رویترز: تعداد عبور روزانه نفتکش از تنگه هرمز تک‌رقمی شد| چرا توافق عمان به تعویق افتاد؟

بازارهای جهانی؛ تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش در منطقه در حالی با مانع جدیدی مواجه شده که نشست برنامه‌ریزی‌شده ایران و کشور‌های عربی خلیج فارس در عمان به تعویق افتاده است؛ نشستی که قرار بود درباره ترتیبات مربوط به کشتیرانی در تنگه هرمز گفت‌و‌گو کند. 

بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان شامگاه یکشنبه اعلام کرد این نشست با هدف دستیابی به اجماع بیشتر به تعویق افتاده است. مقام‌های ایرانی نیز اعلام کرده‌اند که این تصمیم با درخواست برخی کشور‌های منطقه و به‌صورت مشترک میان تهران و مسقط گرفته شده و ایران و عمان در ادامه تاریخ جدیدی برای برگزاری آن تعیین خواهند کرد.

مقامات ایران پیش‌تر گفته بودند که در این نشست قصد دارند توافقی را که با عمان درباره نحوه مدیریت مسیر‌های کشتیرانی در تنگه هرمز به دست آمده، با کشور‌های عربی منطقه مطرح کنند.

با این حال، یک مقام ارشد ایرانی پیش از تعویق نشست گفته بود که حتی در صورت توافق با عمان، قرار نیست روز دوشنبه توافق‌نامه‌ای برای بازگشایی هرمز امضا شود. تهران همچنین خواستار سازوکاری برای دریافت هزینه از کشتی‌هایی است که از تنگه عبور می‌کنند؛ موضوعی که عمان با آن موافق نیست.

هرمز؛ گلوگاه نفت جهان زیر فشار حملات

تعویق مذاکرات در شرایطی رخ داده که وضعیت امنیتی تنگه هرمز به‌شدت متشنج شده است. آژانس عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرده یک کشتی هنگام عبور از تنگه هرمز هدف پرتابه قرار گرفته، دچار آتش‌سوزی شده و خدمه آن مجبور به ترک کشتی شده‌اند. ایران نیز اعلام کرده یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی سواحل این کشور هدف قرار گرفته که در نتیجه آن یک نفر کشته و چهار خدمه زخمی شده‌اند.

داده‌های اولیه رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد عبور کشتی‌های حامل کالا از هرمز در آخر هفته به تک‌رقمی در روز کاهش یافته است. در این مدت تنها چهار کشتی از خلیج خارج و ۱۰ کشتی وارد آن شدند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه عبور روزانه حدود ۱۴ کشتی بوده است.

پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه، روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ شامل نفتکش‌ها، کشتی‌های حامل گاز، کشتی‌های فله‌بر و کانتینری از هرمز عبور می‌کردند. این تنگه در آن زمان مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان بود.

عربستان هم مسیر جایگزین نفت را از دست داد

همزمان با کاهش عبور و مرور از هرمز، عربستان نیز با مشکل بزرگی در مسیر جایگزین صادرات نفت خود مواجه شده است. خط لوله شرق-غرب عربستان که نفت را از مناطق شرقی کشور به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و یکی از مهم‌ترین مسیر‌های دور زدن تنگه هرمز محسوب می‌شود، پس از حمله پهپادی در آخر هفته موقتاً متوقف شد.

این خط لوله می‌تواند حدود ۴ میلیون تا ۵ میلیون بشکه در روز نفت جابه‌جا کند؛ ظرفیتی معادل حدود ۴ درصد عرضه جهانی نفت.

رویترز به نقل از معامله‌گران و خریداران نفت عربستان گزارش داده که ذخایر نفت موجود در بندر ینبع در صورت ادامه توقف خط لوله، تنها برای حدود ۵ تا ۷ روز صادرات کافی است. پس از آن، در صورت ادامه اختلال، ممکن است عرضه‌ای معادل حدود ۴ درصد نفت جهان در معرض خطر قرار گیرد؛ آن هم در شرایطی که میلیون‌ها بشکه نفت روزانه به دلیل اختلال در عبور و مرور از هرمز از بازار خارج شده است.

