بازار فروش اینستاگرامی به ۸۸.۸ همت رسید | افزایش سهم تجارت آنلاین دنیا از خرده‌فروشی ایران

گزارش تجارت الکترونیک ایران ۱۴۰۳ با هدف اندازه‌گیری ابعاد بازار خرده‌فروشی آنلاین و بررسی تجارت اجتماعی در کشور، توسط انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شد. این گزارش، بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ را دربرمی‌گیرد و برای اندازه‌گیری بازار، مجموعه‌ای از داده‌های مختلف را در کنار یکدیگر قرار داده است.

در این مطالعه، ابتدا اندازه کل بازار خرده‌فروشی کشور محاسبه شده تا سهم تجارت الکترونیک از کل بازار مشخص شود. اطلاعات مربوط به هزینه‌کرد خانوارها، شرکت‌ها، اصناف، تعاونی‌ها و دولت در محاسبات مورد استفاده قرار گرفته است.

کالاهای تندمصرف مانند خوراکی‌ها و خدماتی از جمله مسکن، حمل‌ونقل و ارتباطات از محاسبات کنار گذاشته شده‌اند تا مقایسه میان بازار خرده‌فروشی و خرده‌فروشی آنلاین بر مبنای تعاریف یکسان انجام شود.

بر اساس نتایج گزارش، مجموع هزینه‌کرد خرده‌فروشی کشور در سال ۱۴۰۳ حدود یک هزار و ۶۴۸.۶ همت بوده است. این رقم مبنای محاسبه سهم خرده‌فروشی آنلاین قرار گرفته است.

در میان داده‌های گزارش، دو شاخص توجه بیشتری جلب می‌کنند؛ سهم خرده‌فروشی آنلاین رسمی از بازار و ارزش تجارت اجتماعی در اینستاگرام.

سهم ۵.۶ درصدی خرده‌فروشی آنلاین

فروش اسمی پلتفرم‌های خرده‌فروشی آنلاین مورد بررسی در سال ۱۴۰۳ از ۸۹ همت عبور کرده است. انجمن تجارت الکترونیک خرید طلا و مسکوکات را به‌صورت جداگانه در محاسبات در نظر گرفته است. خرید طلا در بسیاری از گزارش‌های بین‌المللی جزو خرده‌فروشی متعارف پلتفرم‌ها محسوب نمی‌شود.

سهم خرده‌فروشی آنلاین از کل خرده‌فروشی کشور در سال ۱۴۰۳ با احتساب طلا ۴.۸ درصد بوده است. این سهم بدون احتساب طلا به ۵.۶ درصد می‌رسد.

مقایسه این ارقام با سال ۱۳۹۷، سرعت رشد تجارت آنلاین در اقتصاد ایران را نشان می‌دهد. سهم خرده‌فروشی آنلاین در آن سال با احتساب طلا ۱.۷ درصد و بدون احتساب طلا ۲.۳ درصد بود. بنابراین سهم خرده‌فروشی آنلاین بدون احتساب طلا طی این دوره بیش از دو برابر شده است.

رشد حقیقی فروش پلتفرم‌های مورد بررسی نیز از ۱۸ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۳۲ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. تجارت آنلاین با وجود سهم نسبتا محدود از کل خرده‌فروشی کشور، همچنان با سرعت قابل توجهی در حال گسترش است.

البته آمار فروش پلتفرم‌های رسمی همه فعالیت‌های تجاری آنلاین را پوشش نمی‌دهد. بخشی از خرید و فروش اینترنتی خارج از این پلتفرم‌ها انجام می‌شود و شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه اینستاگرام، سهم قابل توجهی از این فعالیت را در اختیار دارند.

همین بخش، تصویر تجارت الکترونیک ایران را از فروشگاه‌های آنلاین و بازارگاه‌های رسمی فراتر می‌برد.

بازار ۸۸.۸ همتی فروشگاه‌های اینستاگرامی

بخش تجارت اجتماعی گزارش، تمرکز ویژه‌ای بر اینستاگرام دارد. پژوهشگران حدود ۱۳۰ هزار فروشگاه فعال اینستاگرامی را شناسایی کرده‌اند و اطلاعات قابل مشاهده این فروشگاه‌ها را در فاصله سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ بررسی کرده‌اند.

در مرحله بعد، نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده و پیمایش صاحبان کسب‌وکارها برای تخمین اندازه بازار مورد استفاده قرار گرفته است.

نتیجه این بررسی، برآورد ۸۸.۸ همتی برای ارزش حقیقی بازار تجارت اجتماعی در اینستاگرام طی سال ۱۴۰۳ است. دامنه برآورد از حدود ۷۶.۶ تا ۱۰۰.۹ همت متغیر بوده و میانگین کف و سقف، یعنی ۸۸.۸ همت، به عنوان برآورد میانی در نظر گرفته شده است.

بنابراین ارقامی مانند بازار ۸۸ همتی یا ۸۹ همتی تجارت اجتماعی، به همین برآورد میانی اشاره دارند.

مقایسه تجارت اجتماعی با پلتفرم‌های رسمی، اهمیت این بازار را بیشتر نشان می‌دهد. فروش حقیقی پلتفرم‌های عضو انجمن با احتساب طلا در سال ۱۴۰۳ حدود ۸۹.۵ همت بوده است. ارزش تجارت اجتماعی اینستاگرام نیز ۸۸.۸ همت برآورد شده است.

