تراژدی زعفران ایرانی | قاچاقچیان سهم ایران از بازار جهانی را می‌بلعند

مسیحا حیدریان؛ بازار زعفران ایران همچنان با موانعی روبه‌رو است و مسیر صادرات رسمی برای این کالای لاکچری، دشوار است. قاچاق زعفران به یکی از معضلات قابل توجه در تجارت این محصول تبدیل شده است؛ مسئله‌ای که علاوه بر دشوار کردن نظارت بر کیفیت کالا، اعتبار زعفران ایرانی را در بازارهای خارجی تحت تأثیر قرار داده است.

در این باره، فرشید منوچهری، دبیر شورای ملی زعفران ایران در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین، تسهیل صادرات رسمی را یکی از راهکارهای مقابله با قاچاق زعفران می‌داند.

او همچنین از صادرات بیش از ۵۹ تن زعفران در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ خبر می‌دهد.

مشروح گفت‌وگوی منوچهری با اقتصادآنلاین را در ادامه می‌خوانید.

******

صادرات رسمی زعفران چگونه می‌تواند قاچاق را کاهش دهد؟

* آقای منوچهری؛ بخش قابل توجهی از زعفران ایران از مسیر افغانستان قاچاق می‌شود. این موضوع چه آسیبی به بازار صادراتی ایران وارد کرده؟

زعفران کالای گران‌قیمتی است و معمولا با هواپیما حمل می‌شود؛ بنابراین باید برای ایجاد پروازهایی اقدام کنیم که امکان ارسال مستقیم زعفران به مقاصد صادراتی را فراهم کنند.

قاچاق زعفران از چند جهت به صادرات ایران آسیب می‌زند. در چنین وضعیتی، کیفیت محصولی که به شکل غیررسمی جابه‌جا می‌شود، مشخص نیست. از طرف دیگر، وقتی زعفران در بازارهای خارجی به نام ایران عرضه می‌شود، کیفیت نامشخص آن می‌تواند اعتبار زعفران ایران را خدشه‌دار کند.

* آیا آمار مشخصی از میزان قاچاق زعفران ایران وجود دارد؟

من با قاچاقچیان ارتباطی ندارم و نمی‌توانم درباره میزان قاچاق آماری ارائه کنم که از صحت آن مطمئن نیستم. در شورای ملی زعفران تلاش می‌کنیم درباره موضوعاتی اظهارنظر کنیم که اطلاعات موثق درباره آن‌ها در اختیار داریم.

* گزارش‌هایی درباره همکاری نکردن برخی شرکت‌های هواپیمایی در حمل و صادرات زعفران منتشر شده است. آیا این موضوع یکی از موانع صادرات رسمی محسوب می‌شود؟ 

ترجیح می‌دهم درباره همکاری نکردن برخی شرکت‌های هواپیمایی برای صادرات زعفران اظهارنظر نکنم، چون اطلاعات موثقی در این زمینه ندارم. در شورای ملی زعفران تا زمانی که از صحت اطلاعات مطمئن نباشیم، درباره آن‌ها اظهارنظر نمی‌کنیم.

میزان صادرات زعفران ایران در نیمه نخست ۱۴۰۵

* آخرین آمار تجارت خارجی زعفران ایران چقدر است؟

بر اساس آمار موثقی که در اختیار دارم، در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، حدود ۵۹ تن و ۵۴۴ کیلوگرم زعفران از ایران صادر شده است. ارزش این صادرات نیز حدود ۵۰ میلیون دلار برآورد می‌شود.

چرا تعرفه صادرات زعفران ایران به هند بالاست؟

* برای جلوگیری از قاچاق زعفران چه اقداماتی انجام شده است؟

قاچاق به معنای خروج یا ورود کالا بدون مجوزهای قانونی است. برای مقابله با قاچاق، قوانین و سازوکارهای نظارتی وجود دارد؛ اما قاچاق زمانی اتفاق می‌افتد که کالا به شکلی جابه‌جا شود که از دید ناظران و بازرسان پنهان بماند. بنابراین، باید علاوه بر اجرای قوانین، شرایطی فراهم شود که صادرات رسمی برای فعالان این حوزه تسهیل شود.

* گفته می‌شود تعرفه گمرکی زعفران ایران در بازار هند به ۳۷ درصد می‌رسد، در حالی که افغانستان از مزیت تعرفه‌ای (تعرفه صفردرصد) برخوردار است. علت این تفاوت چیست؟

تعرفه مورد اشاره مختص زعفران ایران نیست و به وضعیت تعرفه‌ای کالاهای صادراتی افغانستان مربوط می‌شود. بر اساس مصوبات سازمان ملل، برای حمایت از کشورهای کم‌درآمد، امتیازهای تعرفه‌ای در نظر گرفته شده است. افغانستان از این مزیت استفاده می‌کند و می‌تواند محصولات خود را بدون پرداخت تعرفه یا با برخورداری از معافیت‌های مربوطه به برخی بازارها صادر کند.

ایران به دلیل برخورداری از درآمد سرانه بالاتر، مشمول همان دسته از امتیازهای حمایتی نیست. بنابراین، این تفاوت تعرفه‌ای صرفاً به زعفران ایران محدود نمی‌شود و ریشه در سیاست‌های حمایتی تجاری دارد.

* آیا برای کاهش تعرفه صادرات زعفران ایران به هند اقدامی انجام شده است؟

در این زمینه درخواست کرده‌ایم سازمان توسعه تجارت و وزارت مربوطه جلسه‌ای برگزار کنند تا درباره کاهش تعرفه زعفران ایران در بازار هند با طرف مقابل مذاکره شود. هدف این است که با رسیدن به توافق، تعرفه صادرات زعفران ایران به هند کاهش پیدا کند.

زعفران ایران از چه مسیرهایی به بازارهای جهانی می‌رسد؟

* در حال حاضر، عمده صادرات زعفران ایران از چه مسیرهایی انجام می‌شود؟

صادرات زعفران ایران از مسیرهایی انجام می‌شود که امکان حمل هوایی در آن‌ها وجود دارد. بخشی از زعفران نیز به‌صورت زمینی به افغانستان، عراق و ترکیه صادر می‌شود.

* زعفران صادراتی ایران از طریق حمل هوایی به چه کشورهایی می‌رود؟

زعفران ایران به مقاصد مختلفی صادر می‌شود و مسیر حمل آن به مقصد نهایی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، حمل هوایی به‌صورت غیرمستقیم انجام می‌شود؛ به این ترتیب که محموله ابتدا با پرواز ایرانی به کشوری مانند ترکیه یا ارمنستان منتقل می‌شود و سپس با صدور بارنامه جدید به مقصد نهایی می‌رود. در مقابل، برای برخی مقاصد از جمله چین، پرواز مستقیم نیز وجود دارد.

بازگشت ارز صادراتی؛ یکی از مشکلات صادرکنندگان زعفران

* صادرکنندگان زعفران با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند؟ آیا بازگشت ارز حاصل از صادرات یکی از موانع اصلی فعالیت آن‌هاست؟

مشکلات صادرات زعفران متعدد است و برای بررسی دقیق آن‌ها باید مجموعه موانع اصلی را در کنار یکدیگر در نظر گرفت. بازگشت ارز حاصل از صادرات یکی از این مشکلات است. با توجه به تحریم‌های بانکی، نقل‌وانتقال ارز برای صادرکنندگان دشواری‌هایی ایجاد کرده و صرافی‌ها نیز در این زمینه با محدودیت‌هایی مواجه هستند.