شکار کاربران استارلینک با تبلیغات آنلاین | ردپای یک شرکت اسرائیلی در پرونده

گروه فناوری؛ به گفته شش منبع مطلع از موضوع، کارشناسان یک شرکت دفاع دیجیتال به تازگی دریافته‌اند که یک شرکت فناوری تبلیغات اسرائیلی، کاربران سرویس اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را به‌طور گسترده هدف قرار داده است؛ اقدامی که احتمال می‌رود با هدف جاسوسی از این کاربران انجام شده باشد.

پژوهشگران شرکت ترند‌ای‌آی (TrendAI)، یکی از واحد‌های شرکت ژاپنی امنیت سایبری ترند‌مایکرو (Trend Micro)، به این نتیجه رسیده‌اند که شرکت اسرائیلی دیسکاور-تک یکی از بزرگ‌ترین منابع خرید تبلیغات دیجیتالی نمایش‌داده‌شده به کاربران سرویس استارلینک متعلق به اسپیس‌ایکس بوده است. به گفته این شش منبع، احتمال می‌رود هدف از این تبلیغات، شناسایی موقعیت مکانی کاربران یا نظارت بر فعالیت‌های آنها بوده باشد.

پژوهشگران برای رسیدن به این نتیجه از داده‌های تبلیغات دیجیتال موجود در سامانه پایش اطلاعات ترند‌ای‌آی استفاده کردند. بررسی‌های آنها نشان داد که دیسکاور-تک به یکی از بزرگ‌ترین خریداران تبلیغات هدف‌گذاری‌شده برای کاربران استارلینک در جهان تبدیل شده و در بیش از ۱۰۰ کشور، رتبه نخست خرید تبلیغات در ترافیک مرتبط با این سرویس را داشته است؛ از جمله در چند کشوری که استفاده از استارلینک در آنها ممنوع یا محدود شده است.

ترند‌ای‌آی در ۱۵ اکتبر گزارشی درباره هدف‌گیری کاربران استارلینک منتشر کرد، اما نام دیسکاور-تک را در آن ذکر نکرد. این شرکت در گزارش خود، عامل این فعالیت‌ها را صرفاً یک «مجموعه فعال در فناوری تبلیغات» معرفی کرد و نام رمز «Shadow-Earth-۷۹» را برای آن به کار برد. شش منبع مطلع به رویترز گفتند که این نام رمز به دیسکاور-تک اشاره دارد.

این شرکت در بیانیه‌ای اعلام کرد که رویکردش در انتساب فعالیت‌های مشکوک به عاملان مشخص، با هدف کاهش احتمال اشتباه و پرهیز از برچسب‌گذاری‌های هیجانی اتخاذ شده است؛ برچسب‌هایی که ممکن است مدافعان امنیت سایبری را گمراه کنند، اولویت‌بندی خطرات را مختل سازند و به واکنش‌های نامتناسب منجر شوند.

یافتن راه‌هایی برای ردیابی کاربران استارلینک به فعالیتی رو به گسترش تبدیل شده است؛ زیرا دولت‌های سراسر جهان تلاش می‌کنند کنترل بیشتری بر گسترش پایانه‌های اینترنت ماهواره‌ای اعمال کنند.

این پایانه‌ها به‌جای استفاده از شرکت‌های مخابراتی تحت نظارت دولت‌های ملی، داده‌ها را از طریق ماهواره‌های تحت مدیریت اسپیس‌ایکس منتقل می‌کنند. همین ویژگی می‌تواند به کاربران اجازه دهد محدودیت‌های اینترنتی محلی را دور بزنند، در مناطق درگیر منازعه ارتباط برقرار کنند یا فعالیت‌های میدانی را در میدان‌های نبرد هماهنگ سازند.

استارلینک به‌ویژه در اوکراین به منبعی حیاتی تبدیل شده است؛ جایی که ارتش این کشور برای برقراری ارتباط در خطوط مقدم و هدایت حملات پهپادی به این سرویس متکی است.

در ماه مه، روزنامه اسرائیلی هاآرتص و وب‌سایت اطلاعاتی اینتلیجنس آنلاین به‌طور جداگانه گزارش دادند که شرکت‌های متعلق به اسرائیلی‌ها به مشتریان خود روش‌هایی برای شناسایی و ردیابی کاربران استارلینک پیشنهاد می‌کنند.

هاآرتص گزارش داد که به نظر می‌رسد بهره‌برداری از داده‌های تبلیغاتی، نقش مهمی در این فرایند داشته باشد.

دیسکاور-تک به مشارکت در عملیات گسترده‌تر جاسوسی متهم شد

در همان روزی که ترند‌ای‌آی گزارش خود را درباره مجموعه موسوم به «Shadow-Earth-۷۹» منتشر کرد، سیتیزن لب (Citizen Lab)، نهاد پژوهشی و ناظر امنیت سایبری کانادایی، و شرکت آمریکایی فناوری تبلیغات کانفیانت (Confiant)، نام دیسکاور-تک را به‌طور علنی مطرح کردند.

