسطه و غیر مستقیم یا بدون واسطه.
 
خبرنگار: آنچه میان شما و استیو ویتکاف در نیویورک گذشت چه بود؟ این دیدار حتی ممکن است موجب نارضایتی مجلس ایران شده باشد. آیا این دیدار ادامه همان گفت‌و‌گو‌هایی بود که در نیویورک انجام شد
 
عراقچی: ما یک دور مذاکره غیرمستقیم با آقایان ویتکاف و کوشنر به واسطه قطر در نیویورک داشتیم. همانجا شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و طرح هفت روزه ایران را معرفی کردم.
 
خبرنگار: درباره موضوعات مربوط به ایران بیشتر صحبت کردید. اما در مورد ایالات متحده چه نظری دارید؟ معاون رئیس‌جمهور آمریکا و شخص ترامپ درباره موضوع هسته‌ای صحبت می‌کنند و می‌گویند این موضوع در مرحله بعدی مذاکرات مطرح خواهد شد، نه در مراحل بعد. آنها از بازگشت بازرسان، کاهش سطح غنی‌سازی و خارج کردن بخشی از اورانیوم صحبت می‌کنند. موضع ایران درباره این سه موضوع چیست؟
 
عراقچی: دو تا موضوع وجود دارد. باز شدن تنگه هرمز که شرایط خود را دارد دوم هم موضوعاتی که ما و امریکایی‌ها علاقه‌مند هستیم در موردشان گفت‌و‌گو کنیم. ما علاقه موندیم در مورد رفع کامل تحریم‌ها مذاکره کنیم و آن‌ها در مورد هسته‌ای. سیاست ما روشن است؛ اول تصمیم گیری در مورد تنگه هرمز که با اجرای شروط ایران تنگه باز شود و سپس در مورد موضوعات مورد علاقه طرفین گفت‌و‌گو می‌کنیم و تصمیم میگیریم به کدام‌سکت حرکت کنیم. تلاش واسطه‌های پاکستانی و قطری این هست که این دو مرحله را بهم نزدیک‌تر کنند و اقدامات به شکلی باشد که موجب اعتماد سازی شود.
 
بزرگ‌ترین مشکل بین ما و آمریکا، مشکل بی‌اعتمادی است. ما در دو سال گذشته سه بار دیپلماسی را تجربه کردیم و هر سه بار از طرف آمریکا به جنگ منجر شده است؛ یک بار در سال ۲۰۲۵، یک بار در فوریه ۲۰۲۶ و یک بار هم زمانی که یادداشت تفاهم امضا کردیم. امضای آقای ترامپ هم پای آن بود، نه امضای شخص دیگری؛ ولی کمتر از دو هفته طول کشید تا آنها توافق را نقض کنند. متأسفانه تجربه خوبی از مذاکره و دیپلماسی با آمریکایی‌ها نداریم. در سال ۲۰۱۵ هم با آنها توافق کردیم؛ توافق برجام را امضا کردیم، اما آنها توافق را نقض کردند و از آن خارج شدند؛ بنابراین طبیعی است که اکنون با احتیاط بسیار زیادی با موضوع مذاکره و دیپلماسی برخورد کنیم. آمریکا اگر خواهان یک توافق است، باید اقدام به اعتمادسازی کند. اتفاقاً در مذاکراتی که اکنون در حال انجام است، پیشنهاد‌هایی برای اعتمادسازی نیز وجود دارد که در حال بررسی آنها هستیم.

خبرنگار: آمریکایی‌ها نمی‌توانند هیچ توافقی را بدون بازگشت بازرسان به‌عنوان نخستین گام بپذیرند؟ آیا در مهلت پنج، هفت یا دو روزه، انتظار دارند ایران اقدام مشخصی در زمینه برنامه هسته‌ای انجام دهد؟ از جمله بازگشت بازرسان و پذیرش آن، کاهش سطح غنی‌سازی و اعلام آن، یا اعلام آمادگی برای خارج کردن اورانیوم با غنای ۶۰ درصد یا بالاتر؟
 
 عراقچی: ایران عضو ان‌پی‌تی است و همواره به تعهدات خود در چارچوب ان‌پی‌تی پایبند بوده است. اما یک واقعیت نیز وجود دارد و آن اینکه تأسیسات هسته‌ای ما که تحت نظارت آژانس بودند و در چارچوب پادمان‌های آژانس قرار داشتند، مورد حمله نظامی واقع شدند. این موضوعی کاملاً جدید در بحث هسته‌ای و تأسیسات هسته‌ای در جهان است. سابقه ندارد که چندین تأسیسات هسته‌ای مورد حمله نظامی قرار بگیرند. این یک خط قرمز بزرگ بود که از سوی آمریکایی‌ها و رژیم صهیونیستی رد شد. طبیعی است که این موضوع باعث شده روابط ما با آژانس دچار اختلال شود. پرسش‌ها و ابهامات زیادی بین ما و آژانس وجود دارد؛ یا بهتر است بگویم ما درباره آژانس پرسش‌ها و ابهامات زیادی داریم.
 