عربستان هنوز درباره میزان دقیق خسارت خط لوله و مدت زمان لازم برای تعمیر آن توضیح کاملی نداده است. برآورد منابع مختلف از چند روز تا چند هفته متغیر است.

نفت بالای ۱۰۰ دلار؛ دیزل آمریکا رکورد زد

بازار نفت نیز بلافاصله به تشدید ریسک‌های عرضه واکنش نشان داده است. قیمت نفت روز دوشنبه بیش از ۳ درصد افزایش یافت. برنت در معاملات صبح به حدود ۱۰۷.۸۱ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا نیز با افزایش ۲.۹ درصدی به حدود ۱۰۲.۹۴ دلار رسید. قیمت نفت در هفته گذشته نیز بیش از ۸ درصد افزایش یافته و برای نخستین بار از ماه ژوئیه از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده بود.

فشار قیمتی تنها به نفت خام محدود نمانده است. قیمت خرده‌فروشی دیزل در آمریکا روز یکشنبه به رکورد جدیدی بالاتر از ۶.۲۰ دلار به ازای هر گالن رسید؛ اتفاقی که نگرانی‌ها درباره انتقال افزایش قیمت انرژی به هزینه حمل‌ونقل، تولید و تورم را افزایش داده است.

یک تنگه دیگر هم در معرض خطر است

در سوی دیگر شبه‌جزیره عربستان، تحولات یمن نیز به نگرانی‌های بازار انرژی اضافه شده است. حوثی‌های همسو با ایران در هفته‌های اخیر پیشروی خود در امتداد ساحل دریای سرخ را افزایش داده‌اند و به جزیره استراتژیک پریم در نزدیکی باب‌المندب دست یافته‌اند. باب‌المندب یکی دیگر از مسیر‌های مهم انتقال نفت و تجارت جهانی است.

پیشروی حوثی‌ها به این معناست که علاوه بر تنگه هرمز در شرق عربستان، مسیر دریایی مهم دیگری در غرب این کشور نیز در معرض تهدید قرار گرفته است. به همین دلیل، کشور‌های عرب خلیج فارس با یک انتخاب دشوار مواجه شده‌اند: تحمل هزینه‌های اقتصادی بیشتر یا حرکت به سمت گفت‌و‌گو با ایران برای کاهش ریسک‌های امنیتی.

ایران: هرمز بدون توافق با آمریکا باز نمی‌شود

در همین شرایط، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در گفت‌و‌گو با رسانه عربی العربی الجدید اعلام کرده است که حتی توافق احتمالی ایران و عمان به‌تنهایی برای بازگشایی تنگه هرمز کافی نیست. به گفته عراقچی، ایران تا زمانی که آمریکا خواسته‌های تهران را برآورده نکند، تنگه را بازگشایی نخواهد کرد. این موضع نشان می‌دهد که مسئله هرمز صرفاً یک موضوع مربوط به امنیت کشتیرانی نیست و مستقیماً به مذاکرات سیاسی و مطالبات ایران از آمریکا گره خورده است.

ترامپ: جنگ ممکن است تا پایان سال تمام شود

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در سفر آخر هفته خود به ایرلند بار دیگر گفت انتظار دارد جنگ ایران تا پایان سال خاتمه پیدا کند و احتمال داد این اتفاق پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر رخ دهد. ترامپ همچنین گفته است که در صورت پایان جنگ، قیمت بنزین در آمریکا به‌شدت کاهش خواهد یافت.

با این حال، همزمان با این اظهارات، تشدید حملات در هرمز، حملات حوثی‌ها در عربستان و اختلال در خط لوله جایگزین عربستان نشان می‌دهد که بازار انرژی فعلاً با سناریویی کاملاً متفاوت روبه‌رو است: کاهش مسیر‌های امن صادرات نفت، افزایش هزینه حمل‌ونقل و افزایش ریسک ماندگاری قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار.