تعویق فرصت دیپلماسی در اوج تنش | چرا کشور‌های عربی از توافق ایران و عمان عقب نشستند؟

گروه سیاسی: نشست عمان می‌توانست مهم‌ترین نشانه بازگشت دیپلماسی به منطقه در اوج تنش‌ها باشد. اما درست در روزی که قرار بود با حضور وزرای خارجه ایران و هفت کشور عربی خلیج فارس در صلاله توافق درباره تنگه هرمز اعلام شود، این پنجره بسته شد.

وزیر خارجه عمان اعلام کرد نشست به دلیل تلاش برای رسیدن به اجماع به تعویق افتاده است. در تهران اما اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، گفت عربستان خواستار برگزار نشدن نشست شده است. بحرین نیز پیش‌تر اعلام کرده بود به دلیل حضور ایران در جلسه شرکت نخواهد کرد. هنوز تاریخ تازه‌ای برای برگزاری این نشست تعیین نشده است و این نشانه مثبتی نیست. هرچند هنوز خوش‌بینی‌هایی وجود دارد و وزیر انرژی عمان گفته که تنگه هرمز «به زودی» باز خواهد شد. 

چرا کشور‌های عربی عقب نشستند؟

به نظر می‌رسد مشکل اصلی، شکاف میان نیاز اقتصادی کشور‌های خلیج فارس و محاسبات امنیتی آنهاست. کشور‌های عربی بیش از هر زمان دیگری به باز شدن مسیر‌های دریایی نیاز دارند، اما هم‌زمان در شرایطی قرار گرفته‌اند که نزدیک شدن به ایران می‌تواند از سوی عربستان و متحدانش به‌عنوان یک ریسک امنیتی تلقی شود. به ویژه در شرایطی که این اقدام می‌تواند خشم آمریکا را هم برانگیزد.

این تناقض با تشدید جنگ یمن عمیق‌تر هم شده است. انصارلله در یمن نیز کنترل بر ساحل غربی یمن را تکمیل کردند تا تسلط بیشتری بر تنگه باب‌المندب داشته باشند. حمله به خط لوله غرب به شرق عربستان نیز آسیب‌پذیری عربستان در برابر انصارالله را بیش از پیش آشکار کرده است.

همه اینها در حالی است که تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته است. رویترز گزارش داده تنها چهار کشتی حامل کالا از خلیج خارج و ۱۰ کشتی وارد آن شدند، در حالی که میانگین ۱۰روزه حدود ۱۴ کشتی در روز بوده است. یک کشتی نیز در این تنگه هدف پرتابه قرار گرفت. رویترز نیز برآورد کرده اگر اختلال‌ها ادامه پیدا کند، تا حدود چهار درصد عرضه جهانی نفت می‌تواند در معرض خطر قرار گیرد.

پیام لغو نشست برای ایران و آمریکا

لغو نشست عمان الزاماً به معنای شکست کامل دیپلماسی نیست، اما نشان می‌دهد فاصله میان ایران و آمریکا همچنان زیاد است. فایننشال تایمز گزارش داده که هم‌زمان با تعویق مذاکرات، قیمت نفت به بالای ۱۰۸ دلار رسیده است. این یعنی بازار سیگنال افزایش تنش را به سرعت دریافت کرده است.

از سوی دیگر، ایران اعلام کرده حتی توافق با عمان برای مدیریت عبور کشتی‌ها الزاماً به معنای بازگشایی هرمز نخواهد بود و تهران بازگشایی کامل آن را بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهم اسلام‌آباد آمریکا مرتبط کرده است؛ بنابراین حتی اگر نشست منطقه‌ای در آینده نیز برگزار شود، یک مانع بزرگ‌تر همچنان باقی است و آن پیوند خوردن امنیت هرمز با مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم ایران و آمریکا است.

پنجره دیپلماسی بسته شد؟

با این همه، اهمیت نشست عمان در این بود که می‌توانست یک مسیر موازی با مذاکرات تهران و واشنگتن ایجاد کند. مسیری که در آن کشور‌های منطقه، فارغ از نتیجه جنگ ایران و آمریکا، برای جلوگیری از سرایت بحران به تجارت و انرژی با یکدیگر مذاکره کنند. اکنون این مسیر متوقف شده است. اما نکته اینجاست که هرچه جنگ طولانی‌تر شود و قیمت نفت و هزینه کشتیرانی افزایش پیدا کند، انگیزه کشور‌های خلیج فارس برای گفت‌و‌گو با ایران نیز بیشتر خواهد شد.

هرچند پنجره‌ای که قرار بود در صلاله باز شود، فعلاً بسته شده است، اما با افزایش هزینه‌های جنگ، احتمالاً فشار برای باز کردن دوباره آن نیز بیشتر خواهد شد.