در مورد بازرسی از تأسیساتی که مورد حمله قرار گرفته‌اند، آژانس هیچ پروتکلی ندارد. هیچ روشی وجود ندارد که مشخص کند از این تأسیسات چگونه باید بازرسی صورت بگیرد؛ بنابراین فاصله زیادی داریم تا با آژانس به نقطه‌ای برسیم که درک مشترکی بین ما پدید بیاید، نگرانی‌های ما برطرف شود و امکان یک همکاری عادی دوباره به وجود بیاید. به اعتقاد ما، این نیز یکی از موضوعاتی است که می‌تواند پس از آنکه مرحله باز شدن تنگه هرمز را پشت سر گذاشتیم، بحث شود.
 
اگر قرار باشد روزی توافق هسته‌ای داشته باشیم آژانس نقش خواهد داشت. ولی هماهنطور که گفتم در مورد دو توافق صحبت می‌کنیم توافق در مورد باز شدن تنگه هرمز شروط خود را دارد که ربطی به هسته‌ای هم ندارد این موضوع می‌تواند اجرایی شود. موضوع دوم، توافق درباره برنامه هسته‌ای ایران است که شروط خاص خودش را دارد. ابتدا باید اعتمادسازی صورت بگیرد و بعد، وقتی اعتماد لازم ایجاد شد، وارد گفت‌و‌گو می‌شویم و بر اساس نتیجه گفت‌و‌گو‌ها به‌درستی عمل خواهیم کرد. طبیعتاً در هر توافق هسته‌ای، آژانس نقش خواهد داشت؛ اما توافق هسته‌ای از پیچیدگی‌های بسیار زیادی برخوردار است.
 
ما در سال ۲۰۱۵، دو سال و نیم مذاکره کردیم و نتیجه آن یک سند ۱۰۴ صفحه‌ای بود. اکنون ممکن است بتوان مذاکرات کوتاه‌تری هم انجام داد، ولی این مذاکرات، مذاکرات آسانی نخواهد بود. اگر اعتماد ایجاد شود، اگر آمریکایی‌ها شروط ما را بپذیرند و تنگه هرمز باز شود، به اعتقاد من فضای اعتماد ایجاد خواهد شد که راه را برای مذاکرات بعدی در موضوعاتی که مورد توافق ما و آنها قرار خواهد گرفت، باز می‌کند.
 
خبرنگار: دقیقاً کدام‌یک از پیشنهاد‌ها در این خصوص مطرح شده است؟
 
عراقچی: پیشنهاد‌هایی مطرح شده و ما در حال بررسی آنها هستیم، ولی این موارد همگی مربوط به مرحله بعد می‌شوند. مرحله اول، بازگشایی تنگه هرمز است که باید پس از اجرای شروط ایران انجام شود. اگر این مرحله انجام شود، به نظر من راه باز می‌شود و اعتماد لازم ایجاد خواهد شد تا بتوانیم درباره مسائل بعدی راحت‌تر فکر کنیم.
 
خبرنگار: چه کسی یا چه چیزی ضامن هرگونه توافق جزئی درباره تنگه هرمز خواهد بود؟ روسیه، چین، میانجی‌ها، قطر و پاکستان، عربستان سعودی یا کشور‌های عضو پیمان مکه؟ چه کسی تضمین می‌دهد
 
عراقچی: تنها ضامن نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران هستند. ما در روابط بین الملل ضمانت ۱۰۰ درصد نداریم. قدرت ما ضامن هر توافقی است. اگر ما توافقی بکنیم، به اتکای مردممان، به اتکای قدرتمان و به اتکای نیرو‌های مسلح خودمان این کار را خواهیم کرد.
 
آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها ما را آزموده‌اند. دو بار و سه بار با ما جنگیدند، به امید اینکه بتوانند تغییرات اساسی ایجاد کنند و ما را تسلیم کنند؛ ولی نتیجه آن را دیدند. اکنون نزدیک به هشت ماه است که در یک باتلاق گرفتار شده‌اند. ضامن امنیت ما و ضامن توافقاتی که انجام می‌دهیم، همه اینها قدرت جمهوری اسلامی ایران است و ما با اتکای به این قدرت مذاکره می‌کنیم.

