مذاکرات ۱۲ ساعته ایران و قطر در تهران | دوحه: پیشرفت مثبت حاصل شد

گروه سیاسی؛ میانجی‌های قطری روز جمعه در تهران با مقام‌های ایرانی گفت‌و‌گو کردند و در جریان این مذاکرات طولانی، به‌طور مستمر با کاخ سفید در ارتباط بودند. یک منبع دیپلماتیک در این باره گفت: «پیشرفت مثبتی حاصل شده است. مذاکرات همچنان با هدف باز کردن گره توافق میان آمریکا و ایران ادامه دارد.»

قطر در تلاش است دو طرف را به پذیرش مجموعه‌ای از اقدامات متقابل ترغیب کند؛ اقداماتی که طی چند روز اجرا شوند و مسیر بازگشت تهران و واشنگتن به مذاکرات مستقیم درباره برنامه هسته‌ای ایران و سایر مسائل را هموار کنند. با این حال، یک مقام آمریکایی اعلام کرد که تاکنون دو خواسته متضاد مانع پیشرفت مذاکرات شده است. دولت ترامپ اصرار دارد ایران پیش از ازسرگیری مذاکرات، امتیازاتی در حوزه هسته‌ای بدهد؛ در مقابل، ایران خواستار آن است که آمریکا ابتدا محاصره دریایی را لغو کند، دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد کند و اجازه فروش نفت را به تهران بدهد.

در همین راستا، قطری‌ها در تلاش‌اند ایران را متقاعد کنند به بازرسان سازمان ملل اجازه بازدید از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده را بدهد. این اقدام می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از اعتمادسازی تلقی شود و در مقابل، آمریکا نیز بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.

اختلاف در حلقه نزدیکان ترامپ بر سر حمله یا مذاکره

در حلقه نزدیکان دونالد ترامپ درباره نحوه برخورد با ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. بر اساس اظهارات یک مقام آمریکایی، پیت هگست، وزیر دفاع و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نسبت به امکان دستیابی به توافق هسته‌ای با ساختار سیاسی کنونی ایران به‌شدت بدبین هستند. آنها معتقدند میراث سیاسی ترامپ باید بر تضعیف بیشتر حکومت ایران، از جمله از طریق حملات نظامی بیشتر، متمرکز باشد.

در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، خواهان ازسرگیری مذاکرات هستند. با این حال، به گفته این مقام آمریکایی، خود ترامپ همچنان تردید دارد که ایران حاضر شود با توافقی موافقت کند که از نظر او قابل قبول باشد.

ترامپ روز جمعه در پاسخ به خبرنگاران درباره احتمال توافق با ایران گفت: «مذاکراتی در جریان است. آنها می‌خواهند گفت‌و‌گو کنند و همچنان به گفت‌و‌گو ادامه می‌دهند... صادقانه بگویم، ما زمان داریم. این یک جنگ است، اما جنگی معمولی نیست.»

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا که هدایت کارزار فشار اقتصادی دولت ترامپ با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را برعهده دارد، نیز از نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ است که او را به دادن فرصت بیشتر به این کارزار، به‌جای بازگشت شتاب‌زده به درگیری نظامی، تشویق می‌کند.

انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ فرصتی محدود برای توافق؟

در همین حال، کشور‌های منطقه از جمله مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان سعودی از ایران خواسته‌اند پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با ازسرگیری مذاکرات موافقت کند. یک مقام آمریکایی معتقد است اگر جمهوری‌خواهان در این انتخابات شکست سنگینی بخورند، احتمال دارد ترامپ تمایل بیشتری به صدور دستور یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران پیدا کند. 

این مقام در توضیح نگرانی کشور‌های منطقه گفت: «اگر ترامپ احساس کند تحقیر شده یا قدرت و جایگاهش از او گرفته شده است، دست به اقدامی جسورانه خواهد زد. این همان چیزی است که همه به ایرانی‌ها می‌گویند. بهترین فرصت آنها برای رسیدن به توافق، همین حالاست.»

با این حال، یک مقام کاخ سفید اعلام کرده است که نتایج انتخابات در تصمیم‌گیری ترامپ درباره ایران تأثیری نخواهد داشت.

در روز‌های اخیر، رهبران عربستان سعودی و ترکیه نیز از ترامپ خواسته‌اند فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد. در سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در حال رایزنی و اعمال فشار بر ترامپ است تا بلافاصله پس از انتخابات، عملیات نظامی مشترکی علیه ایران آغاز کند.

گسترش احتمالی جنگ و تهدید زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس

ازسرگیری جنگ می‌تواند نه‌تنها به تخریب گسترده زیرساخت‌ها در ایران، بلکه به آسیب‌های سنگین در کشور‌های حاشیه خلیج فارس منجر شود و بحران جهانی انرژی را تشدید کند. ایران تهدید کرده است در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌های انرژی این کشور، تأسیسات نفت و گاز عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین را هدف قرار خواهد داد.

هرگونه حمله آمریکا به ایران نیز با مشارکت اسرائیل انجام خواهد شد. در چنین شرایطی، انتظار می‌رود ایران با حملات موشکی پاسخ دهد و حزب‌الله لبنان نیز ممکن است حملاتی علیه اسرائیل انجام دهد.