جمعیت؛ متغیر فراموش‌شده سیاستگذاری مسکن

اسفندیار زبردست-کارشناس حوزه مسکن؛ شاید مهم‌ترین متغیر تعیین‌کننده بازار مسکن در سال‌های آینده نه تعداد ساخت و سازها، نه توزیع بی حد و حصر زمین و نه میزان تسهیلات بانکی، بلکه تغییری باشد که در ساختار جمعیتی ایران در حال رخ دادن است.

شدت کاهش نرخ رشد جمعیت در ایران قابل توجه است اما همزمان بعد خانوار نیز در حال کاهش است. خانوار‌های یک و دو نفره سهم بیشتری در ساختار جمعیتی پیدا می‌کنند. این تغییرات مستقیماً بر نوع تقاضای مسکن اثر می‌گذارد. در واقع، سیاستگذاری مسکن اگر همچنان بر اساس فرض‌های جمعیتی گذشته انجام شود، ممکن است بخشی از منابع را به سمت محصولی هدایت کند که با تقاضای آینده تناسب ندارد.

چشم‌انداز طرح جامع مسکنی باید در عین چالش‌برانگیز بودن، تحقق‌پذیر نیز باشد و سیاستگذار باید مشخص کند چه بخش‌هایی از اهداف در اختیار او قرار دارد و چه بخش‌هایی تحت تاثیر متغیر‌های خارج از کنترل قرار می‌گیرد.

از سوی دیگر، ضرورت شناسایی عدم قطعیت‌های پیش روی برنامه نیز از اهمیت بالایی برخوردا است. به این ترتیب، اصلاح سیاست مسکن فقط به تغییر ابزار‌ها محدود نمی‌شود. پیش از آن باید تصویری که سیاستگذار از جامعه و خانوار آینده دارد نیز اصلاح شود.

اگر جامعه کوچک‌تر، پیرتر و متشکل از خانوار‌های کم‌جمعیت‌تر می‌شود، سیاست مسکن نیز ناگزیر باید خود را با این جامعه جدید تطبیق دهد.