دو گلوگاه حیاتی و آینده مبهم بازار انرژی / آیا نفت از مرز ۱۵۰ دلار می‌گذرد؟

تشدید حملات به نفتکش‌ها و بن‌بست مذاکرات جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، قیمت نفت برنت را به حدود ۱۱۱ دلار رسانده است. کارشناسان هشدار می‌دهند بسته‌شدن هم‌زمان تنگه‌های هرمز و باب‌المندب می‌تواند صادرات نفت خاورمیانه را به‌شدت کاهش دهد و ذخایر قابل‌استفاده جهان را طی یک تا دو ماه تحت فشار قرار دهد. در این سناریو، واردکنندگان آسیایی بیشترین آسیب را می‌بینند و نفت ۱۵۰ دلاری، افزایش هزینه سوخت و فشار اقتصادی جهانی محتمل‌تر می‌شود.

افزایش حملات به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و بن‌بست مذاکرات برای پایان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، قیمت نفت را به بالاترین سطح پنج ماه اخیر نزدیک کرده است. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر تنگه هرمز کاملاً بسته شود و حملات حوثی‌ها عبور نفتکش‌ها از باب‌المندب را نیز مختل کند، ذخایر قابل‌استفاده نفت جهان ممکن است تنها برای چند هفته تا دو ماه پاسخ‌گو باشد. در چنین شرایطی، واردکنندگان آسیایی بیشترین آسیب را خواهند دید و احتمال افزایش قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه وجود دارد.

در ادامه حتما بخوانید:

چهار ردیف نفتی وارد مدار شدند / آیا آزادگان جنوبی آماده جهش بزرگ تولید است؟

بحران خاورمیانه بازار نفت را تکان داد / برنت به ۱۱۷ دلار نزدیک شد

افزایش قیمت نفت در سایه تشدید درگیری‌ها

نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی بازار، روز چهارشنبه بیش از دو دلار افزایش یافت و به ۱۱۰ دلار و ۸۵ سنت در هر بشکه رسید. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز سه‌شنبه اعلام کرد دو نفتکش پس از برخورد با مین در مسیری که آن را گذرگاهی غیرقانونی توصیف کرد، آتش گرفته‌اند. این نهاد روز پنجشنبه نیز مدعی شد هفت نفتکش دیگر را هدف قرار داده است؛ ادعایی که واشنگتن آن را رد کرد. بر اساس بیانیه سپاه پاسداران، چهار کشتی هنگام انتقال نفت هدف قرار گرفتند و آتش گرفتند.

هم‌زمان، نگرانی‌ها درباره امنیت تنگه باب‌المندب افزایش یافته است؛ گذرگاهی راهبردی که دریای سرخ را به مسیر کانال سوئز متصل می‌کند. هرگونه اختلال در این مسیر، در کنار بسته‌شدن احتمالی هرمز، می‌تواند بحران عرضه انرژی را تشدید کند.

ذخایر اضطراری نفت چقدر کاهش یافته‌اند؟

ذخایر راهبردی نفت، محموله‌های نفت خام و سوختی هستند که دولت‌ها برای مقابله با اختلال در عرضه نگهداری می‌کنند. آژانس بین‌المللی انرژی هماهنگی بخش مهمی از این ذخایر را بر عهده دارد. اعضای واردکننده این نهاد باید ذخایری معادل دست‌کم ۹۰ روز واردات خالص خود داشته باشند. چین و هند عضو آژانس نیستند.

در ۱۱ مارس، تنها چند روز پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ۳۲ عضو آژانس توافق کردند ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری آزاد کنند. سهم اعلام‌شده آمریکا ۱۷۲٫۲ میلیون بشکه و سهم ژاپن ۷۹٫۸ میلیون بشکه بود. بر اساس اطلاعات وزارت انرژی آمریکا، ذخایر راهبردی این کشور اکنون به ۲۸۳ میلیون بشکه کاهش یافته است.

آرون کیلدو، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت اسپارتا کامودیتیز به الجزیره گفت ذخایر راهبردی جهان، به‌استثنای چین و ایران، از پایان دسامبر ۲۰۲۵ نزدیک به ۳۲۷ میلیون بشکه کاهش یافته است. آمریکا، اروپا و ژاپن حدود ۹۵ درصد این کاهش را به خود اختصاص داده‌اند. به برآورد او، با کنار گذاشتن ذخایر چین که احتمال صادرات آنها محدود است و ذخایر کشور‌های خلیج فارس که ممکن است با بسته‌شدن هرمز از دسترس خارج شوند، تنها حدود ۴۰۰ میلیون بشکه ذخیره قابل‌استفاده باقی مانده است. تقریباً نیمی از این حجم در ژاپن قرار دارد.

