طلای آنلاین چقدر امن است؟ | سامانه ناظر و آینده اعتماد در بازار آنلاین طلا

گروه اقتصادی – مهدی صفائی: اخبار منفی حول میلی‌گلد به قدری زیاد است که نمی‌توان نسبت به آنها بی توجه بود. بسیاری از سرمایه‌گذاران در پی حواشی ایجاد شده، اقدام به فروش دارایی و خروج کامل از این پلتفرم و حتی سایر پلتفرم‌های خرید و فروش طلا کرده‌اند.

اخیرا گزارش‌های متعددی از تأخیر در تسویه وجوه و تحویل طلا منتشر شده و اعتراض کاربران نیز بالا گرفته است. در مقابل، میلی‌گلد اعلام کرده بخشی از ذخایر طلای آن در خزانه‌های بانکی قرار دارد، اما دسترسی به بخشی از این ذخایر با محدودیت مواجه شده است.

ابعاد حیاتی ماجرا

با فرض صحت ماجرا، باید ماجرا را از سه بعد بررسی کرد:

نخست کاربران؛ کاربری که شاید نه معامله‌گر حرفه‌ای بازار طلا باشد و نه سرمایه‌گذار بزرگ. بخش مهمی از فلسفه شکل‌گیری پلتفرم‌های آنلاین طلا نیز همین بود که افراد بتوانند با مبالغ کوچک، حتی کسری از یک گرم طلا، پس‌انداز خود را به دارایی‌ای تبدیل کنند که در برابر کاهش ارزش پول ملی مصون باشد.

در چنین مدلی، عددی که در کیف پول یک کاربر نمایش داده می‌شود فقط یک رقم دیجیتال نیست؛ پشت آن ممکن است ماه‌ها و سال‌ها پس‌انداز، درآمد ماهانه، پول کنار گذاشته‌شده برای آینده یا سرمایه‌ای باشد که فرد با خرید‌های کوچک و مستمر جمع کرده است.

به همین دلیل، تأخیر در پرداخت حتی اگر از نظر حسابداری برای یک شرکت صرفاً یک «تأخیر در تسویه» باشد، برای یک خانوار می‌تواند به معنای از دست رفتن دسترسی به سرمایه در زمان نیاز باشد. اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که کاربر اساساً به دلیل نقدشوندگی و سهولت استفاده از پلتفرم آنلاین، طلا را در این بستر خریداری کرده باشد.

دوم قانون‌گذار؛ بازار طلای آنلاین فاقد مقررات نیست؛ دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت برخط، سازوکاری چندلایه شامل تأیید بانک مرکزی، خزانه‌های مورد تأیید، درگاه‌های پرداخت مجاز و سامانه ناظر ایجاد کرده است. این سامانه باید تعهدات سکو‌ها را با موجودی طلای آنها تطبیق داده و پیش از فروش، کفایت موجودی را کنترل کند. علاوه بر این، چندین نهاد از بانک مرکزی و وزارت صمت تا پلیس، دادستانی و مرکز اطلاعات مالی در فرآیند نظارت نقش دارند.

با این حال، پرونده میلی‌گلد این پرسش را مطرح کرده که فاصله میان نظارت قانونی و نظارت عملی چقدر است. پلیس فتا نیز از تشکیل پرونده‌های متعدد کلاه‌برداری مرتبط با سکو‌های آنلاین طلا طی سه سال خبر داده و تجربه سکه ثامن و پرونده خالی‌فروشی زرپاد بعد ار جنگ‌۱۲ روزه، نشان می‌دهد مسئله نظارت بر این بازار جدید نیست.

سوم پلتفرم‌های دیگر؛ ضلع سوم ماجرا، سایر پلتفرم‌های فعال در بازار طلا هستند؛ کسب‌وکار‌هایی که برای رعایت مقررات، ایجاد زیرساخت، خزانه‌داری، احراز هویت و امکان تحویل فیزیکی طلا، سرمایه‌گذاری کرده‌اند. مشکل یک پلتفرم نباید به کل این بازار تعمیم داده شود و اعتماد کاربران به همه سکو‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

اما موضوع به همین‌جا ختم نمی‌شود. تیم میلی‌گلد ادعا کرده که مقدار زیادی طلا در بانک کارگشایی غیر قابل دسترس بود که دستور آزادسازی آن صادر شد. همچنین اسنادی در این رابطه و درباره مقدار طلای موجود در خزانه توسط میلی منتشر شده و بانک کارگشایی مقصر اصلی این ماجرا معرفی شده‌ است.

