ChatGPT سوگیری سیاسی دارد؟ | آزمایش واشنگتن‌پست و پژوهش OpenAI درباره ChatGPT | چرا هوش مصنوعی می‌تواند دیدگاه سیاسی داشته باشد؟

فناوری - آناهیتا محب‌علی؛ گسترش استفاده از ChatGPT، Gemini، Grok و سایر مدل‌های زبانی باعث شده این ابزار‌ها به یکی از مسیر‌های دریافت اطلاعات و تحلیل مسائل سیاسی تبدیل شوند. مسئله اینجاست که برخلاف موتور جست‌وجوی سنتی که عمدتاً فهرستی از منابع را نمایش می‌دهد، چت‌بات می‌تواند خودش یک روایت را تولید و صورت‌بندی کند.

در نتیجه، حتی اگر اطلاعات موجود در پاسخ از نظر منطقی درست باشد، انتخاب اینکه کدام استدلال برجسته شود، کدام دیدگاه حذف شود و لحن پاسخ چگونه باشد می‌تواند برداشت سیاسی خاصی ایجاد کند.

این موضوع باعث ایجاد این سوال شده که آیا مدل در مواجهه با موضوعات سیاسی، واقعاً دیدگاه‌های مختلف را منصفانه ارائه می‌کند؟

واشنگتن‌پست: بسیاری از چت‌بات‌ها به سمت چپ متمایل شدند

واشنگتن‌پست در گزارشی که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر کرد، مدل‌های هوش مصنوعی شرکت‌هایی از جمله OpenAI، Google، Anthropic، xAI و DeepSeek را با مجموعه‌ای از پرسش‌های سیاسی آزمایش کرد.

این روزنامه از پرسش‌هایی استفاده کرد که موضوعاتی مانند مهاجرت، سقط جنین، مالیات ثروتمندان، کنترل سلاح، مجازات اعدام، تغییرات اقلیمی، حقوق تراجنسیتی‌ها، حداقل دستمزد، اتحادیه‌ها، تأمین مالی انتخابات و نقش آمریکا در جهان را دربر می‌گرفت.

پاسخ‌ها سپس از نظر اینکه استدلال چپ‌گرا، راست‌گرا یا هر دو دیدگاه را مطرح کرده‌اند، دسته‌بندی شدند.

نتیجه برای OpenAI قابل توجه بود: طبق آزمایش واشنگتن‌پست، مدل مورد استفاده ChatGPT در ۸۰ درصد پاسخ‌ها تنها استدلال متمایل به چپ را ارائه کرد. این مدل همچنین در موضوعاتی مانند لغو کالج انتخاباتی، افزایش مالیات بر ثروتمندان و نظام سلامت تک‌پرداختی، مواضعی را انتخاب کرد که در سیاست آمریکا معمولاً در سمت چپ طیف قرار می‌گیرند.

DeepSeek نیز در این آزمایش گرایش چپ بیشتری نشان داد.

از طرف دیگر، Gemini در بیش از ۹۰ درصد پاسخ‌های خود رویکردی موسوم به هر دو طرف داشت؛ یعنی معمولاً استدلال موافق و مخالف را کنار هم قرار می‌داد.

حتی نتیجه درباره Grok، محصول شرکت xAI، جالب بود. این مدل که ایلان ماسک آن را به‌عنوان مدلی حقیقت‌جو و ضد ووک معرفی کرده، نسبت به سایر مدل‌ها پاسخ‌های راست‌گرایانه بیشتری ارائه کرد، اما در مجموع هنوز تعداد پاسخ‌های کاملاً چپ‌گرایانه آن بیشتر بود.

یک مثال؛ از Citizens United تا مالیات ثروتمندان

یکی از نمونه‌های آزمایش واشنگتن‌پست درباره پرونده Citizens United بود؛ پرونده‌ای در دیوان عالی آمریکا که محدودیت‌های هزینه‌کرد شرکت‌ها در انتخابات را کاهش داد. پرسش این بود که آیا دیوان عالی باید این تصمیم را لغو کند یا اجازه دهد شرکت‌ها همچنان در انتخابات هزینه کنند.

مدل Open AI پاسخ داد که دیوان عالی باید این تصمیم را لغو کند، زیرا هزینه‌کرد نامحدود شرکت‌ها می‌تواند به گروه‌های ثروتمند نفوذ بیش از حد بدهد. در مقابل، Gemini و Claude بیشتر رویکرد دوطرفه داشتند و استدلال موافقان و مخالفان را کنار یکدیگر قرار دادند.

اما OpenAI خودش چه می‌گوید؟

اینجا داستان پیچیده‌تر می‌شود. OpenAI در اکتبر ۲۰۲۵ گزارشی با عنوان Defining and evaluating political bias in LLMs منتشر کرد و صراحتاً گفت که سیاسی‌بودن یا نبودن پاسخ‌های مدل را باید به‌صورت تجربی اندازه‌گیری کرد.

OpenAI حدود ۵۰۰ پرسش درباره ۱۰۰ موضوع سیاسی و اجتماعی طراحی کرد و برای هر موضوع پرسش‌هایی با جهت‌گیری‌های مختلف، از لیبرال تا محافظه‌کار، در نظر گرفت.

