واکاوی استقبال کم‌سابقه ترامپ از شی | واشنگتن و پکن به‌دنبال مدیریت رقابت

گروه سیاسی: دونالد ترامپ این هفته با شکوه فراوان و تشریفاتی بی‌سابقه از شی جین‌پینگ در جریان سفر دولتی او استقبال کرد؛ واشنگتن همه امکانات خود را برای این استقبال به کار گرفت و احترام شایسته‌ای به مهمان چینی نشان داد. بدون تردید، شی و هیئت همراهش از همان لحظه ورود به پایگاه مشترک اندروز در ۲۳ سپتامبر (۱ مهر)، این موضوع را به‌وضوح احساس کردند. 

گارد تشریفات ارتش آمریکا در امتداد فرش قرمز صف کشیده بود و ترامپ و همسرش، ملانیا، در کنار پلکان هواپیمای ریاست‌جمهوری ایستاده بودند تا از شی و همسرش، پنگ لی‌یوان، هنگام پیاده شدن استقبال کنند. یک پسر و یک دختر به آنها گل اهدا کردند، گروه‌های موسیقی نظامی سرود‌های ملی دو کشور را نواختند و ۲۱ گلوله توپ شلیک شد. مراسم با پرواز دو بمب‌افکن بی-۱ بر فراز محل به پایان رسید.

چنین استقبال در سطح بالایی، به‌ویژه حضور شخص رئیس‌جمهور و بانوی اول در فرودگاه برای استقبال شخصی از رهبر یک کشور خارجی، بنا بر گزارش‌ها، نخستین مورد در بیش از ۶۰ سال گذشته است.

مراسم تشریفاتی حتی باشکوه‌تری صبح ۲۴ سپتامبر (۲ مهر) در کاخ سفید برگزار شد؛ جایی که گارد تشریفاتی متشکل از ۴۷۹ نیروی نظامی از شاخه‌های مختلف ارتش آمریکا از شی استقبال کرد. ترامپ شی را در بازرسی از گارد تشریفات در باغ رز همراهی کرد و به تماشای نمایش نظامی نشست؛ مراسمی که با پرواز یک بمب‌افکن رادارگریز بی-۲ اسپیریت و چهار جنگنده اف-۲۲ رپتور به اوج رسید.

فرش قرمز آمریکا با پشتوانه قدرت نظامی

چنین استقبال در سطح بالایی، به‌ویژه حضور شخص رئیس‌جمهور و بانوی اول در فرودگاه برای استقبال شخصی از رهبر یک کشور خارجی، بنا بر گزارش‌ها، نخستین مورد در بیش از ۶۰ سال گذشته است. بی‌سابقه بودن این اقدام، به‌روشنی بازتاب‌دهنده آرایش جدید موازنه قدرت میان چین و آمریکا است.

تحلیلگران مشاهده کرده‌اند که در مقایسه با استفاده غیرمنتظره ترامپ از شبکه‌های اجتماعی پیش از نشست سران چین و آمریکا در بوسان در اکتبر گذشته برای پیشبرد روایت «جی۲» مبنی بر برابری دو کشور، نشست واشنگتن عملاً مفهوم جی۲ را به تابلویی عمومی تبدیل کرده است تا جهان آن را ببیند. برخی پژوهشگران آمریکایی نیز گلایه کرده‌اند که پروتکل کاخ سفید در این نوبت به‌طور نامتناسبی به سود چین متمایل بوده است.

گنجاندن پرواز بمب‌افکن‌های راهبردی در مراسم استقبال نیز اقدامی غیرمعمول بود؛ اقدامی که بی‌اعتنایی خاص ترامپ به قواعد مرسوم را نشان می‌داد. بمب‌افکن‌های راهبردی بی-۱ و بی-۲ از جمله مهم‌ترین تسلیحات سنگین و تهاجمی ارتش آمریکا هستند و بی-۲ به‌ویژه یکی از جواهرات زرادخانه آمریکا و پیشرفته‌ترین بمب‌افکن راهبردی جهان محسوب می‌شود.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان سفر دولتی شی، در ۲ مهر ۱۴۰۵ در باغ رز کاخ سفید در واشنگتن دی‌سی، در مراسم رژه نظامی شرکت کردند.

نیروی اصلی تهاجمی در عملیات نظامی «چکش نیمه‌شب» آمریکا که ژوئن گذشته به تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران حمله کرد، شامل هفت فروند بی-۲ بود. به‌کارگیری چنین سلاحی در مراسم استقبال، مؤلفه قدرتمندی از به‌رخ‌کشیدن توان نظامی را در خود دارد. از نگاه ترامپ، شاید این کار تفاوتی با خانواده‌ای ثروتمند نداشته باشد که خودرو‌های لوکس خود را به نمایش می‌گذارد. اما این اقدام همچنین ضرب‌المثل چینی «نخست ادب، سپس زور» را به ذهن متبادر می‌کند.

ادبِ همراه با قدرت، و قدرتی که در چارچوب ادب به کار گرفته می‌شود، هر دو می‌توانند روابط چین و آمریکا را توصیف کنند. «قدرت» در اینجا می‌تواند معنایی گسترده داشته باشد و رقابت شدید دو کشور در حوزه‌های مختلف و همچنین رقابت آنها در زمینه قدرت سخت را دربرگیرد.

