جریمه برای پیاده‌ها

جریمه های نمادین

چند روز قبل، یکی از بخش های خبری تلویزیون، گزارشی را از جریمه ریالی عابران پیاده که از تقاطع ها و محل خط کشی عابر پیاده عبور نمی کردند، پخش کرد و در آن ، برخی شهروندان به طور نمادین جریمه نقدی به خاطر تخلف می شدند. در این گزارش، مامور راهنمایی و رانندگی از شهروندان متخلف کارت شناسایی ملی درخواست کرده و بر اساس کد ملی، افراد را جریمه نقدی می کرد. در این فیلم برخی چهره های مشهور نظیر رضا کیانیان، ستاره سینمای ایران نیز حضور داشت که در کنار مامور راهنمایی و رانندگی، شهروندان را تشویق به رعایت قانون می کرد. پس از این گزارش، برخی انتقادها نسبت به جریمه نقدی عابران پیاده و قانونی نبودن آن در فضای مجازی مطرح شد و این شایبه پیش آمد که طرح از خودمان شروع کنیم به دنبال منافع دیگری به جز فرهنگ سازی ترافیکی است. از سویی، با توجه به اعمال قانون رفتارهای غلط شهروندی در عبور از معابر توسط مامور قانون، این سوال پیش آمد که چگونه مامور راهنمایی و رانندگی می تواند عابران متخلف را جریمه کرده و تضمینی هم بر رعایت صحیح قانون در این حوزه وجود داشته باشد؟

زیرساختی که فراهم نیست

رییس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ می گوید که طرح فوق فقط به صورت پایلوت بوده و با وجود آنکه قانون، جریمه عابران پیاده متخلف را پیش بینی کرده است، اما سازو کار اجرایی آن فراهم نیست. سردار مهماندار با بیان اینکه برخورد با تخلفات عابران در قانون دیده شده اما متاسفانه ساز و کار اجرایی برای برخورد با این تخلفات فراهم نیست، عامل بخش زیادی از بی نظمی های ترافیکی را عابران پیاده می داند که از طریق عدم توجه به خط‌کشی عابر و عدم رعایت حق تقدم خودروها در تقاطع ها، پس از سبز شدن چراغ راهنمایی به وجود می آورند. وی اظهار می دارد: عابران پیاده در رعایت قوانین و مقررات مستثنا نیستند اما در اجرای قانون و برخورد با تخلفات آن‌ها با مسائل و مشکلات مختلفی مواجه هستیم. وی با بیان اینکه به هیچ عنوان ساز و کار اجرای این طرح فراهم نیست، گفت: به عنوان مثال برای جریمه کردن عابران پیاده باید کارت ملی افراد اخذ و بر اساس کد ملی جریمه اعمال شود در حالی که بسیاری از شهروندان، کارت ملی همراه ندارند و نمی توان بر اساس اعلام لفظی کد ملی، عابری را جریمه کرد چرا که ممکن است کد ملی متعلق به آن فرد نباشد . برخورد با تخلفات عابران پیاده و جلوگیری از بی نظمی های ترافیکی و رعایت قوانین و مقررات از سوی عابران، نیازمند مجموعه ای از اقدامات فرهنگی است که معتقدم در این بخش، کم کار شده و باید با استفاده از ظرفیت های فرهنگی موجود در جامعه از جمله به کمک رسانه ها در جهت ارتقای فرهنگ ترافیک عابران پیاده اقدام کنیم.

عابران، عامل ترافیک

نقش عابران پیاده در تشدید مشکلات ترافیکی شهرها بر کسی پوشیده نیست و همان‌گونه که رییس پلیس راهور تهران نیز گفت، گره های زیادی در رفت و آمدهای خودروها در شهر به دلیل بی قانونی شهروندان شکل می گیرد. شهروندانی که به خود اجازه می دهند از هر مکانی در خیابان ها و معابر عبور کنند و در تقاطع ها نیز، چشم خود را بر سبز یا قرمز بودن چراغ راهنمایی بسته و خود را محق در هر ترددی می دانند. در چنین شرایطی به نظر می آید با توجه به قانون مصوب دولت برای جریمه خاطیان عبورو مرورهای شهروندی در دولت و تشدید مشکلاتی ترافیکی ناشی از این موضوع، ضروری است که سازو کار لازم برای جریمه عابران خاطی فراهم شود. هزینه های فراوان ناشی از حوادث و تصادفات برخورد خودرو با عابران پیاده نیز از دیگر موضوعاتی است که ضرورت برخورد با عابران خاطی را بیشتر کرده اما نبود ساز و کار لازم، اجرای قانون را نشدنی کرده است.

