انجمن‌های علمی؛ از تشکل‌های تخصصی تا بازیگران توسعه و دیپلماسی علمی

به گزارش اقتصادآنلاین، محمدرضا انبیائی با اشاره به اینکه انجمن‌های علمی یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های تخصصی کشور هستند، اظهار کرد: انجمن علمی نباید صرفاً به برگزاری همایش، انتشار مقاله و ایجاد ارتباط میان استادان و پژوهشگران محدود شود؛ بلکه باید بتواند دانش تخصصی را به مسئله واقعی کشور، سیاست‌گذاری عمومی و نیازهای جامعه متصل کند.

وی افزود: امروز اگر بخواهیم درباره آینده انجمن‌های علمی صحبت کنیم، باید یک تغییر نگاه اساسی ایجاد کنیم. دانشگاه محل تولید دانش است، اما میان تولید دانش و تبدیل آن به تصمیم و اقدام، یک حلقه مهم وجود دارد و انجمن‌های علمی می‌توانند این حلقه واسط را ایفا کنند.

انجمن علمی باید از «همایش‌محوری» به «مسئله‌محوری» حرکت کند

دبیرکل انجمن مدیریت‌کسب‌وکار ایران ادامه داد: یکی از پرسش‌های جدی این است که موفقیت یک انجمن علمی را با چه شاخصی باید سنجید؟ آیا تعداد همایش‌ها، مقالات و تفاهمنامه‌ها به‌تنهایی می‌تواند معیار مناسبی باشد؟

انبیائی گفت: به اعتقاد من، در کنار این شاخص‌ها باید پرسید یک انجمن علمی چه مسئله‌ای از کشور را بهتر فهمیده، چه راه‌حلی ارائه کرده و تا چه اندازه توانسته میان دانش، سیاست‌گذار و جامعه ارتباط ایجاد کند.

وی تصریح کرد: ما باید از «همایش‌محوری» به سمت «مسئله‌محوری» حرکت کنیم. انجمن علمی زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را در توسعه ایفا کند که برای مسائل واقعی کشور، شبکه‌ای از متخصصان را گرد هم آورد و خروجی آن به پیشنهاد سیاستی، راهکار اجرایی و تصمیم قابل استفاده تبدیل شود.

انجمن‌های علمی؛ نهاد واسط میان دانشگاه، حاکمیت و جامعه

عضو هیئت‌مدیره شورای انجمن‌های علمی کشور با اشاره به فاصله موجود میان دانشگاه و عرصه تصمیم‌گیری اظهار کرد: یکی از چالش‌های نظام علمی کشور این است که گاهی دانش تولید می‌شود، اما مسیر مشخصی برای انتقال آن به عرصه سیاست‌گذاری و اجرا وجود ندارد.

انبیائی افزود: انجمن‌های علمی می‌توانند در این نقطه نقش‌آفرینی کنند؛ دانشگاه دانش تولید می‌کند، حاکمیت سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری می‌کند و بخش خصوصی و جامعه نیز بخش مهمی از اجرا را بر عهده دارند. انجمن علمی می‌تواند میان این سه حوزه ارتباط مؤثر برقرار کند.

وی تأکید کرد: این به معنای سیاسی شدن انجمن‌های علمی نیست؛ اتفاقاً برعکس، به معنای علمی‌تر شدن سیاست‌گذاری است.
به گفته وی، در بسیاری از کشورهای دنیا موضوع «مشاوره علمی به سیاست‌گذار» به یک رویکرد جدی تبدیل شده است و انجمن‌های تخصصی می‌توانند یکی از مهم‌ترین منابع این مشاوره باشند.

دیپلماسی فقط در وزارت امور خارجه اتفاق نمی‌افتد

انبیائی در ادامه به نقش انجمن‌های علمی در روابط بین‌الملل اشاره کرد و گفت: یکی از ظرفیت‌هایی که هنوز در کشور ما به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته، ظرفیت انجمن‌های علمی در دیپلماسی علمی است.

وی ادامه داد: ما معمولاً وقتی درباره دیپلماسی صحبت می‌کنیم، ذهنمان به سمت روابط رسمی دولت‌ها و دستگاه دیپلماسی می‌رود، در حالی که امروز بخشی از روابط بین کشورها در دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، انجمن‌های علمی و شبکه‌های تخصصی شکل می‌گیرد.

دبیرکل انجمن مدیریت کسب‌وکار ایران افزود: گاهی یک استاد دانشگاه می‌تواند جایی وارد گفت‌وگو شود که یک دیپلمات نمی‌تواند؛ زیرا زبان مشترک او با متخصص کشور مقابل، علم و تخصص است.

وی گفت: ممکن است دولت‌ها در مقاطعی با یکدیگر اختلاف داشته باشند، اما دانشمندان دو کشور همچنان درباره موضوعاتی مانند آب، انرژی، هوش مصنوعی، سلامت، امنیت غذایی، تغییرات اقلیمی و آینده فناوری مسائل مشترک دارند.

