تورم اجاره از کجا می‌آید؟ | مسئله فقط کمبود مسکن نیست

وقتی هزینه زندگی بالا می‌رود، اجاره هم بالا می‌رود

بخشی از پاسخ را باید در ساختار بازار اجاره ایران جست‌و‌جو کرد. در این بازار، موجر صرفاً یک سرمایه‌گذار بزرگ یا مالک حرفه‌ای نیست؛ بخش قابل توجهی از واحد‌های استیجاری در اختیار خانوار‌هایی است که درآمد اجاره بخشی از هزینه‌های جاری زندگی آنها را تأمین می‌کند. طبیعی است که وقتی هزینه خوراک، خدمات، درمان، حمل‌ونقل، آموزش و سایر مخارج زندگی با سرعت بالا افزایش پیدا می‌کند، فشار برای افزایش درآمد اجاره نیز بیشتر شود.

از این منظر، تورم اجاره را نمی‌توان مستقل از تورم عمومی تحلیل کرد. تا زمانی که سطح عمومی قیمت‌ها با سرعت بالا افزایش می‌یابد و درآمد واقعی خانوار‌ها تحت فشار قرار دارد، انتظار مهار پایدار اجاره‌بها صرفاً با ابزار‌های دستوری، انتظار واقع‌بینانه‌ای نیست.

آیا مسئله فقط کمبود عرضه است؟

در این میان، یکی از راهکار‌های پرتکرار برای کنترل بازار اجاره، افزایش عرضه مسکن است. افزایش عرضه البته بخشی از سیاست مسکن است، اما مسئله اینجاست که «هر نوع عرضه‌ای» لزوماً به معنای حل مسئله مسکن نیست.

آمار‌های رسمی نشان می‌دهد، در سطح کلان کشور حدود ۳۲.۵ میلیون واحد مسکونی وجود دارد که با کسر حدود ۲.۵ میلیون واحد خالی، نزدیک به ۳۰ میلیون واحد در اختیار خانوارهاست؛ در حالی که تعداد خانوار‌ها حدود ۲۷.۱ میلیون خانوار برآورد شده است. این اعداد به‌تنهایی به معنای حل شدن مسئله مسکن نیستند، بلکه نشان می‌دهند مسئله اصلی را باید در «دسترسی» و «توان اقتصادی خانوار برای تأمین مسکن مناسب» نیز جست‌و‌جو کرد.

تجربه سیاست‌های مسکن در سال‌های گذشته نیز نشان داده که افزایش تعداد واحد‌های ساخته‌شده، اگر بدون توجه به محل استقرار، زیرساخت، خدمات شهری، نیاز واقعی و توان اقتصادی متقاضیان انجام شود، الزاماً به بهبود دسترسی به مسکن منجر نمی‌شود. حتی در مواردی می‌تواند به ایجاد واحد‌های کم‌تقاضا یا خالی منجر شود.

راه‌حل، عرضه هدفمند و مسکن در استطاعت است

بنابراین پاسخ به بحران مسکن را نباید در عرضه کورکورانه زمین فاقد زیرساخت و خدمات، به‌ویژه در خارج از شهرها، خلاصه کرد. مسئله امروز بیش از آنکه صرفاً «تعداد واحد» باشد، «نوع واحد، محل واحد و توان خرید و اجاره خانوار» است.

تمرکز بر تولید مسکن در استطاعت، توسعه مسکن استیجاری و استفاده از ظرفیت نوسازی بافت‌های فرسوده می‌تواند به مراتب با مسئله واقعی خانوار‌های فاقد مسکن متناسب‌تر باشد. ساخت مسکن در جایی که شغل، حمل‌ونقل، مدرسه، درمان و سایر خدمات مورد نیاز خانوار وجود ندارد، لزوماً به معنای ایجاد مسکن قابل دسترس نیست.

اما حتی این سیاست‌ها نیز بدون بهبود متغیر‌های اقتصاد کلان با محدودیت مواجه خواهند بود. خانواری که درآمد واقعی آن کاهش یافته و بخش بزرگی از درآمدش صرف هزینه‌های روزمره می‌شود، امکان پس‌انداز برای خرید مسکن یا تحمل افزایش اجاره را ندارد.

از همین رو، مهار تورم عمومی، افزایش درآمد واقعی خانوار‌ها و ایجاد امکان پس‌انداز باید در کنار سیاست‌های بخش مسکن دیده شود. تا زمانی که اقتصاد کلان ثبات پیدا نکند و قدرت خرید خانوار‌ها ترمیم نشود، نمی‌توان انتظار داشت که تورم اجاره با مجموعه‌ای از سیاست‌های دستوری به‌صورت پایدار مهار شود.

آمار شهریورماه نیز همین نکته را به شکل دیگری تأیید می‌کند: تورم اجاره با وجود افزایش، همچنان فاصله محسوسی با تورم عمومی دارد؛ بنابراین برای فهم مسیر آینده اجاره‌بها، باید علاوه بر میزان ساخت‌وساز، به متغیر‌های بزرگ‌تری مانند تورم، هزینه زندگی و درآمد واقعی خانوار‌ها نیز توجه کرد.

منبع: اقتصاد آنلاین

یوسف پزشکیان با ظاهری تازه / تغییر چهره پسر رئیس‌جمهور خبرساز شد

۰۸/مهر/۱۴۰۵ | ۱۳:۴۹