ادعای رویترز درباره دور زدن تحریم‌ها | ایران مخفیانه سوخت جت صادر می‌کند؟

گروه نفت و انرژِی؛ خبرگزاری رویترز در گزارشی مدعی شده که در آذرماه ۱۴۰۴، نفتکش ریف (Reef) که تحت تحریم‌های آمریکا قرار داشت، با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت و اسناد ظاهراً جعلی وارد آب‌های میانمار شد. شرکت واسطه انرژی داینامیک ویو (Dynamic Wave) مستقر در میانمار، سفارش این محموله را ثبت کرده بود. طبق ادعای رویترز این شرکت در قراردادی بازرگانی با شرکت تایلندی تاوان اویل تریدینگ (Tawan-Oil Trading) توافق کرده بود که حجمی مشابه از گازوئیل آفریقای جنوبی دریافت کند.

این خبرگزاری در گزارش خود نوشت:

با این حال، قرارداد ۱۵.۸ میلیون دلاری که رویترز نسخه‌ای از آن را مشاهده کرده، پوششی برای معامله‌ای متفاوت بود. بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد و شرکت ورتکسا (Vortexa)، ارائه‌دهنده اطلاعات کشتیرانی و انرژی، در سال ۲۰۲۵ هیچ تجارتی با این مشخصات از آفریقای جنوبی به میانمار انجام نشده بود.

در واقع، بر اساس سوابق محموله‌های سوخت واردشده به میانمار و تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شرکت اطلاعاتی سین‌مکس اینتلیجنس (SynMax Intelligence)، نفتکش ریف سوخت جت را از ایران به میانمار منتقل کرده بود. این شرکت مسیر نفتکش را از بندرعباس تا جنوب شرق آسیا ردیابی کرده بود.

ضرورت پنهان‌کاری از آنجا ناشی می‌شد که آمریکا در سال ۲۰۲۳ صنعت سوخت جت میانمار را هدف تحریم‌های مشخص قرار داده بود. واشنگتن این اقدام را با استناد به بمباران‌های مرگبار ارتش میانمار علیه اهداف غیرنظامی و تلاش حکومت نظامی برای سرکوب شورشیان توجیه کرده بود. از سوی دیگر، تمامی خریداران نفت و سوخت ایران نیز در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.

جزئیات نحوه پنهان‌سازی خرید سوخت جت ایران از سوی میانمار و هویت نهاد‌های دخیل در این معاملات، برای نخستین بار در این گزارش منتشر شده است.

نقش حکومت نظامی میانمار در تغییر عنوان محموله

حکومت نظامی میانمار نیز در این سازوکار نقش داشت. چند روز پیش از ورود نفتکش ریف، نهاد ناظر بر معاملات ارزی میانمار در نامه‌ای به تاریخ ۳۰ نوامبر (۹ آذر)  ۱۴۰۴اعلام کرده بود که اسناد واردات محموله را به‌جای «سوخت جت»، با عنوان «گازوئیل» صادر خواهد کرد.

نهاد ناظر همچنین به داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز» (National Energy Prime Aviation Services Company)، اجازه داده بود هزینه محموله را به شرکت تاوان پرداخت کنند. بخشی از مالکیت این مشتری در اختیار مجموعه‌ای مرتبط با حکومت تحت حمایت ارتش میانمار است. بر اساس گزارشی که رویترز در ژانویه منتشر کرده بود، ایران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تأمین‌کننده اصلی سوخت جت ارتش میانمار بود. بخش قابل‌توجهی از این تجارت با استفاده از نفتکش‌های ریف ــ که بعداً نام آن به ماریس (Maris) تغییر یافت ــ و نوبل (Noble) انجام شده بود.

این سازوکار هم دامنه نفوذ تحریم‌های آمریکا و هم محدودیت‌های آن را آشکار می‌کند. تلاش برای پنهان‌کردن منشأ و نوع سوخت نشان می‌دهد تحریم‌ها هزینه مبادلات را افزایش داده‌اند؛ با این حال، جریان سوخت جت ایران ادامه یافته است. این تجارت برای تهران ارز خارجی ارزشمندی فراهم کرده و به میانمار امکان داده است از سوخت برای هوانوردی تجاری و حملات هوایی استفاده کند.

