خبر مهم برای یارانه‌بگیران / افزایش ۳ برابری یارانه‌ها به کجا رسید؟

گروه اقتصاد، همزمان با افزایش هزینه‌های زندگی و تشدید فشارهای معیشتی، بازنگری در نظام پرداخت یارانه‌ها و شناسایی دقیق‌تر خانوارهای نیازمند به یکی از محورهای مهم سیاست‌های حمایتی دولت تبدیل شده است. در همین راستا، دولت از یک سو به دنبال اصلاح شیوه دهک‌بندی خانوارها و هدایت منابع محدود یارانه‌ای به سمت اقشار کم‌درآمد است و از سوی دیگر، اجرای طرح‌های حمایتی ویژه خانواده‌های دارای فرزند را دنبال می‌کند. با این حال، در شرایطی که معیارهای شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا اعلام شده و اطلاعات میلیون‌ها نفر برای بررسی وضعیت اقتصادی جمع‌آوری شده است، طرح سه‌برابری یارانه فرزندان خانواده‌های مشمول قانون جوانی جمعیت همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد.

دهک‌بندی خانوارها تغییر کرد؟

دولت با هدف هدفمندتر کردن پرداخت یارانه‌ها و جلوگیری از اختصاص منابع حمایتی به خانوارهای پردرآمد، روند بازنگری در اطلاعات اقتصادی یارانه‌بگیران را دنبال می‌کند. در همین زمینه، رئیس سازمان برنامه و بودجه از ارسال پیامک برای حدود ۴۴ میلیون نفر و تکمیل پرسشنامه‌های مربوط به وضعیت اقتصادی خانوارها خبر داده است؛ اطلاعاتی که قرار است پس از بررسی و راستی‌آزمایی، برای شناسایی افراد نیازمند مورد استفاده قرار گیرد.

پورمحمدی با تأکید بر محدود بودن منابع دولت اعلام کرده است که هدف اصلی این فرایند، رساندن یارانه به خانوارهایی است که بیشترین نیاز را به حمایت مالی دارند. به گفته وی، هرچه سهم بیشتری از منابع یارانه‌ای به خانوارهای برخوردار برسد، امکان حمایت از اقشار کم‌درآمد کاهش پیدا می‌کند.

با این حال، اعلام معیارهای جدید شناسایی خانوارهای پردرآمد به معنای تغییر قطعی دهک تمام خانوارها نیست. وضعیت اقتصادی خانوارها باید بر اساس اطلاعات و ضوابط مصوب بررسی شود و نتیجه نهایی به نحوه اعمال این معیارها و اطلاعات تأییدشده دستگاه‌های مسئول بستگی دارد.

معیارهای جدید دهک‌بندی خانوارها

در شیوه‌نامه جدید شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا، مجموعه‌ای از شاخص‌های مالی و دارایی در نظر گرفته شده است. ارزش املاک و مستغلات، مجموع ارزش خودروها، میزان مصرف انرژی، دارایی‌های بازار سرمایه، مانده تسهیلات بانکی، داشتن کارت بازرگانی و مدت اقامت در خارج از کشور از جمله معیارهایی هستند که برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها مورد توجه قرار می‌گیرند.

مهم‌ترین معیارهای اعلام‌شده برای شناسایی خانوارهای برخوردار عبارت‌اند از:

- املاک و مستغلات: ارزش هر قطعه زمین با کاربری مسکونی بیش از ۵۰ میلیارد تومان و زمین‌های فاقد کاربری یا دارای کاربری غیرمسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان، بر اساس ضوابط مصوب، در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار لحاظ می‌شود. ارزش هر واحد مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان نیز از دیگر شاخص‌هاست.

- خودرو: مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت‌های دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی، در صورت بیشتر بودن از ۷۵ میلیارد تومان، یکی از معیارهای شناسایی خانوارهای برخوردار محسوب می‌شود.

- مصرف انرژی: قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین میزان مصرف انرژی، بر اساس اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو، در فرایند ارزیابی مورد توجه قرار می‌گیرد.

- دارایی‌های بازار سرمایه: قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه از دیگر شاخص‌های تعیین‌شده است.

- تسهیلات بانکی: خانوارهای قرارگرفته در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات بانکی، بر اساس تشخیص بانک مرکزی، در گروه‌های مورد بررسی قرار می‌گیرند.

- کارت بازرگانی و اقامت خارج از کشور: داشتن کارت بازرگانی و اقامت بیش از ۱۸۲ روز در طول یک سال در خارج از کشور نیز از دیگر معیارهای پیش‌بینی‌شده در این شیوه‌نامه است.

مجموع این شاخص‌ها برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها به کار گرفته می‌شود و بررسی شرایط هر خانوار باید در چارچوب ضوابط مصوب صورت گیرد. بنابراین، برخورداری از یک دارایی یا قرار گرفتن در یکی از گروه‌های آماری به‌تنهایی لزوماً به معنای حذف یارانه نیست و نتیجه نهایی به مقررات اجرایی و اطلاعات تأییدشده بستگی دارد.

