دلیل بازگشت محسن نامجو به ایران چیست؟ / جزئیات پرونده جنجالی آیات قرآن، شایعه ارتداد و سرنوشت احکام قضایی

به گزارش اقتصادآنلاین، محسن نامجو، خواننده و آهنگساز موسیقی تلفیقی، پس از نزدیک به دو دهه مهاجرت وارد تهران شد. بازگشت غیرمنتظره این چهره در شرایطی رقم خورده که کارنامه حقوقی او در اواخر دهه هشتاد با یکی از پرسر و صداترین پرونده‌های مذهبی و قضایی تاریخ موسیقی ایران گره خورده بود؛ پرونده‌ای شامل خواندن موزیکال آیات قرآن (سوره شمس)، شکایت قاریان برجسته، صدور حکم ۵ سال حبس تعزیری و شایعاتی گسترده پیرامون اتهام ارتداد. با این حال، گزارش‌ها نشان می‌دهد وی در بدو ورود دستگیر نشده و در بازداشت نیست.

بازگشت به وطن پس از ۲۰ سال؛ نامجو در ویدئوهایش چه گفت؟

محسن نامجو که پس از انتشار آلبوم ماندگار «ترنج» در سال ۱۳۸۶ و تشدید فشارهای حقوقی به آمریکا مهاجرت کرده بود، سرانجام از طریق فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) وارد کشور شد. ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی از لحظات حضور وی در تهران حکایت دارد.

نامجو پیش از پرواز به تهران با انتشار ویدئویی ضبط‌شده گفت: «این ویدیو را زمانی مشاهده خواهید کرد که بنده یا در پرواز تهران هستم یا در خاک وطن، بعد از حدود ۲۰ سال. همان‌طور که چند روز پیش در مصاحبه با وب‌سایت بیلبورد عرض کردم، به نقطه‌ای از زندگی رسیده‌ام که احساس می‌کنم بس است؛ غربت کافی است. برای من هیچ تفاوتی ندارد که بتوانم فعالیت هنری یا فرهنگی داشته باشم یا خیر؛ مهم این است که در وطن، کنار خانواده، خواهران و اقوامم باشم و این چند صباح باقی‌مانده عمر را با آن‌ها سپری کنم.»

وی همچنین با لغو اجراهای خارج از کشور و استرداد هزینه بلیت هواداران، اظهار امیدواری کرد پس از روشن شدن تکلیف زندگی‌اش در ایران، مجدداً بتواند به صحنه بازگردد.

کالبدشکافی پرونده سال ۱۳۸۸: قطعه جنجالی سوره شمس و شکایت رسمی قاریان

محسن نامجو که به دلیل سابقه سنتی و تحصیلی‌اش با مبانی قرائت و لحن قرآن آشنایی کامل داشت، در دهه هشتاد خورشیدی دست به انتشار قطعه‌ای زد که به گفته خودش «یک اجرای آزمایشی و ضبط خصوصی» بود، اما بازتاب آن فضای فرهنگی و مذهبی کشور را به شدت ملتهب کرد:

محتوای اجرای جنجالی: نامجو در این اثر، آیات «سوره شمس» را با لحن ریتمیک، ضرب‌آهنگ‌های تند، اصوات خارج از عرف تلاوت و ساختار تلفیقی راک-سنتی اجرا کرد. این اقدام از نگاه جامعه قرآنی و مراجع مذهبی کشور، مصداق آشکار «توهین و تمسخر کلام‌الله مجید» قلمداد شد.

شکایت عباس سلیمی: عباس سلیمی، از قاریان بین‌المللی و معاون وقت روابط عمومی آستان حضرت عبدالعظیم (ع)، به عنوان شاکی خصوصی وارد عمل شد و با طرح شکایت در دادگاه تاکید کرد: «دفاع از حریم قرآن کریم یک تکلیف شرعی است و اجرای تمسخرآمیز و ریتمیک آیات الهی قابل اغماض نیست.»

مواضع دفاعی خانواده نامجو: در همان مقطع، حمید نامجو (برادر نویسنده محسن نامجو) اعلام کرد که برادرش به هیچ‌وجه قصد اهانت، بی‌حرمتی یا تمسخر قرآن را نداشته و اجرای مذکور صرفاً یک اتود آزمایشی با بافت موسیقی سنتی بوده است.

حکم دادگاه، ابهامات اتهام ارتداد و ترانه‌های پرحاشیه بعدی

در تیرماه سال ۱۳۸۸، شعبه ۱۰۸۳ دادگاه عمومی تهران رسماً پرونده را مختومه اعلام کرد:

حکم قطعی حبس تعزیری: خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) اعلام کرد که نامجو بر اساس ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی به اتهام «توهین به مقدسات اسلام و هتک حرمت قرآن» به ۵ سال حبس تعزیری محکوم شده است. قاضی پرونده اعلام کرد که علاوه بر عباس سلیمی، شاکیان دیگری نیز در این پرونده حضور داشته‌اند.