انبیائی خاطرنشان کرد: بنابراین علم می‌تواند یک زبان مشترک و یک پل ارتباطی میان جوامع باشد و انجمن‌های علمی می‌توانند در ساختن این پل نقش بسیار مهمی ایفا کنند.

دیپلماسی علمی؛ فرصتی برای افزایش قدرت نرم ایرانی

وی با بیان اینکه علم یکی از عناصر قدرت نرم کشورهاست، اظهار کرد: اگر بتوانیم شبکه‌های علمی منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد کنیم، پروژه‌های مشترک تعریف کنیم، دانشمندان کشورهای مختلف را در کنار یکدیگر قرار دهیم و تولید دانش مشترک داشته باشیم، در واقع در حال ایجاد یک سرمایه مهم برای کشور هستیم.

عضو هیئت‌مدیره شورای انجمن‌های علمی کشور افزود: قدرت نرم فقط فرهنگ، هنر و رسانه نیست؛ علم نیز قدرت نرم است. یک کشور زمانی می‌تواند در فضای بین‌المللی اثرگذار باشد که علاوه بر قدرت اقتصادی و سیاسی، از شبکه‌های علمی و تخصصی قدرتمندی نیز برخوردار باشد.

تفاهم‌نامه بین‌المللی به‌تنهایی دستاورد نیست
انبیائی با اشاره به ضرورت بازتعریف مفهوم بین‌المللی‌سازی انجمن‌های علمی گفت: گاهی تصور می‌کنیم اگر یک انجمن با یک مجموعه خارجی تفاهمنامه امضا کرد، وارد عرصه بین‌المللی شده است؛ در حالی که تفاهمنامه صرفاً نقطه شروع است.

وی ادامه داد: بین‌المللی‌سازی واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که این تفاهمنامه به شبکه علمی، پروژه مشترک، تولید دانش مشترک، تبادل استاد و پژوهشگر، برگزاری رویدادهای مشترک و در نهایت اثرگذاری علمی منجر شود.

به گفته وی، بنابراین باید از «تعداد تفاهم‌نامه‌های بین‌المللی» عبور کنیم و بپرسیم از این ارتباطات چه میزان پروژه مشترک، چه میزان تولید دانش و چه میزان ارزش واقعی برای کشور ایجاد شده است.

انجمن‌های علمی باید اتاق فکر تخصصی کشور باشند

دبیرکل انجمن مدیریت کسب‌وکار ایران در ادامه گفت: من معتقدم هر انجمن علمی می‌تواند یک اتاق فکر تخصصی برای کشور باشد.

وی افزود: برای مثال، یک انجمن تخصصی در حوزه مدیریت و کسب‌وکار می‌تواند در موضوعاتی مانند بهره‌وری، سرمایه انسانی، حکمرانی، هوش مصنوعی، آینده مشاغل، کارآفرینی، اقتصاد دیجیتال و توسعه کسب‌وکار، شبکه‌ای از متخصصان را فعال کند و خروجی آن را در اختیار سیاست‌گذاران و فعالان اقتصادی قرار دهد.

انبیائی تصریح کرد: اگر انجمن‌های علمی بتوانند این نقش را به‌درستی ایفا کنند، از یک تشکل صرفاً علمی به یک نهاد توسعه‌ای تبدیل خواهند شد.

مسئله امروز کشور، کمبود دانش نیست؛ اتصال دانش به عمل است

وی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: ما در کشور دانشمند، استاد، پژوهشگر و ظرفیت علمی کم نداریم. مسئله مهم‌تر این است که چگونه این ظرفیت را به مسائل واقعی کشور متصل کنیم.

انبیائی افزود: به اعتقاد من، آینده انجمن‌های علمی باید بر چهار واژه استوار باشد: علم، مسئله، سیاست و جهان.

وی ادامه داد: انجمن علمی باید علم را بشناسد، مسئله کشور را بفهمد، بتواند با سیاست‌گذار گفت‌وگو کند و در نهایت خود را به شبکه علمی جهان متصل کند.

دبیرکل انجمن مدیریت کسب‌وکار ایران در پایان خاطرنشان کرد: اگر انجمن علمی فقط علم تولید کند، یک انجمن علمی است؛ اگر علم را به مسئله کشور متصل کند، یک نهاد توسعه‌ای است؛ و اگر این دانش را به شبکه جهانی متصل کند، به یک بازیگر دیپلماسی علمی تبدیل خواهد شد.

به گفته انبیائی، در شرایطی که کشور بیش از هر زمان دیگری به سرمایه اجتماعی، گفت‌وگوی تخصصی و استفاده از ظرفیت نخبگان نیاز دارد، انجمن‌های علمی می‌توانند یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های نرم توسعه کشور باشند.