قوانینی که خاک می خورند

عدم برخورد با عابران پیاده خاطی در عبور از معابر در حالی رخ می دهد که نزدیک به پنج دهه از اولین قانون مصوب برای برخورد با عابران پیاده متخلف می گذرد اما اجرای این قانون در گنجه، خاک می خورد! در ماده هشت قانون نحوه رسیدگی به تخلفات و اخذ جرایم رانندگی مصوب 30 خرداد50 آمده است: در صورتى که عابرپیاده در عبور از سواره‌رو و معابر و خیابان‌ها جز از نقاطى که خط کشى شده و مخصوص عبور عابرپیاده است، عبور کند متخلف شناخته می‌شود و مکلف به پرداخت جریمه مقرر در آیین‌نامه است. علاوه براین اگر در نقاط غیرمجاز، وسیله نقلیه موتوری با عابر پیاده تصادف کند راننده وسیله نقلیه در صورتى که تمامى مقررات راهنمایى و راننده را رعایت کرده باشد مقصر شناخته نمی شود. از سویی ، براساس ماده 26 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی که سال 89 مصوب شد، در صورتی که راننده در تصادفی که بین عابر و راننده اتفاق می‌افتد، هیچ گونه قصوری مرتکب نشده باشد، کارشناس تصادفات پس از بررسی صحنه تصادف می تواند عابر را مقصر حادثه معرفی کند. برای نمونه اگر عابری با وجود پل عابر پیاده یا زیرگذر از عرض خیابان عبور کرده و فردی را که با رعایت قوانین و سرعت مطمئنه در حال رانندگی است، به خطر بیندازد و او را در شرایط تصادف با خود قرار دهد، مقصر شناخته می شود.البته در این شرایط، عابر پیاده می تواند از خدمات بیمه خودروی راننده استفاده کند اما راننده از بررسی کیفری مبرا می شود! از سوی دیگر برابر ماده ۲۱۵ آیین‌نامه راهنمایى و رانندگی درصورتى که عابر پیاده با وسیله نقلیه برخورد کند کارشناسان رسمی دادگستری می توانند عابر پیاده را در تصادف مقصر قلمداد کنند. این در حالى است که همیشه مردم تصور کرده‌اند وقتى با خودرویى تصادف می کنند ۱۰۰ درصد، راننده مقصر بوده است.

جریمه در کنار آموزش!

اما با آنکه اعمال قانون و جریمه کردن شهروندان خاطی در عبور و مرور، می تواند تاثیری بر کاهش نابسانی های ترافیکی داشته باشد، اما فرهنگ سازی و آموزش مناسب به شهروندان تاثیری به مراتب بیشتر و ماندگارتر در اصلاح رفتارهای شهروندی دارد. موضوعی که بسیار مورد بی مهری و کم توجهی دستگاه‌های مختلف قرار گرفته و آموزش های شهروندی، در زمره کم اولویت‌ترین برنامه‌های دستگاه‌ها قرار دارد. این در حالی است که در شهرهایی چون تهران، هرگاه آموزش‌های شهروندی در اصلاح رفتارهای روزمره، در اولویت قرار گرفته است، توانسته آثار مناسبی نیز بر جای بگذارد. موضوعاتی همچون بستن کمربندایمنی در خودرو از مواردی بوده که با آموزش‌های مناسب ، تبدیل به رفتار قاعده مند شهروندان شده است. هم اکنون در تهران ، سراهای محله مکان‌های مناسبی برای ارائه آموزش به شهروندان است و باید در چنین محل هایی به افراد توضیح داده شود که آن‌ها باید از چه محل هایی عبور کنند تا سلامت‌شان به خطر نیفتد یا شهروندان باید آگاه شوند که هنگام تردد در شب از لباس های تیره استفاده نکنند. در واقع باید شرایطی ایجاد شود که همه در قبال حوادث ترافیکی احساس مسئولیت کنند تا بتوان به اصلاح رفتارهای غلط شهروندی امیدوار بود.