خاورمیانه بازار انرژی را لرزاند | نفت برنت بالای ۱۰۷ دلار ماند

نفت و انرژی - آناهیتا محب‌علی؛ نفت برنت در معاملات روز دوشنبه ابتدا بیش از ۳ درصد افزایش یافت و به حدود ۱۰۷ دلار و ۸۲ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام آمریکا نیز با حدود ۳.۲ درصد رشد، ۱۰۳ دلار و ۲۲ سنت معامله شد. قیمت‌ها در ادامه اندکی عقب نشستند، اما همچنان در سطوح بالایی باقی ماندند. این اتفاق نشان می‌دهد بازار نفت همچنان بخش قابل‌توجهی از ریسک ناشی از تحولات خاورمیانه را در قیمت‌ها لحاظ می‌کند.

جهش امروز ادامه روند صعودی هفته گذشته است. قیمت برنت طی هفته گذشته حدود ۸ درصد افزایش یافت و روز پنجشنبه نیز با جهشی بیش از ۶ درصد، برای نخستین بار در چهار ماه اخیر از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. به این ترتیب، نفت در فاصله کوتاهی از محدوده‌ای که بازار در ماه‌های گذشته به آن عادت کرده بود فاصله گرفته و بار دیگر به یکی از مهم‌ترین متغیر‌های اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

حمله به زیرساخت نفتی عربستان چه اثری داشت؟

یکی از مهم‌ترین محرک‌های افزایش قیمت نفت، حملات جدید به زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی بوده است. در جریان این حملات، خط لوله شرق-غرب عربستان هدف قرار گرفت. این خط لوله اهمیت استراتژیک بالایی دارد، زیرا نفت تولیدشده در مناطق شرقی عربستان را به پایانه‌های صادراتی در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند.

اهمیت این خط لوله در شرایط فعلی بیشتر شده است؛ چرا که در صورت افزایش اختلال در تردد نفتکش‌ها از خلیج فارس و تنگه هرمز، مسیر‌های جایگزین برای صادرات نفت عربستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ بنابراین مسئله فقط کاهش تولید نفت نیست. ممکن است نفت همچنان در میادین عربستان تولید شود، اما انتقال آن به پایانه‌های صادراتی و سپس رساندن آن به بازار جهانی با مشکل مواجه شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، اختلال در این مسیر می‌تواند بخشی قابل‌توجه از ظرفیت انتقال نفت منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.

همچنین نگرانی‌هایی درباره وضعیت ذخایر نفت در بندر ینبع در دریای سرخ مطرح شده است. اگر اختلال در خط لوله ادامه پیدا کند، ظرفیت ذخیره‌سازی و صادرات این بندر نیز به یک عامل مهم در تعیین قیمت نفت تبدیل خواهد شد.

باب‌المندب؛ دومین گلوگاه بازار انرژی

در کنار تنگه هرمز، تنگه باب‌المندب نیز به یکی دیگر از نگرانی‌های بازار نفت تبدیل شده است. این مسیر دریایی، دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می‌کند و برای انتقال انرژی و کالا میان آسیا، خاورمیانه و اروپا اهمیت زیادی دارد.

افزایش ناامنی در این منطقه می‌تواند نفتکش‌ها را مجبور کند مسیر‌های طولانی‌تر و پرهزینه‌تری را انتخاب کنند. این مسئله به‌ویژه برای نفتی که از خلیج فارس به سمت اروپا حرکت می‌کند اهمیت دارد. اگر هم‌زمان هرمز و باب‌المندب با ریسک مواجه باشند، گزینه‌های جایگزین برای انتقال انرژی محدودتر می‌شود.

در چنین شرایطی، بازار نفت تنها درباره میزان تولید نگرانی ندارد؛ بلکه درباره امنیت شبکه انتقال جهانی نفت نگران است.

نفت ۱۱۰ دلاری؛ قدم بعدی بازار چیست؟

با توجه به قیمت فعلی، رسیدن برنت به ۱۱۰ دلار در صورت ادامه اختلال‌های عرضه و تشدید تنش‌های منطقه‌ای دور از انتظار نیست. اما مسئله مهم‌تر از عبور موقت نفت از ۱۱۰ دلار، مدت زمانی است که قیمت در سطوح بالای ۱۰۰ دلار باقی می‌ماند.

اگر نفت برای چند روز بالای ۱۰۰ دلار بماند، اثر آن بر اقتصاد محدودتر خواهد بود. اما اگر قیمت برای چند هفته یا چند ماه در این محدوده باقی بماند، اثرات آن می‌تواند به اقتصاد واقعی منتقل شود. در سناریوی شدیدتر، برخی تحلیلگران احتمال افزایش برنت به محدوده ۱۲۰ دلار را نیز مطرح کرده‌اند؛ البته این سناریو به ادامه اختلال فیزیکی در عرضه و کشتیرانی بستگی دارد و نمی‌توان آن را پیش‌بینی قطعی دانست.

چرا نفت گران می‌تواند فدرال رزرو را هم تحت تأثیر قرار دهد؟

افزایش قیمت نفت در شرایط فعلی اهمیت مضاعفی دارد، زیرا بازار‌های جهانی در آستانه تصمیم فدرال رزرو درباره نرخ بهره قرار دارند. نفت یکی از مهم‌ترین اجزای هزینه‌های انرژی در اقتصاد است. وقتی قیمت آن افزایش پیدا می‌کند، هزینه سوخت، حمل‌ونقل، تولید و در نهایت قیمت بسیاری از کالا‌ها افزایش می‌یابد.

اگر افزایش قیمت نفت باعث شود تورم آمریکا بالاتر بماند، فدرال رزرو ممکن است برای کنترل تورم به نرخ بهره بالاتری نیاز داشته باشد یا نرخ‌های بالا را برای مدت طولانی‌تری حفظ کند. این موضوع به‌خصوص برای سهام فناوری که ارزش آنها تا حد زیادی به سود‌های آینده وابسته است، منفی خواهد بود.

اثر نفت بر بازار سهام؛ همه بازنده نیستند

افزایش قیمت نفت اثر یکسانی بر تمام بازار سهام ندارد. شرکت‌های نفتی و گازی معمولاً از قیمت بالاتر نفت سود می‌برند، زیرا درآمد آنها با افزایش قیمت نفت افزایش پیدا می‌کند.

اما شرکت‌های هواپیمایی، حمل‌ونقل، خودروسازی و صنایع انرژی‌بر با افزایش هزینه مواجه می‌شوند. به همین دلیل در بازار‌های اروپایی نیز شاهد یک واگرایی قابل‌توجه هستیم؛ در حالی که شاخص بخش فناوری حدود ۱.۴ درصد افت کرده، بخش انرژی حدود ۰.۴ درصد رشد داشته است. این یعنی سرمایه‌گذاران در حال انتقال بخشی از سرمایه خود از شرکت‌های رشد‌محور به سمت شرکت‌هایی هستند که از افزایش قیمت انرژی منتفع می‌شوند.