پرندگان باستانی چگونه در فسیل دایناسورها کشف شدند؟

این پر‌ها که به شکل بسیار خوبی حفظ شده‌اند، درون یک قطعه مدفوع فسیل‌شده یا «کوپرولیت» در سازند هل کریک در ایالت مونتانا آمریکا کشف شدند.

پر‌هایی با ساختاری شبیه پرندگان امروزی

بررسی نمونه‌ها نشان داد برخی از پر‌های کشف‌شده دارای رشته‌های متراکم و فشرده‌ای هستند که احتمالاً به آنها در دفع آب کمک می‌کرده است. این ویژگی می‌تواند با پر‌های پرندگان آبزی امروزی، از جمله پلیکان‌ها، قابل مقایسه باشد. از سوی دیگر، بخش مرکزی پر‌ها دارای فضا‌های پر از هوا بود. چنین ساختاری در پرندگان امروزی باعث می‌شود پر‌ها در عین سبک بودن، استحکام کافی برای پرواز داشته باشند.

«جینگمای اوکانر»، دیرینه‌شناس مهره‌داران در موزه فیلد تاریخ طبیعی شیکاگو و یکی از پژوهشگران این مطالعه، می‌گوید این ویژگی ساختاری برای نخستین‌بار در پر‌های مربوط به عصر دایناسور‌ها مشاهده شده است

مدفوع فسیل‌شده چگونه به دانشمندان کمک کرد؟

این قطعه مدفوع فسیل‌شده در سال ۲۰۱۶ در سازند هل کریک پیدا شد. یک شکستگی طبیعی روی سطح آن باعث شد یکی از پر‌های فسیل‌شده از بیرون قابل مشاهده باشد. همین اتفاق به دانشمندان کمک کرد متوجه شوند که احتمالاً بقایای بیشتری در داخل این قطعه وجود دارد. پژوهشگران سپس با استفاده از سی‌تی‌اسکن میکروسکوپی، که امکان تصویربرداری سه‌بعدی از داخل نمونه بدون تخریب آن را فراهم می‌کند، محتویات درونی کوپرولیت را بررسی کردند.

تصاویر سه‌بعدی وجود چند پر دیگر، استخوان‌های پرنده و همچنین فلس‌های ماهی را نشان دادند. وجود استخوان‌های پا و بقایای ماهی نشان می‌دهد این پرنده احتمالاً آبزی بوده و اندکی پیش از مرگ نیز ماهی خورده است.

راز انقراض برخی پرندگان باستانی در مدفوع فسیل‌شده دایناسور‌ها پیدا شد

شکاف ایجادشده روی سطح این مدفوع فسیل‌شده، یک پر فسیل‌شده را آشکار کرد. بررسی‌های میکروسی‌تی نیز وجود چند پر دیگر، استخوان‌های پرنده و همچنین فلس‌های ماهی را درون این نمونه نشان داد؛ بقایای ماهی احتمالاً مربوط به آخرین غذای پرنده بوده است.

پرنده‌ای که در پایان عصر دایناسور‌ها ناپدید شد

پژوهشگران این پرنده را متعلق به گروهی از پرندگان باستانی به نام هسپِرورنیثی‌فرم‌ها می‌دانند.

راز انقراض برخی پرندگان باستانی در مدفوع فسیل‌شده دایناسور‌ها پیدا شد

هسپِرورنیثی‌فرم‌ها

این گروه در کنار بسیاری دیگر از گونه‌های پرندگان در رویداد انقراض گسترده حدود ۶۶ میلیون سال پیش از بین رفت. در آن زمان، برخورد یک سیارک عظیم با زمین باعث تغییرات شدید محیطی و اقلیمی شد و بسیاری از گونه‌های جانوری، از جمله دایناسور‌های غیرپرنده، منقرض شدند. با این حال، برخی از پرندگان که اجداد پرندگان امروزی محسوب می‌شوند، توانستند از این بحران جان سالم به در ببرند.

آیا پر‌ها در سرمای پس از برخورد سیارک نقش داشتند؟

بررسی پر‌های کشف‌شده یک فرضیه جالب را مطرح کرده است. برخی از این پر‌ها شباهت زیادی به پر‌های پرندگان امروزی دارند، اما برخی دیگر ساختاری ساده‌تر و رشته‌ای‌تر داشته‌اند. به گفته پژوهشگران، این ساختار ساده‌تر ممکن است عایق حرارتی ضعیف‌تری ایجاد کرده باشد؛ یعنی پرنده نمی‌توانسته گرمای بدن خود را به خوبی حفظ کند.

پس از برخورد سیارک، زمین برای مدتی با سرمای شدید و تغییرات آب‌وهوایی گسترده روبه‌رو شد. پژوهشگران احتمال می‌دهند ضعف در عایق‌بندی بدن یکی از عواملی بوده باشد که باعث شد هسپِرورنیثی‌فرم‌ها و خویشاوندان نزدیک آنها نتوانند از این دوره سرد جان سالم به در ببرند. البته این موضوع هنوز یک فرضیه است و برای اثبات آن، باید پر‌های فسیل‌شده بیشتری از گونه‌های مختلف پرندگان مربوط به همان دوره بررسی شود.

مدفوع؛ گنجینه‌ای برای دیرینه‌شناسان

پر‌های فسیل‌شده بسیار کمیاب هستند و معمولاً بخش زیادی از ساختار ظریف آنها در فرآیند فسیل‌شدن از بین می‌رود. این مطالعه نشان می‌دهد مدفوع فسیل‌شده می‌تواند برخلاف تصور، محیط مناسبی برای حفظ چنین بقایای ظریفی باشد. پژوهشگران اکنون امیدوارند با بررسی نمونه‌های بیشتری از کوپرولیت‌های دوره دایناسورها، اطلاعات بیشتری درباره رژیم غذایی، ویژگی‌های بدنی و حتی علت انقراض برخی از پرندگان باستانی به دست آورند.

در واقع، یک قطعه مدفوع سنگ‌شده توانسته پنجره‌ای کم‌سابقه به زندگی پرندگان میلیون‌ها سال پیش باز کند؛ پرندگانی که برخی از آنها در نهایت در یکی از بزرگ‌ترین رویداد‌های انقراض تاریخ زمین ناپدید شدند.

پژوهشگران نتایج مطالعه خود را ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله علمی Current Biology منتشر کردند.