طرح سه‌برابری یارانه‌ها چیست؟

طرح سه‌برابری یارانه فرزندان، یکی از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در ماده ۱۳ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است که با هدف کمک به خانواده‌های کم‌درآمد دارای فرزند بیشتر به تصویب رسیده است.
بر اساس این ماده قانونی، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها مکلف است از محل درآمدهای حاصل از حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی، یارانه فرزندان خانواده‌های دهک‌های اول تا چهارم را که حداقل سه فرزند تحت تکفل دارند و هیچ‌یک از والدین آن‌ها در دستگاه‌های مشمول ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه شاغل نیستند، به میزان سه برابر یارانه مصوب سایر افراد پرداخت کند.

این حمایت با توجه به تفاوت وضعیت معیشتی خانواده‌ها و برخورداری برخی کارکنان بخش دولتی از مزایایی مانند حق اولاد در نظر گرفته شده است؛ به‌ویژه خانواده‌هایی که در مشاغل آزاد، کارگری یا بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند و ممکن است از حمایت‌های مشابه برخوردار نباشند.

برای نمونه، اگر یک خانواده دارای سه فرزند، در مجموع ۹۰۰ هزار تومان یارانه دریافت کند، با اجرای این قانون، مبلغ یارانه به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت. البته میزان نهایی پرداخت به مبلغ یارانه مصوب و تعداد فرزندان مشمول بستگی دارد.

هدف از اجرای این قانون، افزایش حمایت مالی از خانواده‌های کم‌درآمد دارای سه فرزند و بیشتر و کمک به تأمین بخشی از هزینه‌های زندگی و فرزندان آن‌هاست. با وجود تصویب این حکم، اجرای آن در سال‌های گذشته به دلیل مسائل مرتبط با پیش‌بینی منابع در بودجه‌های سنواتی با تأخیر مواجه شده است.

طرح سه‌برابری یارانه‌ها به کجا رسید؟

با وجود پیش‌بینی اجرای طرح سه‌برابری یارانه فرزندان در قانون بودجه سال ۱۴۰۵، این حمایت تا زمان انتشار گزارش حاضر به مرحله پرداخت نرسیده است. انسیه کتابچی، معاون سابق ستاد ملی جمعیت، با انتقاد از اجرا نشدن ماده ۱۳ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت اعلام کرده است که با گذشت ماه‌های ابتدایی سال، یارانه فرزندان حدود سه میلیون خانوار مشمول که در دهک‌های اول تا چهارم قرار دارند و والدین آن‌ها کارمند دستگاه‌های دولتی نیستند، همچنان سه‌برابر نشده است.

به گفته کتابچی، اجرای این حکم در قانون بودجه سال جاری پیش‌بینی شده و منابع مورد نیاز آن باید در چارچوب اعتبارات یارانه‌ای تأمین شود. وی همچنین هزینه اجرای این طرح برای حدود سه میلیون خانوار را ماهانه نزدیک به یک همت و اعتبار مورد نیاز برای شش ماه را حدود شش همت برآورد کرده است.

از سوی دیگر، امیرحسین بانکی‌پور، رئیس کمیسیون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مجلس، پیش‌تر از بررسی راهکارهای اجرایی این قانون با رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها خبر داده بود. به گفته وی، قرار بود اجرای طرح از خردادماه و به‌صورت تدریجی آغاز شود؛ به این ترتیب که ابتدا خانواده‌های دارای بیش از سه فرزند در دهک اول مشمول شوند و سپس سایر خانوارهای واجد شرایط تا دهک چهارم در مراحل بعدی تحت پوشش قرار گیرند.

با این حال، گزارش‌های منتشرشده از سوی مسئولان نشان می‌دهد که این برنامه با وجود پیش‌بینی در قانون بودجه، همچنان اجرایی نشده است. در نتیجه، خانواده‌های مشمول هنوز از افزایش سه‌برابری یارانه فرزندان بهره‌مند نشده‌اند و زمان دقیق آغاز پرداخت نیز مشخص نیست.

روش‌های استعلام دهک‌بندی خانوارها

سرپرستان خانوار برای اطلاع از دهک‌بندی اقتصادی و بررسی وضعیت یارانه خود می‌توانند از روش‌های مختلف استفاده کنند. چهار روش مطرح برای پیگیری این اطلاعات عبارت‌اند از:

- سامانه حمایت: سرپرستان خانوار می‌توانند با مراجعه به سامانه حمایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به نشانی [hemayat.mcls.gov.ir] ، وضعیت دهک‌بندی اقتصادی خانوار خود را بررسی کنند.

- پنجره ملی خدمات دولت هوشمند: از طریق درگاه [my.gov.ir] نیز امکان دسترسی به خدمات الکترونیکی دولتی و خدمات مرتبط با یارانه وجود دارد.

- تلفن گویا: متقاضیان می‌توانند از طریق شماره‌های ارتباطی اعلام‌شده از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اطلاعات مربوط به وضعیت یارانه خود را پیگیری کنند.

- کد دستوری تلفن همراه: کد دستوری *۴*۴۳۸۵۷# به‌عنوان یکی از روش‌های مطرح برای استعلام وضعیت یارانه معرفی شده است؛ با این حال، پیش از استفاده بهتر است فعال بودن این کد برای استعلام دهک‌بندی از طریق مراجع رسمی بررسی شود.