از احتمال حمله ایران به اسرائیل تا مداخله در جنگ یمن | جنگ منطقه‌ای در راه است؟

گروه سیاسی: اسرائیل در جنوب لبنان در حال تثبیت مواضع خود در برابر حزب‌الله است و در حاشیه خلیج فارس، جنگ داخلی یمن بار دیگر شعله‌ور شده است. جنگی که حالا به طور مستقیم به خاک عربستان و تأسیسات انرژی این کشور کشیده شده است. همزمان با حملات حوثی‌ها به عربستان، قیمت نفت نیز به حوالی ۹۹ دلار رسیده و نگرانی از سرایت جنگ به مسیر‌های اصلی انرژی جهان افزایش یافته است.

از سویی، برخی گزارش‌های تأیید نشده می‌گویند ایران هشدار داده در صورت ادامه اشغال تپه علی الطاهر علیه اسرائیل دست به اقدام خواهد زد.

لبنان و احتمال اقدام نظامی ایران

در جنوب لبنان، اسرائیل کنترل عملیاتی بر ارتفاعات استراتژیک علی‌الطاهر را اعلام کرده است. منطقه‌ای که به دلیل اشراف بر بخش‌هایی از جنوب لبنان و دره حولا، اهمیت نظامی بالایی دارد و بنا بر گزارش منابع امنیتی لبنان، حزب‌الله در آن شبکه‌ای زیرزمینی از مراکز فرماندهی و انبار‌های تسلیحات ایجاد کرده بود.

رویترز گزارش داد ایران در ماه اوت از طریق عمان به آمریکا هشدار داد اگر اسرائیل عملیات گسترده‌ای برای تصرف این منطقه انجام دهد، تهران «به‌شدت پاسخ خواهد داد». روشن است که جمهوری اسلامی ایران تحولات جنوب لبنان را در جنگ با آمریکا و اسرائیل حیاتی می‌داند.

با این حال، ارزیابی‌های تحلیلی اخیر نشان می‌دهد تهران تاکنون از تبدیل مسئله علی‌الطاهر به یک رویارویی مستقیم جدید با اسرائیل خودداری کرده و حتی رسانه‌های نزدیک به حکومت تلاش کرده‌اند اهمیت نظامی این منطقه را کاهش دهند. از سوی دیگر، موضوع فقط علی‌الطاهر نیست. یک مقام ارشد سازمان ملل پیش‌تر گفته بود نیرو‌های اسرائیلی حدود ۱۵ درصد از خاک لبنان در شمال خط آبی را در کنترل خود دارند. اسرائیل نیز پیش‌تر اعلام کرده بود قصد دارد حضور خود را در بخش‌هایی از لبنان حفظ کند.

بنابراین، هر پیشروی جدید اسرائیل می‌تواند فشا بر حزب‌الله و در نهایت ایران ایجاد کند و به همین دلیل ایران نمی‌تواند نسبت به این پیشروی‌ها بی‌تفاوت بماند.

شروع دوباره جنگ داخلی یمن

در سوی دیگر منطقه، جنگ داخلی یمن پس از حدود هشت سال دوباره شعله‌ور شده است.

نیرو‌های دولت مورد حمایت عربستان، عملیات گسترده‌ای علیه حوثی‌ها، گروه نزدیک به ایران آغاز کرده‌اند و هدف اعلام‌شده آنها بازپس‌گیری صنعاست. در حالی که انصارالله حدود هشت سال است بر مناطق استراتژیک یمن تسلط دارد. درگیری‌ها از غرب و جنوب کشور به استان‌های الجوف، البیضا، مأرب و دیگر مناطق کشیده شده و نیرو‌های دولتی مدعی پیشروی در چند جبهه هستند.

سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرد از پنجشنبه گذشته نزدیک به ۹۰۰ نفر کشته یا زخمی شده‌اند و تنها در استان تعز حدود ۲۱ هزار نفر آواره شدند. در مقابل، انصارالله یمن شهر‌های ابها، خمیس مشیط، جازان و نجران در عربستان را هدف گرفت. مقام‌های سعودی می‌گویند ۷۳ غیرنظامی زخمی شده‌اند و برخی تأسیسات اقتصادی و انرژی نیز آسیب دیده‌اند.

حوثی‌ها حملات خود را در واکنش به حملات سعودی به مواضع‌شان در یمن عنوان کرده‌اند. از جمله حمله‌ای که به گفته آنها یک زندان در الجوف را هدف قرار داده و هفت نفر را کشته است.

نفت؛ اولین قربانی جنگ یمن

بازار نفت خیلی سریع به این تحولات واکنش نشان داد. پس از حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های انرژی عربستان، نفت برنت بیش از دو درصد افزایش یافت و به حدود ۹۹ دلار در هر بشکه رسید؛ نفت آمریکا نیز از مرز ۹۴ دلار عبور کرد. رویترز علت این جهش را ترکیبی از نگرانی درباره اختلال واقعی در عرضه و افزایش «حق بیمه ژئوپلیتیک» دانسته است.

اما اهمیت ماجرا در این است که یمن در کنار تنگه باب‌المندب قرار دارد. مسیری که یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های تجارت جهانی و انرژی است. در سوی دیگر، ایران تلاش دارد کنترل تنگه هرمز را حفظ کند، در حالی‌که عبور و مرور در این تنگه نیز با اختلال روبه‌رو است. بنابراین اگر همزمان باب‌المندب و هرمز ناامن شوند، فشار بر بازار جهانی نفت و انرژی به شدت افزایش خواهد یافت که در جنگ ایران و آمریکا به سود ایران است.

دو تنگه، یک بحران

در چنین شرایطی، هر حمله جدید در یمن می‌تواند عربستان را بیش از گذشته وارد جنگ کند و پیشروی اسرائیل در لبنان می‌تواند ایران را در برابر یک انتخاب دشوار قرار دهد. انتخاب بین عقب‌نشینی و پذیرش تضعیف حزب‌الله یا ورود دوباره به جنگ.

این در حالی است که ایران تهدید کرده در برابر فشار آمریکا و ادامه محاصره دریایی از ابزار‌های اقتصادی و نظامی بیشتری استفاده خواهد کرد.

جنگ بزرگ‌تر رخ می‌دهد؟

به نظر می‌رسد اکنون زنجیره‌ای از درگیری‌های همزمان در منطقه وجود دارد که هر کدام می‌تواند دیگری را تشدید کند.

حمله حوثی‌ها به تأسیسات نفتی عربستان، احتمالا واکنش ریاض را به دنبال می‌آورد. واکنش عربستان می‌تواند به افزایش عملیات در یمن منجر شود. تشدید جنگ یمن، فشار بر باب‌المندب را افزایش می‌دهد و قیمت نفت را بالا می‌برد. همزمان، حمله اسرائیل به حزب‌الله در لبنان می‌تواند ایران را به واکنش وادارد و واکنش ایران نیز ممکن است آمریکا را مستقیماً وارد مرحله جدیدی از جنگ کند.

به این ترتیب، جبهه‌های لبنان و یمن به دو مولفه تعیین‌کننده برای جنگ ایران و آمریکا تبدیل شده‌اند. هرچند فعلاً هیچ‌یک از این تحولات به معنای قطعی شدن جنگ منطقه‌ای نیست، اما فاصله تا وقوع دوباره درگیری اکنون بیش از گذشته است.