حوثی‌ها در دروازه دریای سرخ | تحولات یمن چگونه بر جنگ ایران و آمریکا اثر می‌گذارد؟

گروه سیاسی: تحولات یمن و پیشروی نیرو‌های انصارالله، همه معادلات بازار انرژی و جنگ ایران و آمریکا را تحت تاثیر قرار داده است. با تسلط بیشتر حوثی‌های یمن بر ساحل غربی و تنگه باب‌المندب، مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز برای صادرات انرژی هم تحت فشار قرار گرفت. از یک سو، ایران اهرم فشار تنگه هرمز را در اختیار دارد و از سوی دیگر، انصارالله نزدیک به ایران بر باب‌المندب احاطه پیدا کرده است.

آمریکا درخواست عربستان مبنی بر مداخله مستقیم را رد کرد و به نظر می‌رسد جنگ ایران و آمریکا با تحولات یمن وارد مرحله جدیدی شد؛ مرحله‌ای که برخی از آن به عنوان «دو گلوگاه» یاد می‌کنند.

از هرمز به باب‌المندب

یکی از مسیر‌هایی که عربستان برای دور زدن هرمز از آن استفاده می‌کند خط لوله شرق به غرب است. خط لوله‌ای حدود ۱۲۰۰ کیلومتری که نفت را از مناطق شرقی این کشور به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند. این خط لوله در ماه‌های اخیر حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز ظرفیت انتقال داشت که حدود ۴ تا ۵ درصد عرضه جهانی نفت ارزیابی می‌شود.

بخش مهمی از این نفت باید از دریای سرخ عبور کند و از باب‌المندب به اقیانوس هند برسد اما حالا این گلوگاه عملا تحت تسلط حوثی‌ها قرار دارد.

بر اساس گزارش‌ها، صادرات نفت عربستان از مسیر باب‌المندب پس از تشدید حملات حوثی‌ها حدود ۹۵ درصد کاهش یافته است. عبور و مرور دریایی در این تنگه نیز نسبت به دوره پیش از آغاز حملات حوثی‌ها حدود ۶۰ درصد افت کرد. این کاهش، پیش از تحولات اخیر هم جدی بود، اما پیشروی زمینی حوثی‌ها در ساحل دریای سرخ و تصرف میون، معنای متفاوتی به آن داد و به همین دلیل قیمت نفت هم تا ۱۱۰ دلار بالا رفت.

دو گلوگاه بازار جهانی انرژی

به گزارش اقتصادآنلاین، عبارت دو گلوگاه پس از تسلط حوثی‌ها بر تنگه باب‌المندب برای توصیف وضعیت منطقه به کار رفته است. در تنگه هرمز ایران توانست با ایجاد کنترل بر مسیر‌های کشتی‌رانی، فشار قابل توجهی بر صادرات انرژی وارد کند. در غرب عربستان نیز باب‌المندب قرار دارد. تنگه‌ای حدود ۲۸ کیلومتری که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند، یکی از مسیر‌های مهم تجارت میان آسیا و اروپا است و حالا در اختیار انصارالله نزدیک به ایران قرار دارد. 

اگر هرمز مختل باشد عربستان به دریای سرخ پناه می‌برد. اگر باب‌المندب نیز ناامن شود، این مسیر جایگزین هم کارایی خود را از دست می‌دهد. هرچند ایران تسلط کاملی بر حوثی‌ها ندارد، اما منافع جمهوری اسلامی ایران و انصارالله کاملا به یکدیگر گره خورده و باعث نفوذ زیادی بر این گروه شده است.

عربستان؛ میان جنگ و مذاکره

واکنش عربستان نیز نشان می‌دهد ریاض با یک انتخاب دشوار روبه‌روست. از یک سو، عقب‌نشینی در برابر حوثی‌ها می‌تواند به معنای از دست رفتن موقعیت استراتژیک در ساحل دریای سرخ و افزایش نفوذ ایران باشد. از سوی دیگر، ورود به یک جنگ گسترده زمینی و هوایی در یمن، یادآور مداخله طولانی و پرهزینه عربستان است که در نهایت به اهداف خود نرسید.

گزارش‌های موجود همچنین از ضعف هماهنگی میان نیرو‌های وابسته به عربستان و امارات در یمن خبر می‌دهند. از طرف دیگر، ریاض از آمریکا درخواست کمک کرده، اما واشنگتن تاکنون از ورود مستقیم و گسترده به جبهه یمن فاصله گرفته و بیشتر بر حمایت اطلاعاتی تمرکز کرده است. این مسئله نشان می‌دهد که آمریکا نیز نمی‌خواهد در شرایطی که همزمان با ایران درگیر است، یک جبهه پرهزینه دیگر در یمن باز کند.

ایران چه چیزی به دست آورد؟

برای ایران، اهمیت تحولات یمن بعد نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک دارد. با افزایش ناامنی در باب‌المندب، نفت گران‌تر می‌شود و فشار اقتصادی ناشی از اختلال عرضه افزایش می‌یابد. قیمت برنت در روز‌های اخیر بار دیگر از در مقطعی به بالای ۱۰۸ دلار رسیده است؛ بنابراین در چنین شرایطی، ایران در تبادل پیام‌ها و مذاکرات با آمریکا می‌تواند استدلال کند که ادامه جنگ فقط مسئله هسته‌ای یا امنیت منطقه‌ای نیست بلکه مستقیماً بر قیمت نفت، تورم، کشتیرانی و اقتصاد آمریکا و متحدانش اثر می‌گذارد. اتفاقی که تاکنون نیز رخ داده، اما آمریکا تلاش داشت با دورزدن تنگه هرمز آن را بی‌اثر کند.

نکته دیگر اینجاست که ایران از بازگشت مذاکرات میان عربستان و حوثی‌ها حمایت کرده و مقام‌های سپاه نیز گفته‌اند هر توافقی میان ایران و آمریکا باید مسئله یمن را هم دربر بگیرد. این موضع نشان می‌دهد که انصارالله یمن با پیشروی‌های اخیر در خاک یمن، بیش از گذشته به بخشی از معادله مذاکرات جنگ تبدیل شده‌اند.

چه خواهد شد؟

اما پیامد‌های جنگ یمن فقط متوجه بازار نفت نیست. تحولات اخیر آتش‌بس شکننده‌ای را که از سال ۱۴۰۱ بخش بزرگی از جنگ داخلی یمن را متوقف کرده بود، در معرض فروپاشی قرار داده است. بازگشت جنگ گسترده می‌تواند بحران انسانی در کشوری را تشدید کند که پیش از این نیز یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های انسانی جهان را تجربه کرده است. گزارش‌ها از آوارگی ده‌ها هزار نفر در مدت کوتاهی خبر می‌دهند.

حالا اگر حوثی‌ها بتوانند موقعیت خود را در ساحل دریای سرخ تثبیت کنند، ایران یک اهرم فشار غیرمستقیم، اما مهم دیگر در جنوب شبه‌جزیره عربستان خواهد داشت. اگر عربستان و آمریکا برای بازپس‌گیری این مناطق وارد یک جنگ گسترده شوند، خطر بازشدن یک جبهه جدید در منطقه افزایش می‌یابد. اما اگر مسیر مذاکره فعال شود، یمن ممکن است برای نخستین‌بار به بخشی رسمی از معامله بزرگ‌تر میان تهران و واشنگتن تبدیل شود.