بحران آب اصفهان وارد مرحله تازه شد | ۶ دشت استان با فرونشست فوق بحرانی روبه‌رو هستند

به گزارش اقتصادآنلاین، بحران آب در اصفهان دیگر تنها به خشکی زاینده‌رود محدود نمی‌شود و کاهش منابع زیرزمینی، فرونشست دشت‌ها، افزایش جمعیت و رشد مصرف، چشم‌انداز تامین آب این منطقه را با چالش جدی مواجه کرده است. در حالی که بخش عمده آب مورد نیاز اصفهان همچنان به زاینده‌رود وابسته است، محدودیت منابع و تامین نشدن بخشی از ظرفیت‌های پیش‌بینی‌شده، فشار بر منابع موجود را افزایش داده است.

محمدعلی طرفه، مدیرعامل و رئیس اسبق هیئت‌مدیره آب منطقه‌ای اصفهان، در نشست تخصصی «شهر و آب» ضمن تشریح وضعیت منابع و مصارف آب در اصفهان، نسبت به تداوم این روند هشدار داد.

اصفهان بزرگ با افزایش تقاضای آب روبه‌رو است

طرفه در تشریح وضعیت «اصفهان بزرگ» گفت: این منطقه که ۱۴ شهرستان را شامل می‌شود، از سال‌ها قبل در مطالعات تامین آب به صورت یک مجموعه یکپارچه دیده شده است. شهر‌هایی مانند خمینی‌شهر، نجف‌آباد و شاهین‌شهر نیز در این محدوده قرار دارند و تامین آب شرب آنها در قالب یک طرح یکپارچه انجام می‌شود.

وی افزود: امروز حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب آب در سال برای اصفهان مصرف می‌شود و پیش‌بینی شده است این میزان در سال‌های آینده به حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب برسد. تحقق این ارقام به وضعیت منابع آب وابسته است و نمی‌توان افزایش نیاز را جدا از ظرفیت واقعی منابع بررسی کرد.

زاینده‌رود همچنان ستون اصلی تامین آب اصفهان است

مدیرعامل اسبق آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به منابع تامین آب اظهار کرد: بخش عمده آب شرب منطقه از منابع سطحی و عمدتا زاینده‌رود تامین می‌شود و سهم آب‌های زیرزمینی کمتر از ۱۰ درصد است.

وی سهم آب‌های زیرزمینی در منابع تامین آب اصفهان را حدود پنج درصد عنوان کرد و افزود: منابع زیرزمینی نیز به دلیل برداشت‌های مستمر، با کاهش جدی روبه‌رو هستند.

طرفه در ادامه به وضعیت آبخوان‌های استان اشاره کرد و گفت: از میان ۳۵ دشت مطالعاتی اصفهان، ۶ دشت با فرونشست و شرایط فوق بحرانی مواجه‌اند. میزان اضافه‌برداشت از منابع آب زیرزمینی نیز سالانه حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.

وی هشدار داد: ادامه روند اضافه‌برداشت امکان اتکای بیشتر به منابع زیرزمینی برای جبران کمبود آب را در آینده محدود خواهد کرد.

کسری آب اصفهان در افق ۱۴۳۰ به ۲۲۵ میلیون مترمکعب می‌رسد

مدیرعامل پیشین شرکت آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به روند افزایش جمعیت در منطقه گفت: جمعیت شهری و روستایی، در کنار جمعیت ناشی از گردشگری و سایر فعالیت‌ها، در افق ۱۴۳۵ می‌تواند به حدود ۹ میلیون نفر برسد.

به گفته طرفه، برآورد‌های انجام‌شده با فرض حفظ منابع فعلی نشان می‌دهد در افق‌های آینده میان منابع و مصارف آب شکاف قابل توجهی ایجاد خواهد شد. این کسری در افق ۱۴۳۰ حدود ۲۲۵ میلیون مترمکعب برآورد شده است.

وی تاکید کرد: تداوم شکاف میان منابع و مصارف آب نشان می‌دهد که حتی با محدود کردن برخی مصارف، تامین آب مورد نیاز منطقه در سال‌های آینده با دشواری جدی مواجه خواهد بود.

تامین نشدن منابع جدید، فشار بر زاینده‌رود را بیشتر کرد

مدیرعامل اسبق آب منطقه‌ای اصفهان در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های گذشته برای تامین آب اشاره کرد. به گفته او، در برنامه‌های تامین آب اصفهان، منابع مختلفی از جمله کوهرنگ ۲، کوهرنگ ۳، چشمه‌لنگان و بهشت‌آباد برای پاسخ به نیاز‌های آینده پیش‌بینی شده بود.

طرفه گفت: از میان منابع ذکرشده، تنها برخی طرح‌ها به مرحله تامین آب رسیده‌اند و بخشی از منابع پیش‌بینی‌شده محقق نشده است. در نتیجه، نیازهای جدید ناگزیر از منابع موجود تامین شده و فشار بیشتری بر سهم کشاورزی و محیط زیست وارد شده است.

وی تاکید کرد: افزایش فشار بر منابع آب، یکی از عوامل موثر در شرایط فعلی زاینده‌رود است و خشک شدن رودخانه و کاهش آب سفره‌های زیرزمینی اطراف آن را نمی‌توان از نحوه تخصیص و مصرف آب در منطقه جدا کرد.

