بازگشت جلیقه‌زردها در فرانسه و تشدید فشار بر دولت مکرون

گروه سیاسی: جنبش اعتراضی جلیقه‌زرد‌ها هشت سال پیش پاریس را فلج کرد؛ زمانی که صد‌ها هزار نفر از مناطق روستایی فرانسه برای مطالبه کاهش قیمت سوخت و افزایش دستمزد‌ها به خیابان‌ها آمدند.

اکنون این جنبش در قالب ائتلافی گسترده‌تر از گروه‌هایی که به کمبود سرمایه‌گذاری در آموزش عمومی، دستمزد‌های پایین و افزایش هزینه‌های زندگی اعتراض دارند، بار دیگر در حال ظهور است. این وضعیت، رهبران فرانسه را در شرایطی که می‌کوشند به نگرانی‌های معترضان رسیدگی کنند و برخی از شدیدترین ناآرامی‌های سال‌های اخیر در این کشور را مهار سازند، با آزمونی جدی روبه‌رو کرده است.

جلیقه‌زرد‌ها خواستار برگزاری اعتراضات بیشتر در روز شنبه شده‌اند؛ این در حالی است که فرانسه آخر هفته گذشته شاهد تظاهرات و شورش‌هایی بود که به تخریب گسترده ساختمان‌های دولتی و فروشگاه‌ها در سراسر کشور انجامید.

پیوستن جلیقه‌زرد‌ها می‌تواند به اعتراضات اخیر که با مطالبه دانشجویان برای بهبود شرایط مدارس آغاز شد، قدرت و ماندگاری بیشتری ببخشد. این جنبش همچنین سابقه خشونت دارد و به این ترتیب، چالشی تازه برای دولتی ایجاد می‌کند که هم‌اکنون نیز در تلاش است خیابان‌ها را آرام کند.

اِروه کو، وبلاگ‌نویس ۴۱ ساله جنبش جلیقه‌زردها، گفت: «بیشتر انقلاب‌های بزرگ فرانسه با جوانان آغاز شده‌اند. همه در کنار یکدیگر متحد شده‌اند.»

ریشه‌های جنبش جلیقه‌زرد‌ها و گسترش اعتراضات در فرانسه

جنبش «ژیلِه ژون» یا جلیقه‌زردها، جنبشی عمدتاً روستایی است که در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷)، در واکنش به پیشنهاد امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، برای افزایش مالیات سوخت شکل گرفت. این جنبش به‌تدریج دامنه مطالبات خود را گسترش داد و خواسته‌هایی مانند افزایش دستمزد‌ها را نیز مطرح کرد و در نهایت به اعتراضی عمومی علیه مکرون تبدیل شد؛ رئیس‌جمهوری که منتقدان او را «رئیس‌جمهور ثروتمندان» می‌نامیدند.

معترضان ماه‌ها هر شنبه به خیابان‌ها می‌آمدند و بسیاری از آنها برای نشان دادن وابستگی خود به خودرو و سوخت‌های فسیلی برای رفت‌وآمد به محل کار، جلیقه‌های ایمنی زرد و شب‌نما می‌پوشیدند. نگهداری این جلیقه‌ها در خودرو برای همه افراد در فرانسه الزامی است.

این گروه نه رهبران رسمی داشت و نه از ساختار سازمانی مشخصی برخوردار بود؛ به همین دلیل، هر کسی می‌توانست خود را عضو آن اعلام کند. معترضان بزرگراه‌ها و جاده‌های منطقه‌ای را مسدود می‌کردند و رفت‌وآمد خودرو‌ها را به‌طور کامل متوقف می‌ساختند.

این جنبش گاه به خشونت نیز کشیده شد؛ شورشگران در خیابان شانزه‌لیزه پاریس به راه افتادند، ویترین فروشگاه‌ها را شکستند و خودرو‌ها را به آتش کشیدند. گروهی از معترضان با استفاده از یک لیفتراک کوچک، درِ ساختمانی را که دفتر سخنگوی نخست‌وزیر در آن قرار داشت، درهم شکستند.

سرانجام، پس از آنکه مکرون از افزایش مالیات سوخت صرف‌نظر کرد و حداقل دستمزد را افزایش داد، از شدت و شتاب اعتراضات کاسته شد. او همچنین سفری سراسری به مناطق مختلف کشور انجام داد و با گوش دادن به دیدگاه‌های مردم تلاش کرد نشان دهد که به نیاز‌های طبقه کارگر روستایی فرانسه توجه دارد.

دولت مکرون در تنگنای سیاسی و اقتصادی

برخلاف سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) که مکرون به‌تازگی به قدرت رسیده بود، اکثریت پارلمان را در اختیار داشت و وضعیت مالی فرانسه نسبتاً مطلوب بود، دولت اکنون گزینه‌های محدودی برای آرام کردن معترضان در اختیار دارد.

مکرون در سخنرانی روز یکشنبه خود اذعان کرد که قیمت سوخت و هزینه‌های زندگی، نگرانی‌هایی مشروع هستند و خاطرنشان کرد که این نگرانی‌ها در دیگر پایتخت‌های اروپایی نیز وجود دارند. این هفته، کاخ الیزه اعلام کرد که رئیس‌جمهور توانسته است محموله‌های اضافی سوخت دیزل را از عربستان سعودی و امارات متحده عربی تأمین کند و هم‌زمان برای دریافت مقادیر بیشتری از این سوخت از بحرین نیز تلاش می‌کند.