دا وی مدیر مرکز امنیت و راهبرد بین‌الملل دانشگاه تسینگ‌هوا در این باره می‌گوید: «رویکرد چین به روابط با آمریکا در حال تغییر است. این رویکرد از رد چارچوب آمریکایی برای تعریف روابط دو کشور به‌عنوان رابطه‌ای مبتنی بر رقابت، به پذیرش این موضوع تغییر کرده که ماهیت روابط چین و آمریکا رقابتی است.» 

از این منظر، استقبال استثنایی کاخ سفید و ادای احترام تسلیحاتی آن می‌تواند نمادی مناسب از وضعیت روابط دوجانبه باشد: رقابتی شدید در کنار احترام متقابل؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از دو طرف حاضر نیست از دیگری عقب بماند، اما هر دو در سطحی کلی به‌دنبال روابطی باثبات هستند.

پذیرش رقابت مدیریت‌شده از سوی پکن

برای این نشست سران، پیام‌هایی که پژوهشگران چینی در عرصه عمومی مطرح کرده‌اند، عموماً مثبت بوده است. دا وی، مدیر مرکز امنیت و راهبرد بین‌الملل دانشگاه تسینگ‌هوا، در مقاله‌ای که اوایل همین ماه در نشریه «فارن افرز» منتشر کرد، به تحول مهمی اشاره کرد: رویکرد چین به روابط با آمریکا در حال تغییر است. این رویکرد از رد چارچوب آمریکایی برای تعریف روابط دو کشور به‌عنوان رابطه‌ای مبتنی بر رقابت، به پذیرش این موضوع تغییر کرده که ماهیت روابط چین و آمریکا رقابتی است.

در نهایت، اگر پکن آمریکا را متحد یا شریک خود می‌دانست، نیازی نبود «ثبات راهبردی» را به هدف کلی و فراگیر روابط دوجانبه تبدیل کند؛ تنها رقبای یکدیگر به چنین هدفی نیاز دارند. دا همچنین استدلال کرد که آمادگی پکن برای پذیرش رابطه‌ای دوجانبه که مستلزم مدیریت رقابت، نه حذف آن، است، نشان‌دهنده اعتمادبه‌نفس بیشتر چین در تلقی خود به‌عنوان رقیبی هم‌سطح با آمریکا است. این ذهنیت مطمئن ممکن است به نوبه خود باعث شود چین در مدیریت روابط خود با آمریکا خویشتن‌دارتر عمل کند و به ثبات بیشتر روابط دوجانبه کمک کند.

در واقع، بسیاری از پژوهشگران چینی بر این باورند که نشست سران چین و آمریکا در واشنگتن ممکن است آغازگر دوره‌ای نسبتاً باثبات‌تر در روابط دو کشور باشد. مسائل مهم و چالش‌های اساسی میان دو کشور، از جمله تجارت، فناوری و نقاط احتمالی درگیری در تنگه تایوان، همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند و بروز شوک‌ها و نوسانات تازه اجتناب‌ناپذیر است.

تأکید دوباره بر «ثبات راهبردی» در میانه رقابت شدید چین و آمریکا ممکن است مهم‌ترین دستاورد نشست ترامپ و شی در واشنگتن باشد.

با این حال، چین و آمریکا هر دو می‌دانند که هیچ‌یک نمی‌تواند دیگری را شکست دهد، تغییر دهد یا از خود جدا کند. پس از رویارویی‌های شدید در مراحل جنگ تعرفه‌ای، جنگ تراشه‌ها و جنگ عناصر نادر، نگاه ترامپ به چین نیز عمل‌گرایانه‌تر شده است.

تلاش برای تثبیت رقابت پرنوسان

دا در مقاله خود در نشریه «فارن افرز» نوشت: «پکنِ مطمئن به خود و واشنگتنِ عمل‌گرا می‌توانند با یکدیگر کنار بیایند.»

این قطعاً به این معنا نیست که روابط چین و آمریکا از رقابت خالی خواهد شد یا شاهد کاهش رقابت خواهد بود. برعکس، دو کشور همچنان در تمامی حوزه‌ها با شدت با یکدیگر رقابت خواهند کرد و این رقابت میان قدرت‌های بزرگ برای مدت طولانی ادامه خواهد داشت. اما روند نزولی روابط دوجانبه طی هشت سال گذشته ممکن است دست‌کم به‌طور موقت متوقف شود. برخی پژوهشگران این وضعیت را این‌گونه توصیف کرده‌اند: «دلیلی برای خوش‌بینی وجود ندارد، اما دلیلی برای بدبینی نیز وجود ندارد.»

تأکید دوباره بر «ثبات راهبردی» در میانه رقابت شدید چین و آمریکا ممکن است مهم‌ترین دستاورد نشست ترامپ و شی در واشنگتن باشد. بازگشت چشمگیر روابط دوجانبه به وضعیتی مشابه آنچه پس از سفر ریچارد نیکسون به چین در سال ۱۹۷۲ رخ داد، امکان‌پذیر نیست، اما روابط دو کشور ممکن است به‌تدریج تثبیت شود.

اگرچه بعید است این نشست به دستاورد بزرگ و تعیین‌کننده‌ای منجر شود، دو طرف همچنان می‌توانند برای دستیابی به نتایج مثبت در زمینه تجارت، خرید محصولات کشاورزی و گاز طبیعی و همکاری در حوزه هوش مصنوعی تلاش کنند. این امر به نشست اجازه خواهد داد با موفقیت به پایان برسد و مأموریت تاریخی خود را محقق کند و همچنین فضای مثبتی را میان دو کشور حفظ کند.

منبع: اندیشکده ThinkChina