آب کشاورزی و حیات زاینده‌رود به هم گره خورده‌اند

طرفه با اشاره به رابطه میان کشاورزی، زاینده‌رود و تالاب گاوخونی توضیح داد که آب مورد نیاز محیط زیست زاینده‌رود و گاوخونی تنها از طریق رهاسازی مستقیم آب تامین نمی‌شود.

رئیس اسبق هیئت‌مدیره آب منطقه‌ای اصفهان گفت: بخشی از آبی که در بالادست برای کشاورزی اختصاص پیدا می‌کند، در قالب زه‌آب وارد رودخانه شده و در نهایت به سمت تالاب گاوخونی جریان پیدا می‌کند. بنابراین، میان مصرف آب کشاورزی، جریان زاینده‌رود و وضعیت گاوخونی ارتباط مستقیمی وجود دارد.

وی با اشاره به شرایط امسال بیان کرد: از حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب آورد زاینده‌رود، تنها حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب امکان تخصیص به بخش کشاورزی و محیط زیست پیدا کرده است.

مهاجرت و توسعه صنعتی تقاضای آب را بالا برده است

طرفه یکی دیگر از عوامل افزایش فشار بر منابع آب اصفهان را رشد جمعیت و مهاجرت عنوان کرد و توضیح داد: اصفهان طی سال‌های گذشته هم از مناطق اطراف استان و هم از استان‌های مجاور با افزایش مهاجرت مواجه بوده است.

وی توسعه صنایع بزرگ و گستردگی فعالیت‌های کشاورزی را از دیگر عوامل موثر بر افزایش تقاضای آب دانست و افزود: توسعه این بخش‌ها بدون توجه کافی به ظرفیت منابع آبی، پیامد‌های خود را در منابع زیرزمینی، رودخانه و تالاب‌های منطقه نشان داده است.

به گفته طرفه، بحران آب اصفهان علاوه بر آثار اقتصادی و زیست‌محیطی، پیامد‌های اجتماعی و فرهنگی نیز دارد؛ زیرا زاینده‌رود در طول تاریخ یکی از عوامل پیوند میان اصفهان و مناطق پیرامون بوده است.

فرونشست، تهدیدی برای شهر تاریخی اصفهان

رئیس اسبق هیئت‌مدیره آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی اصفهان بیان کرد: تداوم وضعیت فعلی منابع آب می‌تواند مشکلات ناشی از فرونشست را تشدید کند و آثار تاریخی و ساختار شهری این منطقه را بیشتر تحت فشار قرار دهد.

وی همچنین با اشاره به نقش اصفهان در ارائه خدمات درمانی و دانشگاهی به استان‌های اطراف، تاکید کرد: پیامد‌های بحران آب این استان محدود به مرز‌های جغرافیایی اصفهان نخواهد بود.

توسعه بدون تامین آب جدید باید متوقف شود

مدیرعامل اسبق آب منطقه‌ای اصفهان در ادامه بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه‌ای تاکید کرد و توضیح داد: در قانون توزیع عادلانه آب، برای توسعه مصارف جدید بر تامین منابع جدید تاکید شده بود، اما در عمل توسعه‌هایی بدون ایجاد ظرفیت تازه آبی شکل گرفته است.

به گفته طرفه، یکی از راهکار‌های اصلی، بازتخصیص آب و جلوگیری از توسعه مصارفی است که پشتوانه منابع جدید ندارند. او تاکید کرد که نمی‌توان بدون تامین آب جدید، به توسعه مصرف و انتقال آب ادامه داد.

کاهش مصرف و بازچرخانی آب باید جدی گرفته شود

طرفه در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: مدیریت بحران آب تنها به افزایش منابع محدود نمی‌شود و مدیریت مصرف و مدیریت تقاضا نیز باید همزمان دنبال شود.

وی بر اصلاح الگوی مصرف در بخش شرب، توسعه بازچرخانی آب و تفکیک آب شرب از سایر مصارف تاکید کرد و گفت: در برخی مناطق، سرانه مصرف به بیش از ۲۰۰ لیتر برای هر نفر در روز می‌رسد که می‌توان با مجموعه‌ای از اقدامات آن را به کمتر از ۱۵۰ لیتر کاهش داد.

طرفه همچنین انتقال مصرف صنایع به سمت پساب، آب خاکستری و سایر منابع غیرمتعارف را ضروری دانست و افزود: هدف باید این باشد که برداشت آب صنعت از منابع سطحی و زیرزمینی به صفر نزدیک شود.

حل بحران آب اصفهان نیازمند اقدام عملی است

طرفه در پایان با تاکید بر اینکه بسیاری از راهکار‌های مدیریت آب در سطح سیاست‌گذاری مطرح شده‌اند، خاطرنشان کرد: مشکل اصلی فاصله میان طرح این راهکار‌ها و اجرای آنهاست.

وی تاکید کرد: بهبود وضعیت آب اصفهان نیازمند اقدام هماهنگ میان نهاد‌های مختلف است و تشکل‌ها و نهاد‌های تخصصی می‌توانند در عملیاتی شدن راهکار‌های مدیریت منابع، کاهش مصرف و حفاظت از زاینده‌رود نقش مؤثری ایفا کنند.