اروپا حدود ۷۶ میلیون بشکه ذخیره آزاد دارد، اما کشور‌هایی مانند آلمان بخشی از ذخایرشان را برای شرایط اضطراری داخلی نگه می‌دارند. در چین، ذخایر نفت خام خشکی حدود ۱٫۱۳ میلیارد بشکه برآورد می‌شود؛ حجمی که برای حدود ۸۰ روز خوراک پالایشگاه‌ها کافی است. در مقابل، ذخایر هند تنها پاسخ‌گوی حدود هشت روز واردات این کشور گزارش شده است.

بسته‌شدن دو گذرگاه چه معنایی دارد؟

پیش از جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ مسیری که تقریباً یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع‌شده از آن می‌گذرد. عربستان سعودی برای دورزدن تنگه هرمز، انتقال نفت از میدان‌های شرقی به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ را از طریق خط لوله شرق به غرب افزایش داده است. با این حال، این خط لوله نیز هدف حمله قرار گرفته و نفتکش‌هایی که از ینبع به سمت جنوب حرکت می‌کنند، باید از باب‌المندب عبور کنند؛ مسیری که حوثی‌های یمن پیش‌تر تهدید کرده‌اند رفت‌وآمد کشتی‌های عربستان سعودی را در آن محدود کنند.

میو شو، تحلیلگر ارشد شرکت کپلر می‌گوید در ماه جاری تنها حدود ۳۷۳ هزار بشکه نفت خام عربستان در روز از باب‌المندب عبور کرده است. برآورد او نشان می‌دهد اگر هرمز بسته شود و حوثی‌ها نیز عبور نفتکش‌های سعودی از باب‌المندب را متوقف کنند، صادرات نفت خاورمیانه می‌تواند از ۱۶٫۸ میلیون بشکه در روز به ۷٫۵ میلیون بشکه کاهش یابد. حملات بیشتر به میدان‌های نفتی، پایانه‌ها و خطوط لوله نیز ممکن است اختلال عرضه را شدیدتر و طولانی‌تر کند.

جهان چند هفته فرصت دارد؟

کارشناسان می‌گویند ذخایر موجود نمی‌توانند به‌سرعت و به‌طور کامل جای خالی چنین حجم بزرگی از عرضه را پر کنند. ژاپن و کره جنوبی توان آزادسازی سریع‌تری دارند، اما برداشت از ذخایر آمریکا ممکن است حدود سه ماه طول بکشد و میزان مشارکت اروپا نیز نامشخص است. کریس بوچمپ، تحلیلگر ارشد بازار در شرکت آی‌جی گروپ هشدار می‌دهد که اگر درگیری طولانی شود، جهان شاید تنها یک تا دو ماه فرصت داشته باشد. به گفته او، قیمت ۱۵۰ دلار برای هر بشکه می‌تواند به سناریویی جدی تبدیل شود.

این وضعیت لزوماً به معنای تمام‌شدن نفت جهان نیست؛ بلکه قیمت‌ها آن‌قدر افزایش می‌یابند که مصرف کاهش پیدا کند و بخشی از تقاضا از بازار خارج شود. فشار ویژه‌ای نیز بر گازوئیل وارد خواهد شد. رقابت پالایشگاه‌ها برای خرید نفت مناسب تولید این سوخت، هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و در نهایت مصرف‌کنندگان متحمل آن خواهند شد.

برندگان و بازندگان بحران

واردکنندگان آسیایی به‌ویژه هند و پاکستان از آسیب‌پذیرترین کشور‌ها خواهند بود. انتقال نفت جایگزین از غرب آفریقا حدود ۲۵ تا ۲۸ روز زمان می‌برد، در حالی که مسیر فجیره در امارات متحده عربی تنها حدود دو روز فاصله دریایی دارد. در مقابل، تولیدکنندگان نفت خارج از خلیج فارس ممکن است از افزایش قیمت‌ها سود ببرند. در سه‌ماهه دوم سال، اکسون‌موبیل ۱۴٫۵ میلیارد دلار، شورون ۱۲ میلیارد دلار و شل نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار درآمد گزارش کردند؛ عملکردی که تا حد زیادی از قیمت‌های بالای نفت تأثیر پذیرفته بود. در صورت تشدید بحران، پالایشگاه‌ها احتمالاً برای تأمین نفت بیشتر به آمریکا، آمریکای لاتین، غرب آفریقا و روسیه روی خواهند آورد.

با این حال، سود تولیدکنندگان خارج از خاورمیانه نمی‌تواند پیامد‌های گسترده بحران را خنثی کند. بسته‌شدن هم‌زمان هرمز و باب‌المندب، همراه با کاهش ذخایر اضطراری، می‌تواند عرضه جهانی انرژی را به‌شدت محدود کند، قیمت سوخت را بالا ببرد و فشار اقتصادی سنگینی بر کشور‌های واردکننده و مصرف‌کنندگان وارد سازد.