هر دو مجموعه اعلام کردند که این شرکت اسرائیلی از فرایند مزایده تبلیغات دیجیتال سوءاستفاده کرده است؛ فرایندی که می‌تواند اطلاعات مربوط به کاربران اینترنت را در اختیار خریداران تبلیغات قرار دهد.

خریداران تبلیغات می‌توانند به‌مرور این داده‌های افشاشده را جمع‌آوری، دسته‌بندی و با اطلاعات دیگر ترکیب کنند تا هویت کاربران ناشناس را شناسایی کنند، فعالیت‌های آنها را در وب‌سایت‌های مختلف دنبال کنند و در برخی موارد، آنها را برای هدف‌گیری با نرم‌افزار‌های نظارتی آماده سازند.

سیتیزن لب و کانفیانت اعلام کردند که تبلیغات موردنظر در ده‌ها شبکه حساس متعلق به سازمان‌های رسانه‌ای، نهاد‌های دولتی و شرکت‌های فناوری نمایش داده شده‌اند.

پس از انتشار این تحقیقات، گوگل، کامکست و چند شرکت دیگر اعلام کردند که دیسکاور-تک را از پلتفرم‌های تبلیغاتی خود حذف کرده‌اند.

به گفته یکی از منابع مطلع و فرد دیگری که از موضوع آگاهی داشت، دست‌کم یک شرکت بزرگ فناوری آمریکایی و یک سازمان بین‌المللی نیز اخیراً تحقیقاتی داخلی را آغاز کرده‌اند تا مشخص کنند آیا تبلیغات دیسکاور-تک کارکنان آنها را هدف قرار داده است یا خیر.

یمن و سودان جنوبی در صدر فهرست هدف‌گیری تبلیغاتی

گزارش ترند‌ای‌آی به الگو‌های مشکوک خرید تبلیغات اشاره می‌کند که به گفته پژوهشگران، نشان می‌دهد مجموعه موسوم به «Shadow-Earth-۷۹» به‌جای اداره یک کسب‌وکار تجاری متعارف در حوزه تبلیغات، احتمالاً زیرساختی برای هدف‌گیری و ردیابی ایجاد کرده است.

این گزارش علاوه بر اشاره به تمرکز آشکار این مجموعه بر خرید تبلیغات برای کاربران استارلینک، اعلام کرد که مجموعه مذکور بزرگ‌ترین خریدار تبلیغات در سوریه، لیبی، یمن و سودان جنوبی بوده و در افغانستان رتبه دوم را داشته است.

ترند‌ای‌آی در توضیح این موضوع نوشت که تقاضا برای تبلیغات تجاری مشروع غربی در کشور‌های تحت تحریم یا مناطق درگیر جنگ، عملاً نزدیک به صفر است. این گزارش همچنین اعلام کرد که سهم این مجموعه از مزایده‌های تبلیغاتی در چند کشور، از جمله مجارستان، اسرائیل، مصر، جمهوری آذربایجان و ونزوئلا، به شکلی غیرقابل‌باور بالا بوده است.

به گفته شش منبع مطلع، پژوهشگران ترند‌ای‌آی اطمینان داشتند که دیسکاور-تک پشت فعالیت‌های مشکوک در مزایده‌های تبلیغاتی قرار دارد و حتی درباره ذکر نام این شرکت در گزارش نهایی بحث کرده بودند. بااین‌حال، پنج نفر از این منابع گفتند که پس از مطرح شدن نگرانی‌های حقوقی از سوی مدیران ترند‌ای‌آی، تصمیم گرفته شد نام یک شرکت مشخص به‌طور علنی به این فعالیت‌ها نسبت داده نشود.

کارشناسان صنعت امنیت سایبری می‌گویند خودسانسوری در این صنعت امری رایج است؛ به‌ویژه زمانی که مدیران شرکت‌ها نگران باشند افشای عملیات نظارتی، اقدامات تلافی‌جویانه علیه شرکتشان را به دنبال داشته باشد.

اوایل سال جاری میلادی نیز شرکت آمریکایی امنیت سایبری پالو آلتو نتورکس، با وجود اطمینان پژوهشگرانش از نقش چین در یک کارزار جهانی جاسوسی سایبری، اشاره‌های صریح به چین را از گزارش خود حذف کرد؛ موضوعی که رویترز در آن زمان گزارش داد.

به نوشته رویترز، این گزارش به دلیل نگرانی از ایجاد مشکل برای فعالیت‌های پالو آلتو در چین تعدیل شده بود؛ فعالیت‌هایی که پیش‌تر نیز زیر فشار قرار داشتند، زیرا پکن به شرکت‌های داخلی دستور داده بود از محصولات این شرکت استفاده نکنند.

پالو آلتو اعلام کرد که حذف انتساب مستقیم حملات به چین ارتباطی با مقررات خرید و تأمین تجهیزات در این کشور نداشته و هرگونه ادعای خلاف آن، «گمانه‌زنی و نادرست» است.