پروژه اسرائیل برای شکستن قفل فیلترینگ اینترنت ایران کلید خورد؟ | روایت تازه از جنگ ارتباطات

نتانیاهو روز پنج‌شنبه ۲ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که استارلینک می‌تواند به مردم ایران اجازه دهد بدون محدودیت به اطلاعات دسترسی داشته باشند و آزادانه دیدگاه‌های خود را بیان کنند. او همچنین مدعی شد جمهوری اسلامی به دلیل نگرانی از چنین دسترسی‌ای، هزینه‌های سنگینی را صرف کنترل و سانسور اینترنت می‌کند.

نتانیاهو در ادامه گفت: این دستگاه را در ساختمان سازمان ملل باقی می‌گذارد تا در اختیار هیأت جمهوری اسلامی قرار گیرد. به گفته او، اعضای این هیأت در صورت «جدا شدن» از حکومت می‌توانند از طریق آن آزادانه روایت خود را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. ماجرا به همین‌جا تمام نشد. دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، پس از سخنرانی نتانیاهو دستگاه را برداشت و به سمت ناصر اسدی، عضو هیأت جمهوری اسلامی، رفت و از او خواست استارلینک را با خود به ایران ببرد.

اسدی، اما واکنشی به این پیشنهاد نشان نداد و پس از آنکه روی خود را برگرداند، دستگاه را تحویل نگرفت.

در ظاهر، این اقدام می‌تواند بخشی از نمایش سیاسی اسرائیل در حاشیه نشست سازمان ملل تلقی شود؛ اما استارلینک طی سال‌های اخیر به یکی از عناصر مهم بحث دسترسی ایرانیان به اینترنت آزاد تبدیل شده است. از سوی دیگر، افشاگری‌های ماه‌های گذشته درباره تلاش اسرائیل و آمریکا برای رساندن این تجهیزات به ایران، اهمیت نمایش نتانیاهو را بیشتر کرده است.

برنامه مخفی بنت برای ورود استارلینک به ایران

نخستین‌بار در تیرماه امسال بود که نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، درباره نقش دولت خود در انتقال استارلینک به ایران جزئیات بیشتری مطرح کرد. بنت در ۲ تیر ۱۴۰۵ به‌صورت علنی گفت در دوره نخست‌وزیری‌اش طرحی برای خرید و انتقال مخفیانه ده‌ها هزار گیرنده استارلینک به ایران آغاز شده بود. هدف این طرح، به گفته او، حفظ ارتباط معترضان با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در شرایطی بود که حکومت دسترسی به اینترنت را قطع می‌کند.

با این حال، بنت مدعی شد دولت نتانیاهو پس از پایان دوره نخست‌وزیری او، این پروژه را ادامه نداده است. دفتر نتانیاهو در آن زمان در پاسخ به پرسش رویترز درباره این ادعا توضیحی ارائه نکرد و اسپیس‌ایکس نیز حاضر به اظهارنظر نشد.

در نتیجه، اگرچه اصل ادعای بنت از سوی یک نخست‌وزیر پیشین اسرائیل به‌صورت علنی مطرح شد، جزئیات مربوط به ابعاد این عملیات همچنان به‌طور مستقل تأیید نشده است.

اکنون، سه ماه پس از این اظهارات، ظاهر شدن همان فناوری در دستان نتانیاهو در سازمان ملل بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا اسرائیل قصد دارد استارلینک را به یکی از ابزار‌های سیاست خود در قبال جامعه ایران تبدیل کند. تا این لحظه، اما هیچ اعلام رسمی درباره آغاز یک برنامه جدید و گسترده برای انتقال یا توزیع استارلینک در ایران منتشر نشده است.

وقتی اینترنت قطع شد، استارلینک به راه ارتباطی ایران تبدیل شد

اهمیت استارلینک در ایران پس از اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ و قطع گسترده ارتباطات بیشتر شد. تفاوت اصلی این فناوری با اینترنت معمولی در شیوه اتصال آن است. ترمینال‌های استارلینک به‌جای اتکا به زیرساخت‌های زمینی و شبکه‌های مخابراتی داخلی، مستقیماً با ماهواره‌های مدار پایین زمین ارتباط برقرار می‌کنند. به همین دلیل، قطع کامل این نوع دسترسی برای حکومت بسیار دشوارتر است.

رویترز در روز‌های ابتدایی قطع اینترنت با سه کاربر داخل ایران صحبت کرد که همچنان از استارلینک استفاده می‌کردند. یکی از این کاربران گفته بود ده‌ها نفر دیگر را می‌شناسد که به این شبکه دسترسی دارند.

چند روز بعد نیز فعالان به آسوشیتدپرس گفتند اسپیس‌ایکس هزینه استفاده از استارلینک در ایران را حذف کرده است. در همان دوره، گزارش‌هایی درباره وجود بیش از ۵۰ هزار ترمینال استارلینک در ایران منتشر شد. گفته می‌شد بخشی از این تجهیزات از زمان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ وارد کشور شده بودند.

همزمان، آسوشیتدپرس گزارش داد اسپیس‌ایکس یک به‌روزرسانی نرم‌افزاری برای مقابله با تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران جهت مختل کردن سیگنال استارلینک ارائه کرده است.

در نتیجه، حتی در شرایطی که دسترسی بخش بزرگی از مردم ایران به اینترنت جهانی محدود شده بود، برخی کاربران مجهز به استارلینک همچنان می‌توانستند اطلاعات و تصاویر را به خارج از کشور منتقل کنند.

واشنگتن هم به دنبال گسترش دسترسی ماهواره‌ای در ایران

رویترز در اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش داد دولت دونالد ترامپ پس از سرکوب اعتراضات دی‌ماه، بیش از ۶ هزار ترمینال استارلینک را برای کمک به دسترسی شهروندان ایرانی به اینترنت وارد ایران کرده است. این گزارش به اطلاعاتی استناد می‌کرد که پیش‌تر وال‌استریت ژورنال منتشر کرده بود.

اما موضوع به انتقال ترمینال‌ها محدود نمی‌شود. طبق گزارش رویترز، پنتاگون و اسپیس‌ایکس درباره استفاده از فناوری Direct-to-Cell در ایران نیز مذاکره کرده‌اند؛ فناوری‌ای که می‌تواند تلفن‌های همراه را مستقیماً به ماهواره‌های استارلینک متصل کند. در صورت اجرای گسترده چنین طرحی، کاربران دیگر الزاماً به یک ترمینال زمینی استارلینک احتیاج نخواهند داشت و تلفن همراه می‌تواند مستقیماً با شبکه ماهواره‌ای ارتباط برقرار کند.

بر اساس گزارش منابع رویترز، اسپیس‌ایکس برای اجرای این پروژه تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای ادامه سرویس نیز ماهانه ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده بود. هزینه بالای طرح یکی از موضوعات اختلاف میان شرکت و مقام‌های پنتاگون عنوان شد.

رویترز در زمان انتشار گزارش نتوانسته بود مشخص کند که مذاکرات در نهایت به توافق منجر شده است یا خیر.