با این حال، مکرون اکنون رئیس‌جمهوری در واپسین دوره حضور خود در قدرت است و رقابت برای جانشینی او بر تنش‌های سیاسی کشور افزوده است. حزب او در پارلمان اکثریت ندارد و بودجه پیشنهادی دولتش با انتقاد نامزد‌های پیشتاز رقابت‌های ریاست‌جمهوری، یعنی مارین لوپن، رهبر راست افراطی، و ژان‌لوک ملانشون، چهره تندرو جناح چپ افراطی، مواجه شده است.

کریستیان لو بارت، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه علوم سیاسی رِن، گفت: «فلج‌شدگی عمومی کاملاً آشکاری وجود دارد. با جنبش اعتراضی‌ای روبه‌رو هستیم که مانند هر جنبش اجتماعی دیگری، بی‌تاب است و پاسخ‌های فوری می‌خواهد.»

در همین حال، دولت اکنون گرفتار بحران مالی‌ای شده است که بخشی از آن ناشی از اقداماتی است که مکرون برای پایان دادن به اعتراضات سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) انجام داد. در میان اقتصاد‌های پیشرفته جهان، کسری بودجه فرانسه تنها از کسری بودجه آمریکا کمتر است. این هفته، بازده اوراق قرضه ۱۰ساله فرانسه برای نخستین بار از سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱) از مرز پنج درصد عبور کرد.

کاهش مالیات سوخت، که حدود نیمی از مبلغ پرداختی رانندگان در جایگاه‌های سوخت را تشکیل می‌دهد، یا تعیین سقف برای قیمت انرژی، میلیارد‌ها یورو از درآمد‌های دولت را کاهش خواهد داد. افزون بر این، فرانسه باید حجم عظیمی از بدهی‌هایی را که در حوالی زمان بحران جلیقه‌زرد‌ها منتشر کرده بود، دوباره تأمین مالی کند؛ بدهی‌هایی که در آن زمان با نرخ‌های بهره بسیار پایین‌تری منتشر شده بودند.

متیو پلَن، اقتصاددان رصدخانه اقتصادی فرانسه در دانشگاه علوم سیاسی پاریس، گفت: «دیگر نمی‌توان مانند دوران بحران جلیقه‌زردها، با انتشار بدهی برای تأمین مالی اقدامات جدید پیش رفت؛ به‌ویژه با توجه به فشاری که بازار‌ها وارد می‌کنند.»

تدابیر امنیتی فرانسه برای مهار موج جدید اعتراضات

مقام‌های فرانسوی در تلاش‌اند پس از آنکه اعتراضات آخر هفته گذشته به تخریب گسترده اموال و ساختمان‌ها کشیده شد، بار دیگر کنترل اوضاع را به دست بگیرند. مکرون این هفته گفت که توصیه کرده است در روز‌های پیش رو هیچ تظاهراتی برگزار نشود. مقام‌های محلی نیز برگزاری تظاهرات در روز شنبه را در سراسر فرانسه ممنوع کرده‌اند.

در پاریس، مقام‌ها با طرح شماری از جلیقه‌زرد‌ها برای راهپیمایی در روز شنبه به‌سوی منطقه شلوغ خریدوفروش کالا‌های لوکس مخالفت کردند. آخر هفته گذشته، غارتگران به فروشگاه‌های لوکس در بخش‌های دیگری از شهر یورش برده بودند. لوران نونیز، وزیر کشور فرانسه، اعلام کرد که یگان‌های ویژه در خیابان‌ها مستقر خواهند شد؛ همچنین سربازانی که معمولاً در ایستگاه‌های قطار و دیگر اماکن عمومی گشت‌زنی می‌کنند، به کار گرفته خواهند شد. این اقدامات انتقاد برخی سیاستمداران چپ‌گرا را برانگیخته است؛ آنها هشدار داده‌اند که فرانسه در معرض خطر تبدیل شدن به کشوری اقتدارگرا قرار دارد.

دانشجویان و اتحادیه‌های کارگری از پیوستن جلیقه‌زرد‌ها استقبال کرده‌اند، به این امید که همگرایی معترضان با گرایش‌های گوناگون، حداکثر فشار ممکن را بر دولت وارد کند. این گروه‌ها خواستار برگزاری اعتصاب سراسری در پنجم نوامبر شده‌اند.

افزایش هزینه‌های زندگی در دیگر نقاط قاره اروپا نیز به اعتراضات دامن زده است. در ایتالیا، شهر ناپل عملاً بر اثر اعتراض کامیون‌داران به هزینه‌های سوخت فلج شده است و دولت این کشور از اختصاص ۱۷۵ میلیون یورو، معادل حدود ۱۹۶ میلیون دلار، کمک مالی جدید به بخش‌های حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی و ماهیگیری خبر داده است. اعتراضات بر سر هزینه‌های مسکن نیز پرتغال و اسپانیا را متلاطم کرده است.

نسل جوان فرانسه و الهام از جنبش جلیقه‌زرد‌ها

برخی از معترضان جوان اکنون خود را ادامه‌دهنده راه جنبش جلیقه‌زرد‌های سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) می‌دانند. در تازه‌ترین تظاهرات پاریس، شماری از آنها جلیقه‌هایی پوشیده بودند که عبارت «فصل دوم جلیقه‌زردها» به زبان فرانسوی، با حروف درشت در پشت آنها نقش بسته بود.

کوپلیا مورو، یکی از سازمان‌دهندگان دانشجویی در دانشگاه نانتِر، گفت جلیقه‌زرد‌ها و دانشجویان در اعتراض به چشم‌انداز تیره‌وتار پیش روی جوانان این کشور متحد شده‌اند. او افزود که از اعتراضات اسپانیا، جایی که دانشجویان و کارگران در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، الهام گرفته است.

او گفت: «خشمی که امروز در میان جوانان می‌بینیم، ناشی از رد جامعه‌ای است که در آن هیچ آینده‌ای وجود ندارد.»