در ادامه و با هدف وضوح بیشتر ماجرا و روشن شدن وضعیت سایر پلتفرم‌ها، گفت‌وگوی اقتصادآنلاین با مدیران برخی از این پلتفرم‌ها را می‌خوانید.

مدیرعامل طلاسی: طلای کاربران پشتوانه فیزیکی دارد

مهدی فدایی، مدیرعامل طلاسی درباره سهولت معامله در این پلتفرم‌ها اظهار کرد: پلتفرم‌های آنلاین طلا در سال‌های اخیر به یکی از ساده‌ترین روش‌های خرید و سرمایه‌گذاری در طلا تبدیل شده‌اند؛ بستری که امکان خرید و فروش آنلاین، دسترسی ۲۴ ساعته و دریافت فیزیکی طلا را برای کاربران فراهم می‌کند.

وی افزود: عملکرد این پلتفرم‌ها در دوره‌های بحرانی نیز نشان داده است که حتی در شرایط پرریسک، امکان ادامه ارائه خدمات و ایفای تعهدات به کاربران وجود دارد. طلاسی نیز در دو دوره بحرانی اخیر فعالیت خود را ادامه داده و تعهدات خود در قبال کاربران را انجام داده است.

وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر نیز فعالیت طلاسی بدون مشکل ادامه دارد و کاربران می‌توانند مانند همیشه از خدمات خرید، فروش و سایر امکانات پلتفرم استفاده کنند.

فدایی تاکید کرد: طلای خریداری‌شده کاربران دارای پشتوانه فیزیکی است و طلاسی با اتصال به «سامانه ناظر»، تطابق معاملات کاربران با موجودی فیزیکی طلا را نیز در بستر نظارتی جدید انجام می‌دهد؛ بنابراین کاربران طلاسی می‌توانند بدون نگرانی از دارایی خود، همچنان به خدمات پلتفرم دسترسی داشته باشند.

مدیرعامل وال‌گلد: سامانه ناظر می‌تواند اعتماد مردم را  جلب کند

علی میری، مدیرعامل وال‌گلد نیز در واکنش به حواشی اخیر و اهمیت سازوکار نظارت گفت: اعتماد در بازار آنلاین طلا، بیش از هر چیز به اعتماد مردم به قواعد بازار، سازوکار نظارت و نحوه عملکرد بازیگران آن وابسته است. 

به گفته میری، در شرایط فعلی، سامانه ناظر می‌تواند بخشی از این اعتماد را از سطح ادعا به سطح راستی‌آزمایی منتقل کند؛ یعنی تعهد هر پلتفرم در قبال کاربران با موجودی دارایی در خزانه تطبیق داده شود.

وی بیان کرد: این سازوکار یک لایه مهم از شفافیت را به بازار اضافه می‌کند و کمک می‌کند تعهدات پلتفرم‌ها نسبت به کاربران، با پشتوانه واقعی آنها تطبیق داده شود.

میری تاکید کرد: در عین حال، سامانه ناظر زیرساختی در حال تکامل است و کارآمدی آن به پایداری فنی، به‌روز بودن داده‌ها، امنیت اطلاعات، شفافیت فرآیند‌های نظارتی و تعریف روشن مسئولیت نهاد‌های درگیر وابسته است.

وی افزود: البته سامانه ناظر به‌تنهایی اعتماد عمومی را ایجاد نمی‌کند، اعتماد پایدار حاصل مجموعه‌ای از عوامل است. از ثبات و کیفیت تنظیم‌گری تا شفافیت پلتفرم‌ها، حفاظت از حقوق کاربران و پاسخ‌گویی در زمان بروز مسئله.

مدیرعامل وال‌گلد در پایان گفت: اعتماد پایدار زمانی شکل می‌گیرد که بازار بر ساختاری شفاف، قابل راستی‌آزمایی و پاسخ‌گو استوار باشد. ساختاری که در آن هم پلتفرم‌ها و هم نهاد‌های تنظیم‌گر نسبت به حفظ اعتماد عمومی مسئول باشند.

