نفت ۱۰۰ دلاری و کابوس اروپا | کدام کشور‌ها بیشتر آسیب می‌بینند؟

گروه‌ نفت‌و‌انرژی؛ قیمت نفت برنت روز چهارشنبه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و صبح پنجشنبه نیز در همین محدوده بالا باقی ماند؛ این این اتفاق هم‌زمان با حملات تازه به کشتی‌های تجاری در اطراف تنگه هرمز بود.

قیمت نفت از اواسط فوریه تاکنون، یعنی نزدیک به هفت ماه، بالاتر از ۷۰ دلار باقی مانده و نسبت به پایان سال ۲۰۲۵ که برنت سال را در سطح ۶۰.۸۵ دلار به پایان رسانده بود، ۶۵.۷ درصد افزایش یافته است.

اما این دیگر صرفاً یک مسئله در بازار انرژی نیست.

افزایش قیمت نفت خام، هزینه گازوئیل، بنزین و سوخت جت را بالا می‌برد. این افزایش هزینه سپس در شبکه‌های حمل‌ونقل و زنجیره‌های تأمین گسترش می‌یابد و در نهایت به قیمت کالا‌ها و خدمات مصرفی منتقل می‌شود.

برای اروپا، زمان وقوع این شوک قیمتی نمی‌توانست نامناسب‌تر از این باشد.

نرخ تورم منطقه یورو در ماه اوت به ۳.۳ درصد رسید که بالاترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۳ محسوب می‌شود. قیمت انرژی نیز به‌تنهایی طی یک سال ۱۴.۳ درصد افزایش یافته است.

به همین دلیل، انتظار می‌رود بانک مرکزی اروپا روز پنجشنبه نرخ سپرده خود را ۰.۲۵ واحد درصد افزایش دهد و به ۲.۵۰ درصد برساند. در آمریکا نیز قیمت‌گذاری قرارداد‌های آتی، احتمال افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در ۱۶ سپتامبر را حدود ۶۰ درصد نشان می‌دهد.

اما کدام کشور‌های اروپایی بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر شوک قیمت نفت دارند؟

آسیب‌پذیری بنیادی اروپا در برابر سوخت‌های فسیلی به‌سادگی قابل مشاهده است.

اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۴، ۴۷۱.۳ میلیون تن نفت خام وارد کرد، در حالی که تولید داخلی آن تنها ۱۵.۵ میلیون تن بود.بر اساس داده‌های یورواستات، وابستگی کلی اتحادیه اروپا به واردات نفت به ۹۶.۶ درصد رسید.

به بیان دیگر، تقریباً هر بشکه نفت اضافی که در اتحادیه اروپا مصرف می‌شود، عملاً باید از خارج از این منطقه تأمین شود.

آمریکا، قزاقستان و نروژ سه تأمین‌کننده بزرگ نفت اروپا بودند و هر یک بین ۱۲ تا ۱۵ درصد از واردات نفت اتحادیه اروپا را به خود اختصاص دادند.

پس از آنها، لیبی با بیش از ۹ درصد، عربستان سعودی با ۶.۸ درصد و نیجریه و عراق هر کدام با ۵.۸ درصد قرار داشتند.

بر اساس اعلام شورای اتحادیه اروپا، تنها حدود ۷ درصد از واردات نفت خام اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ از کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس تأمین شده است.

بنابراین، اروپا در مقایسه با بسیاری از اقتصاد‌های آسیایی، وابستگی مستقیم کمتری به تولیدکنندگان نفت خلیج فارس دارد. با این حال، نفت در یک بازار جهانی معامله می‌شود. اختلال در تنگه هرمز می‌تواند قیمت نفت خام آمریکا یا نروژ را نیز افزایش دهد؛ نه فقط قیمت نفت تولیدکنندگان خاورمیانه را.

کدام کشور‌های اروپایی بیشترین حجم نفت را وارد می‌کنند؟

از نظر حجم واردات، هلند با فاصله زیادی بیشترین میزان نفت را در میان کشور‌های اروپایی وارد می‌کند.

بر اساس جدیدترین آمار کامل یورواستات مربوط به سال ۲۰۲۴، هلند ۱۳۸.۳ میلیون تن نفت و محصولات نفتی وارد کرده است.

پس از هلند، آلمان با ۱۱۷.۸ میلیون تن، اسپانیا با ۸۵.۸ میلیون تن، فرانسه با ۸۲.۴ میلیون تن، ایتالیا با ۷۳.۳ میلیون تن و بلژیک با ۵۶.۷ میلیون تن قرار دارند. با این حال، این ارقام به توضیح بیشتری نیاز دارند.

روتردام یکی از بزرگ‌ترین مراکز انرژی جهان است. بخش قابل‌توجهی از نفت خامی که وارد بنادر هلند می‌شود، در این کشور پالایش یا سپس به سایر کشور‌های اروپایی منتقل می‌شود.

هلند از مجموع ۱۳۸.۳ میلیون تن نفت و محصولات نفتی واردشده، ۱۰۱.۱ میلیون تن را دوباره صادر کرده است. بلژیک نیز بیش از نیمی از واردات خود را مجدداً صادر کرده است.

بنابراین، آلمان واردکننده بزرگ واقعی نفت در اروپا محسوب می‌شود؛ چراکه اقتصاد صنعتی، شبکه حمل‌ونقل و بخش پالایشی بزرگی دارد.