شایعه فتوای ارتداد: در آن برهه، در فضای رسانه‌ای و محافل مذهبی گمانه‌زنی‌های سنگینی درباره امکان صدور حکم یا فتوای «ارتداد» برای وی بر سر زبان‌ها افتاد؛ با این حال، آنچه در ساختار قضایی دادگاه عمومی به ثبت رسید، حکم ۵ سال حبس تعزیری بود و حکم رسمی اعدام ناشی از ارتداد صادر نشد.

انتساب اهانت به ساحت ائمه و مقدسات: مدتی پس از مهاجرت، حواشی نامجو با ترانه‌های دیگری از جمله قطعه موسوم به «۱۳/۸» ادامه یافت که از سوی رسانه‌های اصولگرا به عنوان توهین به مفاهیم مهدویت و مذهب تشیع ارزیابی شد.

نامجو خود در گفتگوهایی ارتباط صدور این احکام با مواضع سیاسی و حمایت‌هایش از اعتراضات انتخاباتی سال ۸۸ را رد نکرد و مدعی شد پس از آن تصمیمش را برای ترک کشور نهایی کرده بود.

آیا نامجو دستگیر شده است؟ سرنوشت اجرای احکام معوق

یکی از ابهامات اصلی افکار عمومی این است که آیا با ورود به تهران، حکم ۵ سال حبس تعزیری به اجرا درآمده است یا خیر؟

تا این لحظه هیچ منبع رسمی قضایی درباره ابطال حکم، اعمال مرور زمان یا صدور عفو موضع‌گیری نکرده است؛ اما طبق گزارش‌ها، نامجو در بدو ورود به فرودگاه بازداشت نشده و هم‌اکنون نیز در زندان نیست. این وضعیت، احتمال هماهنگی‌های پیشین یا گنجانده شدن نام وی در لیست‌های تسهیل تردد را تقویت کرده است.

مرزبندی صریح با اپوزیسیون و بازتاب آن در خبرگزاری ایرنا

نامجو در ویدئوی خود حملات تندی را متوجه رسانه‌ها و شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور کرد؛ اقدامی که از سوی رسانه‌های دولتی مانند خبرگزاری ایرنا به عنوان نشانه‌ای از فاصله‌گذاری او تلقی شد: «حرف آخر را با رسانه‌های اپوزیسیون دارم؛ بنده مفتخرم که در تمام سال‌های اخیر، هم من شما را بایکوت کردم و هم شما مرا. اگر در ایران به ته جوی بیفتم یا به عرش اعلی برسم، شما کوچک‌ترین حقی برای تهیه گزارش درباره من ندارید. حساب ما سال‌هاست از هم جداست؛ از شما به خیر و از ما به سلامت.»

چراغ سبز وزارت ارشاد برای بازگشت چهره‌های خارج‌نشین

هم‌زمانی بازگشت نامجو با اظهارات اخیر سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، توجه کارشناسان را به خود جلب کرده است. صالحی با اشاره به سیاست حاکمیت برای ترمیم پیوندهای اجتماعی اظهار کرد: فهرستی جامع از بیش از ۱۰۰ هنرمند و چهره فرهنگی مقیم خارج برای تسهیل بازگشت آن‌ها تهیه شده است.

صالحی تاکید کرد: «الزامی وجود ندارد که افراد حتماً برای ماندن یا اجرای کنسرت بیایند؛ نفس دیدار از ایران و بودن در کنار خانواده گامی مثبت است و آغوش کشور برای بازگشت فرزندانش باز است.»

حواشی جنبش «Me Too» و افول محبوبیت در سال‌های غربت

حواشی محسن نامجو صرفاً به پرونده‌های قضایی دهه هشتاد ختم نشد. در اواخر دهه ۹۰، با اوج‌گیری جنبش جهانی و ایرانی «من هم» (Me Too)، ادعاهایی از سوی چند زن (از جمله اکانت مستعار ماهی، پانیدا، لونا شاد و بشری دستورنژاد) مبنی بر رفتارهای نامتعارف و آزار جنسی از سوی نامجو مطرح شد.

اگرچه نامجو در ابتدا با انتشار ویدئویی اقدام به عذرخواهی کرد، اما انتشار هم‌زمان یک فایل صوتی که در آن از عبارات زننده علیه معترضان و قشر آسیب‌پذیر استفاده شده بود، موج سنگینی از انتقادات را برانگیخت. این موضوع به انزوای گسترده اجتماعی و افت شدید پایگاه مخاطبان او در خارج از کشور انجامید.

حضور دوباره محسن نامجو در تهران، آزمونی چندوجهی برای سنجش ظرفیت سیاست‌های تازه فرهنگی در تعامل با چهره‌های پرحاشیه گذشته و چگونگی حل‌وفصل پرونده‌های قضایی معوقه به شمار می‌رود. باید دید آیا این حضور با سکوت خبری سپری خواهد شد یا مراجع قضایی طی روزهای آینده وضعیت دقیق احکام قبلی او را شفاف خواهند کرد.