در نتیجه، ارزش فروش حقیقی دو بخش در سال ۱۴۰۳ تقریبا در یک سطح قرار داشته است.

تجارت اجتماعی طی سال‌های گذشته نیز رشد قابل توجهی داشته است. ارزش این بازار از حدود ۹.۱ همت در سال ۱۳۹۷ به ۱۵.۲ همت در سال ۱۳۹۸ رسید. این رقم در سال ۱۳۹۹ به ۲۹ همت و در سال ۱۴۰۰ به ۴۵.۳ همت افزایش یافت.

رشد بازار در سال ۱۴۰۱ ادامه پیدا کرد و ارزش تجارت اجتماعی به ۵۲.۴ همت رسید. در سال ۱۴۰۲ نیز این رقم به ۷۷.۲ همت افزایش یافت.

در سال ۱۴۰۳، بازار تجارت اجتماعی با رشد ۱۵ درصدی به ۸۸.۸ همت رسید. سرعت رشد نسبت به سال‌های قبل کمتر شده، اما اندازه بازار همچنان افزایش یافته است.

گزارش، جهش سال ۱۴۰۲ را تا حدی به بازگشت بخشی از فروشندگان و خریداران به فعالیت تجاری در اینستاگرام پس از شوک سال ۱۴۰۱ نسبت داده است. این روند در سال ۱۴۰۳ نیز ادامه پیدا کرده است.

اینستاگرام فقط یک کانال فروش نیست

داده‌های پیمایش صاحبان کسب‌وکارهای اینستاگرامی نشان می‌دهد فعالیت در این شبکه اجتماعی الزاما جایگزین فروش حضوری یا سایر کانال‌های فروش نشده است.

حدود ۵۷ درصد از کسب‌وکارهای اینستاگرامی در کنار فعالیت آنلاین، فروشگاه یا محل فعالیت حضوری دارند. حدود ۴۳ درصد نیز عمدتا در فضای آنلاین فعالیت می‌کنند.

آمار مذکور بیانگر آن است که اینستاگرام برای بسیاری از کسب‌وکارها نقش یک کانال مکمل را دارد. معرفی کالا، ارتباط با مشتری، دریافت سفارش و ایجاد تقاضا از مهم‌ترین کارکردهای این کانال برای فروشندگان است.

ساختار تجارت اجتماعی نیز با مدل فعالیت پلتفرم‌های رسمی تفاوت دارد. پلتفرم‌های رسمی بیشتر بر مقیاس، تنوع کالا، مقایسه قیمت، لجستیک و استانداردسازی فرآیند خرید تکیه می‌کنند.

در اینستاگرام، تصویر محصول، کشف کالا، اعتماد، ارتباط مستقیم با مشتری و سلیقه فردی اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل، رقم ۸۸.۸ همت صرفا یک عدد دیگر در کنار فروش پلتفرم‌های تجارت الکترونیک نیست. این رقم اندازه بازاری متفاوت را نشان می‌دهد؛ بازاری با پیوند همزمان میان شبکه اجتماعی، ویترین فروش و ارتباط مستقیم با مشتری.

تجارت الکترونیک ایران در دو مسیر پیش می‌رود

داده‌های گزارش تجارت الکترونیک ایران ۱۴۰۳ نشان می‌دهد بازار آنلاین کشور همزمان در دو مسیر رشد کرده است. خرده‌فروشی آنلاین رسمی سهم خود از بازار را افزایش داده و بدون احتساب طلا به ۵.۶ درصد رسانده است. این سهم در سال ۱۳۹۷ تنها ۲.۳ درصد بود.

در سمت دیگر، تجارت اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی بازاری تقریبا هم‌اندازه با پلتفرم‌های رسمی ساخته است. ارزش میانی این بازار در اینستاگرام طی سال ۱۴۰۳ به ۸۸.۸ همت رسیده و گروه‌هایی مانند مد و پوشاک سهم قابل توجهی از آن داشته‌اند.

در نتیجه، برای ترسیم تصویر تجارت الکترونیک ایران دیگر نمی‌توان فقط عملکرد پلتفرم‌های بزرگ را مبنا قرار داد. بخشی از اقتصاد آنلاین در فروشگاه‌ها و بازارگاه‌های رسمی جریان دارد و بخش دیگری از معاملات در شبکه‌های اجتماعی و ارتباط مستقیم میان فروشنده و مشتری انجام می‌شود.

گزارش تجارت الکترونیک ایران ۱۴۰۳ در نهایت نشان می‌دهد اقتصاد آنلاین کشور بزرگ‌تر از ارقام ثبت‌شده در پلتفرم‌های رسمی است. سهم ۵.۶ درصدی خرده‌فروشی آنلاین در کنار بازار ۸۸.۸ همتی تجارت اجتماعی، دو مسیر اصلی دیجیتالی شدن خرید در ایران را نشان می‌دهد؛ مسیرهایی که از فروشگاه‌های آنلاین و بازارگاه‌ها تا شبکه‌های اجتماعی امتداد پیدا کرده‌اند.

فایل کامل گزارش تجارت الکترونیک سال ۱۴۰۳ را از اینجا بخوانید.