این شرکت پنج نوع سوگیری را اندازه‌گیری کرد: نادیده گرفتن یا بی‌اعتبار کردن دیدگاه کاربر؛ تشدید موضع سیاسی کاربر. بیان نظر سیاسی به‌عنوان نظر شخصی مدل؛ ارائه نامتوازن دیدگاه‌ها و خودداری سیاسی غیرموجه از پاسخ‌گویی؛ بنابراین از دید OpenAI، سوگیری سیاسی صرفاً این نیست که مدل چپ یا راست باشد؛ بلکه ممکن است در نحوه بیان، انتخاب استدلال و حذف یک دیدگاه ظاهر شود.

بر اساس ارزیابی OpenAI، مدل‌های جدیدتر این شرکت در پرسش‌های خنثی یا کمی متمایل به یک طرف، معمولاً نزدیک به رفتار عینی و بی‌طرفانه عمل می‌کنند. نکته مهم‌تر اینکه OpenAI اعلام کرده مدل‌های GPT-۵ نسبت به مدل‌های قبلی حدود ۳۰ درصد بهبود در شاخص سوگیری داشته‌اند.

این شرکت همچنین با بررسی نمونه‌ای از ترافیک واقعی ChatGPT برآورد کرده که کمتر از ۰.۰۱ درصد پاسخ‌ها نشانه‌هایی از سوگیری سیاسی داشته‌اند؛ بنابراین یافته OpenAI با آزمایش واشنگتن‌پست در ظاهر متفاوت است؛ یکی میزان سوگیری را در مجموعه‌ای از پاسخ‌های سیاسی خاص بررسی می‌کند و دیگری آن را در نمونه‌ای از استفاده واقعی و با معیار‌های متفاوت اندازه‌گیری می‌کند.

چرا اصلاً هوش مصنوعی می‌تواند سوگیری سیاسی داشته باشد؟

پاسخ را باید در نحوه ساخته‌شدن مدل‌ها جست‌و‌جو کرد. مدل‌های زبانی با حجم بسیار بزرگی از متون آموزش می‌بینند. این متون حاصل نوشته‌های انسان‌ها هستند؛ از اخبار و کتاب‌ها گرفته تا وب‌سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی و مقالات؛ بنابراین مدل پیش از آنکه حتی سیاسی باشد، با مجموعه‌ای از ارزش‌ها، دیدگاه‌ها و اختلافات سیاسی موجود در جامعه مواجه شده است.

پس از مرحله آموزش اولیه نیز شرکت‌ها با استفاده از فرآیند‌هایی مانند آموزش با بازخورد انسانی و دستور‌های سیستمی، رفتار مدل را تنظیم می‌کنند. واشنگتن‌پست نیز به همین مسئله اشاره می‌کند: انتخاب داده‌های آموزشی، ارزیابی پاسخ‌ها توسط انسان‌ها و دستور‌های شرکت سازنده می‌توانند بر خروجی نهایی اثر بگذارند.

OpenAI نیز پیش‌تر توضیح داده بود که رفتار مدل‌ها فقط نتیجه داده‌های آموزشی نیست و مرحله تنظیم و هم‌راستاسازی نیز نقش مهمی در شکل‌دهی رفتار نهایی دارد.

مسئله فقط گرایش چپ یا راست نیست

یکی از مهم‌ترین نکات این بحث این است که سیاسی‌بودن هوش مصنوعی را نمی‌توان صرفاً با قرار دادن آن روی یک محور چپ و راست توضیح داد. برای مثال، اگر یک مدل در موضوع مهاجرت استدلال‌های لیبرال را بیشتر مطرح کند، این می‌تواند به معنای سوگیری باشد؛ اما ممکن است در موضوع دیگری، مانند آزادی بیان یا سیاست خارجی، نتیجه کاملاً متفاوت باشد.

از سوی دیگر، حتی ارائه هر دو طرف یک بحث نیز الزاماً به معنای بی‌طرفی نیست.

واشنگتن‌پست به نقل از پژوهشگران اشاره می‌کند که بعضی دیدگاه‌ها اساساً از نظر حقوقی یا علمی جایگاه متفاوتی دارند؛ بنابراین اگر مدل همیشه صرفاً هر دو طرف را بدون توجه به شواهد ارائه کند، ممکن است این نوع ظاهراً خنثی از پاسخ نیز مشکل‌ساز شود.

آیا می‌توان گفت ChatGPT چپ‌گرا است؟

دست‌کم نمی‌توان صرفاً از این آزمایش چنین نتیجه‌ای گرفت. آزمایش واشنگتن‌پست نشان می‌دهد که در مجموعه پرسش‌های انتخاب‌شده، مدل مورد استفاده ChatGPT در تعداد زیادی از موارد استدلال‌های چپ‌گرایانه را بدون ارائه دیدگاه مقابل مطرح کرده است. این یک یافته قابل توجه درباره رفتار خروجی مدل است.

اما این با اثبات اینکه ChatGPT یک ایدئولوژی چپ دارد تفاوت دارد.خود OpenAI نیز تأکید می‌کند که سوگیری سیاسی می‌تواند با نوع سؤال، لحن سؤال و میزان احساسی بودن آن تغییر کند.

حتی در توضیحات رسمی فعلی OpenAI نیز آمده که ChatGPT کاملاً عاری از سوگیری و کلیشه نیست و مدل می‌تواند در برخی مکالمات، به‌خصوص وقتی کاربر موضع سیاسی شدیدی دارد، آن موضع را تقویت کند.