خبرنگار: آقای دکتر عراقچی، آیا فکر نمی‌کنید ایران نیز در موضع خود سرسختی نشان می‌دهد؟ شما هم هشت ماه است که با محاصره دریایی و تحریم‌ها مواجه هستید و امکان صادرات نفت ندارید. وضعیت اقتصادی داخل ایران بسیار دشوار است. رئیس‌جمهور پزشکیان نیز درباره این وضعیت صحبت کرده است. ارزش پول ایران کاهش یافته و قیمت دلار از ۱۱ میلیون به ۲۶ یا ۲۷ میلیون رسیده است. ایران نیز در شرایط اقتصادی مناسبی قرار ندارد. چرا تنها بر توان نظامی حساب می‌کنید؟ آیا فشار اقتصادی بر مردم ایران و منطقه را در نظر نمیگیرید؟
 
عراقچی: من منکر فشار‌های اقتصادی نیستم، ولی ما به خاطر فشار‌های اقتصادی تسلیم نمی‌شویم و دست‌هایمان را بالا نمی‌بریم. ما به خاطر فشار‌های اقتصادی عزت خودمان را نمی‌فروشیم و استقلال خودمان را قربانی نمی‌کنیم. مقاومت می‌کنیم و با قدرت خودمان بر این مشکلات فائق می‌آییم. بله، فشار اقتصادی هم وجود دارد و هزینه‌هایی هست که بر ما و مردم ما به صورت کاملا ناعدلانه تحمیل شده است ولی منطق ما کاملا روشن است ما برای استقلال خودمان، عزت خودمان و مردم خودمان ارزش زیادی قائل هستیم و حاضر نیستیم در مقابل قدرت‌های بزرگ سر خم کنیم.
 
خبرنگار: پیام جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از این جهت قابل توجه بود که در وهله نخست خطاب به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، محسن رضایی، ارسال شد. این در حالی است که گفته می‌شود سیاستمدارانی مانند وزیر امور خارجه، رئیس مجلس و رئیس‌جمهور اختیار تصمیم‌گیری و حل‌وفصل مسائل را ندارند و این نهاد نظامی است که تصمیم‌گیرنده اصلی است. می‌خواهم ارزیابی شما را درباره این پیام بدانم.
 
 عراقچی: متأسفانه یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات آمریکایی‌ها این است که جمهوری اسلامی ایران، مردم ایران، مسئولان ایرانی و سیستم حکومتی در ایران را نشناخته‌اند و تصورشان این است که اختلافاتی بین افراد وجود دارد. این قطعاً برداشت غلطی است. من به‌عنوان کسی که در جلسات خاص حضور دارم، عرض می‌کنم که بین همه ما، بین دولت، مجلس، شورای عالی امنیت ملی و نیرو‌های مسلح، اتفاق نظر وجود دارد. بله، ما در جلسات با یکدیگر بحث می‌کنیم، ولی وقتی به تصمیم می‌رسیم، همه ما پشت سر یک تصمیم هستیم و به آن عمل می‌کنیم. از نظر ما، مذاکره‌کننده ارشد ما همچنان جناب آقای دکتر قالیباف هستند. جناب آقای محسن رضایی حمایت کامل از این امر دارند و ما به اتفاق تصمیم می‌گیریم و به اتفاق هم اجرا می‌کنیم.
 
اگر آقای ونس نامه‌ای را برای جناب آقای رضایی فرستاده‌اند، باید از خودشان پرسید. اینکه تلاش کرده‌اند باب گفت‌و‌گو و باب مفاهمه بیشتر باز باشد، به نظر من حرکت مثبتی است؛ ولی اگر این نامه را به قصد اختلاف‌افکنی ارسال کرده‌اند، این یک اشتباه دیگر در ادامه اشتباهات آمریکایی‌هاست.
 
خبرنگار: چرا این پیام خطاب به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران ارسال شد؟ این پیام به‌طور مشخص چه محتوایی داشت؟
 
عراقچی: البته این را دکتر رضایی باید بگویند ولی نامه به دنبال این است که راه گفت‌و‌گو همچنان ادامه پیدا کند و مسیر گفت‌و‌گو بین دو کشور برای رسیدن به یک حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات موجود ادامه پیدا کند. ما این نامه را با دقت بررسی کردیم. آقای دکتر رضایی تأمل زیادی روی نامه داشتند و موضوع در جلسات عالی هم مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. ما سیاست خودمان را ان‌شاءالله به شکل مقتضی تنظیم خواهیم کرد.