عینک متا می‌تواند همه‌چیز را مخفیانه ضبط کند | حریم خصوصی افراد از بین خواهد رفت؟

گروه فناوری؛ عینک‌های هوشمند شرکت اسیلورلوکسوتیکا (EssilorLuxottica)، تولیدکننده عینک‌های ری‌بن، با افزایش نظارت نهادهای اروپایی و گروه‌های مدافع حقوق دیجیتال مواجه شده‌اند. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که سرمایه‌گذاران در آستانه انتشار گزارش مالی سه‌ماهه سوم شرکت، درباره تداوم رشد سریع فروش این محصولات پرسش‌هایی مطرح می‌کنند.

اسیلورلوکسوتیکا در سال ۲۰۲۳ عینک‌های هوشمند ری‌بن متا را روانه بازار کرد. این عینک‌ها امکان فیلم‌برداری و ضبط صدا را فراهم می‌کنند و به‌سرعت جای خود را در بازار محصولات مجهز به هوش مصنوعی باز کرده‌اند.

بر اساس داده‌های مؤسسه پژوهشی اومدیا (Omdia)، محموله‌های جهانی عینک‌های مجهز به هوش مصنوعی از حدود ۲.۱ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۴ به ۸.۴ میلیون دستگاه در سال ۲۰۲۵ رسید. همچنین، عینک‌های متا که با همکاری اسیلورلوکسوتیکا تولید می‌شوند، در نیمه نخست سال جاری میلادی ۸۱.۳ درصد از کل محموله‌های جهانی این بازار را به خود اختصاص دادند.

اسیلورلوکسوتیکا قرار است روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر، پس از پایان معاملات بازار، نتایج مالی سه‌ماهه سوم خود را منتشر کند. این شرکت احتمالاً رقم دقیقی از ارزش فروش عینک‌های هوشمند اعلام نخواهد کرد، اما ممکن است اطلاعاتی درباره عملکرد این بخش ارائه دهد. اسیلورلوکسوتیکا در گزارش عملکرد سه‌ماهه دوم خود اعلام کرده بود که فروش عینک‌های هوشمند در مقایسه با دوره مشابه سال قبل تقریباً دو برابر شده است.

نگرانی از ضبط مخفیانه؛ دولت‌ها به فکر ممنوعیت افتادند

یکی از عوامل موفقیت عینک‌های هوشمند ری‌بن متا، شباهت آن‌ها به عینک‌های معمولی است؛ ویژگی‌ای که آن‌ها را از محصولاتی مانند گوگل گلس، با طراحی حجیم و آینده‌نگرانه‌ای که بیش از یک دهه پیش معرفی شد، متمایز می‌کند. با این حال، همین ظاهر عادی اکنون به یکی از نگرانی‌های اصلی نهادهای نظارتی تبدیل شده است.

هفته گذشته، هیئت حفاظت از داده‌های اروپا (EDPB)، نهادی متشکل از نهادهای ملی ناظر بر حریم خصوصی، اعلام کرد که این دستگاه‌ها امکان ضبط پنهانی تصاویر و حتی مکالمات اطرافیان را فراهم می‌کنند.

لوئی لارر، مدیر سبد سرمایه‌گذاری در شرکت فرانسوی مدیریت دارایی BDL، نیز درباره پیامدهای این قابلیت‌ها هشدار داد. به گفته او، وجود دوربین در عینک‌های هوشمند، امکان پخش زنده و انتشار فوری محتوا در شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به یک مشکل جدی تبدیل شود.

نروژ تاکنون سخت‌گیرانه‌ترین موضع را در میان دولت‌ها اتخاذ کرده و اوایل ماه جاری اعلام کرده است که قصد دارد استفاده از عینک‌های مجهز به هوش مصنوعی را در برخی مکان‌های مشخص به‌طور موقت ممنوع کند. استرالیا نیز در ماه سپتامبر بررسی ممنوعیت استفاده از عینک‌های هوشمند دوربین‌دار در ساختمان‌ها و محیط‌های کاری دولتی را آغاز کرد.

هیئت حفاظت از داده‌های اروپا در بیانیه‌ای مقدماتی و غیرالزام‌آور از تولیدکنندگان خواسته است مجموعه‌ای از تدابیر حفاظتی را به کار بگیرند؛ از جمله چراغ هشدار قابل مشاهده هنگام ضبط، هشدارهای صوتی و ارسال اعلان به دستگاه‌های نزدیک.

این نهاد همچنین پیشنهاد داده است که قسمت پخش زنده محدود شود، چهره افراد حاضر در اطراف کاربر به‌صورت خودکار محو شود و استفاده از این دستگاه‌ها در محیط‌های حساسی مانند بیمارستان‌ها و مدارس، با محدودیت‌های فنی مبتنی بر موقعیت مکانی همراه باشد.