مدیرعامل پله‌گلد: در بازار سنتی حدود ۱۲۰ کیلوگرم طلای مردم سرقت شده اما رسانه‌ای نمی‌شود 

ابوذر محمدی، مدیرعامله پله‌گلد نیز، در پاسخ به پرسشی درباره اتفاقات و حواشی اخیر پیرامون ملی‌گلد گفت: ملی‌گلد آخرین پلتفرمی نیست که چنین حواشی برای آن ایجاد می‌شود. همچنین در بازار صنعتی نیز اتفاقاتی رخ می‌دهد که رسانه‌ای نمی‌شود. برای مثال، فردی با نام اختصاری «میم. کاف» حدود ۱۲۰ کیلوگرم طلای مردم را برده است، اما هیچ رسانه‌ای درباره آن صحبت نکرده است. دلیل تمرکز بیشتر روی طلای آنلاین این است که این بازار رقیب طلای سنتی محسوب می‌شود.

وی گفت: این وضعیت به دلیل کوتاه‌بینی و شناخت ناکافی نسبت به بازار آنلاین ایجاد شده است.

مدیر عامل پله‌گلد درباره مهم‌ترین موانع توسعه کسب‌وکار‌های آنلاین در حوزه طلا گفت: از نظر من، مهم‌ترین مانع توسعه کسب‌وکار‌های آنلاین، دولت است. دلیل این موضوع آن است که رگولاتور باید شناخت و دانش کافی از بازاری که برای آن مقررات‌گذاری می‌کند داشته باشد، اما دولت و سیاستگذار هیچ دیدی نسبت به این حوزه ندارند.

وی تأکید کرد: میلی‌گلد رقیب من است و اگر بخواهم صرفاً از منظر رقابتی نگاه کنم، باید از حذف رقیبم خوشحال باشم؛ اما انسان نسبت به حقیقت تعهد و انصاف دارد و باید این تعهد را رعایت کند.

محمدی افزود: اطلاعاتی که در بازار وجود دارد نشان می‌دهد میلی‌گلد تعهدات خود را انجام داده است و موضوع به شکلی که در برخی روایت‌ها مطرح شده، نبوده است. به گفته وی، این اتفاقات در نهایت در مسیر حذف طلای آنلاین از بازار قرار می‌گیرد.

وی با بیان اینکه پله‌گلد هیچ مشکلی برای انجام تعهدات خود ندارد و تمام قوانین را رعایت می‌کند، تاکید کرد: درباره ایراد اصلی وارد بر سازوکار فعلی، اگر من یک تن طلا از مردم خریداری کرده‌ام و آن را نزد بانک مرکزی قرار داده‌ام، اینکه دوباره از من خواسته شود یک تن طلای دیگر تهیه کنم و در اختیار مردم قرار دهم، منطقی نیست.

وی افزود: اگر یک فروشگاه در بازار سنتی به مردم طلا می‌فروشد، آیا بعد از فروش باید معادل همان مقدار طلا را دوباره تهیه کند و آن را در اختیار بانک مرکزی قرار دهد؟ چنین سازوکاری از نظر من قابل قبول نیست. پس نمی‌توان از یک پلتفرم انتظار داشت طلای مشتری را نزد بانک مرکزی قرار دهد و بعد دوباره از همان پلتفرم خواسته شود برای تحویل به مشتری، طلای دیگری تهیه کند.

محمدی درباره راهکار شفافیت در بازار طلای آنلاین گفت: شفاف‌ترین راهکار، استفاده از بلاک‌چین و توکن طلاست. بانک مرکزی می‌تواند در ازای طلای دریافت‌شده، توکن متناظر صادر کند تا مالکیت طلا شفاف و قابل رهگیری باشد.

وی در پایان گفت: به جای طراحی سازوکار‌های پیچیده، بهتر است تجربه کشور‌هایی مانند سوئیس بررسی شود. به گفته محمدی، استفاده از بلاک‌چین و توکن می‌تواند هم پشتوانه دارایی مردم را حفظ کند و هم فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا را در چارچوبی شفاف و قانونی قرار دهد.