اسپانیا، فرانسه و ایتالیا نیز برای تأمین مصرف داخلی و فعالیت پالایشگاه‌های بزرگ خود، حجم قابل‌توجهی نفت وارد می‌کنند.

داده‌های یورواستات نشان می‌دهد آلمان در سال ۲۰۲۴، ۲۰.۱ درصد از مصرف نهایی نفت و محصولات نفتی اتحادیه اروپا را به خود اختصاص داده است. فرانسه با ۱۵.۳ درصد در رتبه بعدی قرار داشت و سهم ایتالیا و اسپانیا نیز هر کدام ۱۱.۱ درصد بود.

این چهار اقتصاد در مجموع نزدیک به ۵۸ درصد از کل مصرف اتحادیه اروپا را به خود اختصاص دادند.

اقتصاد‌های کوچک‌تر ممکن است شوک بزرگ‌تری را تجربه کنند

حجم واردات نشان می‌دهد چه کشور‌هایی بیشترین نفت را خریداری می‌کنند؛ اما مشخص نمی‌کند کدام اقتصاد‌ها بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد.

معیار مناسب‌تر برای سنجش آسیب‌پذیری، مقایسه خالص واردات انرژی با اندازه و ساختار اقتصاد داخلی کشورهاست.

یورواستات تراز تجاری خالص محصولات انرژی را به‌عنوان سهمی از تولید ناخالص داخلی رصد می‌کند. در سال ۲۰۲۵، مالت بزرگ‌ترین کسری را در اتحادیه اروپا ثبت کرد؛ رقمی معادل ۵.۴ درصد از تولید اقتصادی این کشور.

پس از مالت، بلغارستان با کسری ۳.۵ درصدی از GDP، کرواسی با ۳.۴ درصد، مجارستان با ۲.۹ درصد، بلژیک با ۲.۶ درصد، لوکزامبورگ با ۲.۵ درصد و قبرس با ۲.۴ درصد قرار داشتند.

اقتصاد‌های بزرگ‌تر در محدوده میانی قرار گرفتند. کسری تجاری انرژی ایتالیا معادل ۱.۹ درصد از GDP بود و اسپانیا و لهستان هر دو کسری ۱.۷ درصدی داشتند. آلمان و فرانسه نیز هر دو کسری معادل ۱.۵ درصد از GDP ثبت کردند.

کمترین کسری مربوط به دانمارک با ۰.۱ درصد، سوئد با ۰.۵ درصد و هلند با ۰.۶ درصد بود.

دانمارک از تولید داخلی نفت و گاز بهره می‌برد، در حالی که وضعیت هلند تا حد زیادی بازتاب نقش این کشور به‌عنوان یک مرکز بزرگ پالایش و صادرات مجدد انرژی است.

کشور‌های وابسته به گردشگری نیز به‌شدت آسیب می‌بینند

وابستگی اسپانیا به واردات نفت، که سهم مصرف نفت تأمین‌شده از طریق خالص واردات را اندازه‌گیری می‌کند، در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۰.۳ درصد رسید.

این رقم در پرتغال ۹۹.۹ درصد و در ایرلند ۱۰۱ درصد بود.

هر سه اقتصاد برای تأمین تقریباً کل نیاز نفتی خود به نفت خام یا محصولات نفتی وارداتی وابسته هستند.

مالت در سال ۲۰۲۴، ۹۹.۶ درصد از نیاز نفتی خود را از طریق واردات تأمین کرد. این رقم برای قبرس ۹۷.۳ درصد بود.

آسیب‌پذیری این کشور‌ها به دلیل اهمیت بخش‌های حمل‌ونقل، هوانوردی و گردشگری در اقتصادشان بیشتر می‌شود.

تقریباً دو سوم نفت مصرف‌شده در اتحادیه اروپا در بخش حمل‌ونقل مصرف می‌شود.

بر اساس داده‌های شورای اتحادیه اروپا، حمل‌ونقل جاده‌ای به‌تنهایی در سال ۲۰۲۴، ۴۷.۷ درصد از کل مصرف نفت را به خود اختصاص داد.

هوانوردی نیز ۹.۲ درصد و حمل‌ونقل دریایی ۸.۴ درصد دیگر از مصرف نفت را تشکیل دادند.

این ترکیب مصرف برای جنوب اروپا اهمیت ویژه‌ای دارد.

افزایش قیمت سوخت جت، هزینه فعالیت شرکت‌های هواپیمایی در اسپانیا، پرتغال، یونان، قبرس و مالت را افزایش می‌دهد.

افزایش قیمت گازوئیل نیز از طریق گران‌تر شدن زنجیره‌های تأمین، هزینه فعالیت هتل‌ها، رستوران‌ها و خرده‌فروشان را بالا می‌برد.

شرکت‌های گردشگری ممکن است در ابتدا بخشی از این افزایش هزینه را جذب کنند. بااین‌حال، اگر قیمت نفت برای مدت طولانی بالاتر از ۱۰۰ دلار باقی بماند، احتمال انتقال بخش بیشتری از این هزینه به مصرف‌کنندگان افزایش می‌یابد؛ از طریق افزایش قیمت بلیت هواپیما و هزینه اقامت.

در میان کشور‌های مورد بررسی، دانمارک با وابستگی ۵۸.۱ درصدی کمترین وابستگی به واردات نفت را دارد. پس از آن، رومانی با ۷۷ درصد و مجارستان با ۸۳.۵ درصد قرار دارند.