سوخت جت، حملات هوایی و تلفات غیرنظامیان

ژنرال‌های میانمار در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) با برکناری دولت منتخب دموکراتیک آنگ سان سوچی، قدرت را به دست گرفتند. این کودتا به جنگ داخلی انجامید؛ جنگی که طی آن، ارتش میانمار در حملات هوایی هزاران نفر، از جمله شمار زیادی از غیرنظامیان، را کشته است. وزارت خارجه میانمار در واکنش به اتهامات سازمان ملل گفت ارتش این کشور «حداکثر خویشتن‌داری را برای جلوگیری از آسیب‌دیدن غیرنظامیان به کار می‌گیرد».

گروه «جاستیس فور میانمار» که نسخه‌ای از قرارداد فروش سوخت را نیز در اختیار رویترز گذاشته بود، روز دوشنبه گزارشی منتشر کرد و نتیجه گرفت که حکومت نظامی میانمار سوخت جت را با عنوان گازوئیل وارد می‌کند. این گروه که از اعمال تحریم‌های بیشتر بر واردات سوخت جت میانمار حمایت می‌کند، اعلام کرد اسناد مورد استفاده در تحقیقات را از سروری متعلق به حکومت نظامی به دست آورده که برای مدت کوتاهی به‌صورت عمومی قابل دسترسی بوده است.

رویترز هنگام بررسی این اسناد، پیوندی غیرفعال به یکی از مدارک را در موتور جست‌وجوی داک‌داک‌گو (DuckDuckGo) پیدا کرد؛ موضوعی که نشان می‌داد این سند پیش‌تر روی آن سرور قرار داشته است. تاریخ‌های تحویل و حجم سوخت درج‌شده در اسناد نیز با سوابق محموله‌های سوخت جت ایران مطابقت داشت؛ سوابقی که خبرگزاری رویترز به‌طور مستقل بررسی کرده بود.

ارتباط با یک بانک تایلندی

در قرارداد فروش محموله سوخت داینامیک ویو تصریح شده بود که وجه معامله به حساب شرکت تاوان در بانک تجاری سیام (Siam Commercial Bank یا SCB)، قدیمی‌ترین بانک تایلند، واریز شود. در همان گزارش، از بانک تجاری سیام نیز به‌عنوان یکی از تسهیل‌کنندگان عمده تأمین تجهیزات و تدارکات ارتش میانمار نام برده شده بود. این بانک پس از انتشار گزارش اعلام کرد که از قوانین مبارزه با پول‌شویی پیروی می‌کند و معاملات مرتبط با میانمار قانونی بوده‌اند و ارتباطی با تجارت تسلیحات نداشته‌اند.

نهاد‌های ناظر تایلند در سال ۲۰۲۴ از بانک‌ها خواسته بودند برای رعایت تحریم‌ها و قوانین مبارزه با پول‌شویی، تراکنش‌های مرتبط با میانمار را با دقت بیشتری بررسی کنند.

این نخستین محموله با عنوان جعلی نبود

محموله دسامبر ۲۰۲۵ (آذر۱۴۰۴) نخستین محموله سوخت جت نبود که با عنوان گازوئیل وارد میانمار شد. داینامیک ویو در ماه مه ۲۰۲۵ (اردیبهشت) توافق کرده بود ۲۰۲ هزار بشکه سوخت را از شرکت تاوان خریداری کند. در قرارداد دوم که آن هم از سرور حکومت نظامی به دست آمده بود، محموله به‌عنوان گازوئیل آفریقای جنوبی معرفی شده بود. طبق توافق، محموله باید ظرف یک ماه به یانگون، بزرگ‌ترین شهر تجاری میانمار، می‌رسید و داینامیک ویو نیز باید ۲۶ میلیون دلار به حساب تاوان در بانک تجاری سیام واریز می‌کرد.

با این حال، مغایرت‌های موجود در فاکتور این قرارداد نشان می‌داد که محموله احتمالاً حاوی سوخت جت بوده است.

رویترز در گزارشی در مهر ماه، با استناد به تحلیل سین‌مکس و تصاویر ماهواره‌ای، مدعی شده بود که انتقال سوخت جت از ایران به میانمار در سال جاری میلادی نیز ادامه داشته است.