حریم خصوصی؛ مانعی برای گسترش بازار عینک‌های هوشمند

راس گربر، مدیرعامل شرکت مدیریت ثروت Gerber Kawasaki در کالیفرنیا که سهام متا را در اختیار دارد، معتقد است نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی و نگاه منفی اجتماعی ممکن است مانع گسترش استفاده از عینک‌های هوشمند شود؛ هرچند این بازار همچنان در بلندمدت ظرفیت رشد دارد.

او با اشاره به تجربه شخصی خود گفت عینک‌های متای او بدون استفاده در گاراژ خانه‌اش مانده‌اند. به گفته گربر، استفاده از این عینک‌ها ممکن است دیگران را معذب کند و همین مسئله باعث شود کاربران نیز هنگام استفاده از آن‌ها احساس راحتی نداشته باشند.

سخنگوی متا در واکنش به این نگرانی‌ها اعلام کرد که عینک‌های این شرکت همچنان برای گوش دادن به موسیقی، برقراری تماس و ترجمه زنده محبوب هستند. او همچنین تأکید کرد که تمام مدل‌های مجهز به دوربین، چراغ روشن و قابل مشاهده‌ای در قسمت جلویی دارند که هنگام ثبت عکس یا ویدئو چشمک می‌زند.

سخنگوی اسیلورلوکسوتیکا نیز به رویترز گفت مقررات باید ضمن حفاظت از حقوق مردم، از نوآوری و ایجاد هماهنگی میان فناوری‌های مختلف حمایت کنند. به گفته او، این شرکت برای آگاه‌سازی مصرف‌کنندگان درباره استفاده مسئولانه و محترمانه از عینک‌های هوشمند تلاش می‌کند.

در همین حال، نهادهای ناظر بر حفاظت از داده‌ها در ایتالیا و اتریش به رویترز گفته‌اند که در حال بررسی مواردی از استفاده دانش‌آموزان از عینک‌های هوشمند در مدارس هستند. نهاد ناظر بر داده‌های شخصی فرانسه نیز پیش‌تر از دریافت تعداد محدودی شکایت درباره این محصولات خبر داده بود.

کلانتی ساردلی، وکیل گروه اروپایی حقوق دیجیتال NOYB، معتقد است مقام‌ها باید موضوع ممنوعیت این دستگاه‌ها در فضاهای عمومی را به‌صورت هماهنگ‌تری بررسی کنند.

رقابت بر سر جایگزینی گوشی‌های هوشمند

افزایش نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی در شرایطی رخ می‌دهد که متا و اسیلورلوکسوتیکا تلاش می‌کنند عینک‌های مجهز به هوش مصنوعی را به‌عنوان جایگزینی بالقوه برای گوشی‌های هوشمند در آینده معرفی کنند. این محصولات در حال حاضر قابلیت‌هایی مانند برقراری تماس، پخش موسیقی و تعامل با ابزارهای هوش مصنوعی را ارائه می‌دهند.

سدریک روسی، تحلیلگر سهام شرکت‌های لوکس و کالاهای مصرفی در مؤسسه استیفل، هشدار داده است که نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی می‌تواند ریسک مهمی برای این بازار باشد. او تجربه گوگل گلس در بیش از یک دهه پیش را نمونه‌ای از چالش‌هایی دانست که ممکن است بار دیگر در مسیر پذیرش عمومی این فناوری ظاهر شوند.

متا در ماه سپتامبر از عینک‌های صوتی بدون دوربین نیز رونمایی کرد؛ اقدامی که از نگاه روسی می‌تواند نخستین گام برای کاهش نگرانی‌های نظارتی و حریم خصوصی باشد. با این حال، حذف دوربین به معنای کنار گذاشتن بخشی از قابلیت‌های هوش مصنوعی است که این محصولات برای ارائه آن‌ها طراحی شده‌اند.

در همین حال، شرکت‌های دیگر نیز همچنان به این بازار علاقه‌مند هستند. گوگل با همکاری سامسونگ قصد دارد عینک‌های هوشمند مجهز به هوش مصنوعی جمینای را تا پایان سال جاری میلادی عرضه کند. اپل نیز احتمالاً عینک هوشمند اختصاصی خود را معرفی خواهد کرد.

با وجود این نگرانی‌ها، تحلیلگران بانک آمریکا در گزارشی که ماه جاری منتشر کردند، ریسک نظارتی این بازار را محدود ارزیابی کرده‌اند. از نگاه آن‌ها، حتی در صورت وضع محدودیت‌های بیشتر، به‌ویژه در اروپا، احتمال ممنوعیت کامل این محصولات پایین است.