پیام مبهم ترامپ در سایه جنگ ایران | روسیه و اوکراین وارد آتش‌بس می‌شوند؟

گروه سیاسی: جنگ روسیه و اوکراین، پس از چهار سال، بدون افقی برای پایان پیش می‌رود. دونالد ترامپ از توافق روسیه و اوکراین برای برقراری آتش‌بس در حوزه انرژی خبر داد که به گفته او بلافاصله اجرایی شده است، اما اظهارات ولادیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نشان می‌دهد جزئیات و حتی سازوکار اجرای آن همچنان مبهم است. زلنسکی اعلام کرد از این توافق بی‌اطلاع بوده و تنها در صورتی با توقف حملات به زیرساخت‌های انرژی موافقت می‌کند که مسکو نیز حملات خود را متوقف کند.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که افزایش قیمت جهانی سوخت در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، فشار‌های سیاسی و اقتصادی بر دولت ترامپ را تشدید کرده و واشنگتن را به سمت تلاش برای کاهش تنش در جبهه اوکراین سوق داده است. با این حال، ادامه حملات روسیه، اختلاف فزاینده واشنگتن و کی‌یف و تلاش آمریکا برای احیای مبادلات انرژی با مسکو، چشم‌انداز موفقیت این ابتکار را با تردید مواجه کرده است.

توافقی معلق در هوا

ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد که روسیه و اوکراین با برقراری آتش‌بس در حوزه انرژی موافقت کرده‌اند. او بدون ارائه جزئیات درباره دامنه توافق، زمان‌بندی اجرای آن یا سازوکار نظارت بر پایبندی طرفین نوشت: «آتش‌بس انرژی در جنگ روسیه و اوکراین از همین لحظه اجرایی است. هر دو طرف موافقت کرده‌اند. آن را نقض نکنید!»

با این حال، واکنش زلنسکی نشان داد که اعلام رئیس‌جمهور آمریکا لزوماً به معنای دستیابی به توافقی عملیاتی و مورد تأیید دو طرف نیست. رئیس‌جمهور اوکراین در گفت‌و‌گو با وب‌سایت آکسیوس اعلام کرد که این موضوع برای او تازگی دارد، اما اگر ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، درباره آتش‌بس به توافق رسیده باشد، کی‌یف آماده پذیرش آن است. او همچنین در پیامی تأکید کرد که اوکراین از آتش‌بس حمایت می‌کند، اما منتظر دریافت جزئیات از طرف آمریکایی است.

در سوی دیگر، تا زمان انتشار گزارش‌های مورد استناد، کرملین واکنش روشنی به اعلام ترامپ نشان نداده بود. هم‌زمان، مقام‌های اوکراینی از ادامه حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی خبر دادند؛ موضوعی که اعتبار و قابلیت اجرای آتش‌بس اعلام‌شده را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.

تشدید اختلاف آمریکا و اوکراین

اعلام آتش‌بس در پی چند روز تنش کم‌سابقه میان ترامپ و زلنسکی صورت گرفت. رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه از لغو محدودیت‌ها بر صادرات گازوئیل روسیه خبر داده بود. تصمیمی که آن را با هدف افزایش عرضه سوخت و کاهش قیمت‌ها در بازار جهانی و آمریکا توجیه کرد. بر اساس توضیحات منتشرشده درباره این توافق، روسیه قرار است بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل، معادل حدود ۲.۲۵ میلیون بشکه، به بازار‌های آمریکا و جهان عرضه کند.

زلنسکی این تصمیم را اقدامی ضعیف توصیف کرد و هشدار داد که درآمد حاصل از فروش سوخت، منابع مالی بیشتری در اختیار مسکو قرار می‌دهد تا جنگ را با شدت بیشتری ادامه دهد. ترامپ نیز در واکنش، از اوکراین خواست حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه را متوقف کند و حتی ضرورت انتخاب رهبری جدید در کی‌یف را مطرح کرد.

اختلاف اصلی دو طرف به ماهیت حملات به زیرساخت‌های انرژی بازمی‌گردد. واشنگتن خواهان توقف حملات دوربرد اوکراین به تأسیسات نفتی روسیه است. حملاتی که در هفته‌های اخیر به پالایشگاه‌ها، انبار‌ها و دیگر مراکز مرتبط با اقتصاد جنگی مسکو آسیب وارد کرده و تبدیل به اهرم فشار اثرگذاری بر پوتین شده‌اند. به همین دلیل کی‌یف معتقد است توقف این حملات بدون تعهد متقابل روسیه، توان دفاعی و اهرم فشار اوکراین را تضعیف می‌کند.

زلنسکی اعلام کرده است که اوکراین آماده توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه است، مشروط بر آنکه مسکو نیز حملات به زیرساخت‌های برق و انرژی اوکراین را متوقف کند. او همچنین خواستار تضمین‌های عملی و اقدامات تنبیهی از سوی متحدان اوکراین در صورت نقض توافق شده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که آمریکا حتی توقف اشتراک‌گذاری اطلاعات اطلاعاتی با اوکراین و محدود کردن سازوکار تأمین تسلیحات این کشور را به‌عنوان ابزار فشار برای متوقف کردن حملات به تأسیسات انرژی روسیه مطرح کرده است. چنین اقدامی می‌تواند توان اوکراین برای شناسایی تهدید‌های هوایی و مقابله با حملات روسیه را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

از زیرساخت‌های انرژی تا مناطق مسکونی

در حالی که ترامپ از اجرایی شدن آتش‌بس خبر داده، گزارش‌های میدانی اوکراین از تداوم حملات روسیه حکایت دارد. زلنسکی اعلام کرده است که نیرو‌های روسیه در طول روز یکشنبه نیز حملات پهپادی و هوایی خود را ادامه داده‌اند و نیروگاه حرارتی شماره پنج در خارکیف، دومین شهر بزرگ اوکراین، هدف قرار گرفته است.

بر اساس اظهارات رئیس‌جمهور اوکراین، تأسیسات تولید و انتقال برق این کشور طی یک هفته بیش از ۲۰۰ بار هدف حمله قرار گرفته‌اند. او همچنین از ۱۷ حمله دیگر به تأسیسات نفت و گاز خبر داده است. این حملات در کنار فشار بر شبکه برق و گرمایش، خطر تشدید بحران انرژی و افزایش آسیب‌پذیری غیرنظامیان را در آستانه فصل سرد افزایش می‌دهد.

همچنین گزارش‌ها از تلفات غیرنظامیان در حملات روسیه حکایت دارند. حملات روسیه در شهر زاپوریژیا در روز شنبه، بنا بر گزارش اولیه منتشرشده، به کشته شدن ۲۳ نفر، از جمله چهار کودک، انجامید. همچنین یک ساختمان پنج‌طبقه در اسلوویانسک هدف قرار گرفت. گزارش‌های بعدی نیز از کشته شدن سه نفر در خارکیف و سه نفر در ایوانو-فرانکیفسک در حملات روز یکشنبه خبر دادند.

تداوم این حملات، در کنار نبود جزئیات روشن درباره آتش‌بس، نشان می‌دهد که اعلام سیاسی واشنگتن هنوز به توافقی قابل راستی‌آزمایی تبدیل نشده است. ترامپ تلاش دارد تا با توقف حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه، از صادرات انرژی این کشور برای کنترل پیامد‌های جنگ با ایران بر بازار استفاده کند. اما به نظر نمی‌رسد که او موفق شود با تهدید و به سادگی به جنگ چهار ساله پایان دهد. هرچند که قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری مدعی بود که به سرعت این کار را انجام خواهد داد.