بارش شهابی برساوشی ۱۴۰۵ از داخل تهران قابل مشاهده است؟ / کجای آسمان را نگاه کنیم؟

به گزارش اقتصادآنلاین، اوج بارش شهابی برساوشی ۱۴۰۵ به یکی از بهترین لحظه‌های نجومی سال تبدیل شده است؛ آن هم به‌دلیل هم‌زمانی با ماه نو که نور ماه را به‌طور کامل از آسمان کنار می‌زند. اما سؤال اصلی بسیاری از مخاطبان این است که آیا می‌توان این پدیده را از داخل تهران هم تماشا کرد؟ و اگر بله، دقیقاً کجای آسمان را باید نگاه کرد؟

بارش شهابی چیست؛ آیا واقعاً ستاره‌ها سقوط می‌کنند؟

پدیده‌ای که در زبان روزمره به آن «ستاره افتان» می‌گوییم، در واقع سقوط یک ستاره نیست. ستاره‌ها اجرامی بسیار بزرگ و در فاصله‌ای بسیار دور هستند و آنچه در آسمان می‌بینیم، معمولاً یک ذره کوچک از سنگ، فلز یا غبار فضایی است. این ذره تا زمانی که در فضا حرکت می‌کند، «شهاب‌واره» نام دارد.

وقتی شهاب‌واره با سرعت بسیار زیاد وارد جو زمین می‌شود، برخورد آن با مولکول‌های هوا و فشرده‌شدن هوای مقابلش، گرمای زیادی تولید می‌کند. نور حاصل از این فرایند، همان خط درخشانی است که در آسمان به شکل شهاب می‌بینیم. بیشتر شهاب‌واره‌ها پیش از رسیدن به زمین کاملاً می‌سوزند و از بین می‌روند؛ اما اگر بخشی از آن‌ها سالم بماند و به سطح زمین برسد، «شهاب‌سنگ» نامیده می‌شود.

در شب‌های صاف و تاریک شهاب‌های پراکنده‌ای دیده می‌شوند؛ اما بارش شهابی زمانی رخ می‌دهد که زمین از میان جریان متراکمی از ذرات فضایی عبور کند. این ذرات اغلب بقایای برجای‌مانده از یک دنباله‌دار هستند؛ دنباله‌دارها هنگام نزدیک‌شدن به خورشید گرم می‌شوند و بخشی از یخ، غبار و ذرات سنگی‌شان در فضا آزاد می‌شود. این مواد در امتداد مدار دنباله‌دار پخش می‌شوند و هر سال هنگام عبور زمین از میان این نوار، بارش شهابی شکل می‌گیرد.

برساوشی؛ ردپای دنباله‌داری ۲۶ کیلومتری

بارش شهابی برساوشی وقتی رخ می‌دهد که زمین از میان جریان ذرات برجای‌مانده از دنباله‌دار ۱۰۹پی/سوئیفت–تاتل عبور می‌کند. هسته این دنباله‌دار حدود ۲۶ کیلومتر قطر دارد و تقریباً هر ۱۳۳ سال یک‌بار به دور خورشید می‌گردد. سوئیفت–تاتل در سال ۱۸۶۲ توسط لوئیس سوئیفت و هوراس تاتل کشف شد و آخرین بار در سال ۱۹۹۲ به بخش داخلی منظومه شمسی رسید؛ انتظار می‌رود حدود سال ۲۱۲۵ دوباره بازگردد.

نکته جالب این است که برای شکل‌گیری بارش برساوشی نیازی نیست خود دنباله‌دار نزدیک زمین باشد. ذراتی که در عبورهای پیشین از آن جدا شده‌اند، همچنان در امتداد مدارش باقی مانده‌اند و زمین هر تابستان از میان آن‌ها عبور می‌کند. این ذرات که بسیاری از آن‌ها اندازه‌ای در حد دانه‌های شن دارند، با سرعتی نزدیک به ۵۹ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شوند. همین سرعت بالاست که شهاب‌های برساوشی را معمولاً پرنور می‌کند و گاهی رد نورانی آن‌ها چند ثانیه در آسمان می‌ماند.

دوره فعالیت بارش و زمان اوج بارش شهابی

دوره فعالیت این بارش معمولاً از ۲۷ تیر آغاز و تا ۳ شهریور ادامه دارد. با این حال، اوج آن در شب‌های ۲۱ تا ۲۳ مرداد است و در شرایط مناسب می‌توان بیشترین تعداد شهاب را مشاهده کرد. حتی چند شب پیش از اوج نیز آسمان میزبان شهاب‌های فراوانی است و فرصت مناسبی برای تماشای این پدیده فراهم می‌شود.

بامداد ۲۲ مرداد یکی از بهترین زمان‌های سال برای رصد این پدیده آسمانی است؛ چراکه هم‌زمانی با ماه نو، نور مزاحم ماه را از آسمان حذف کرده و شرایط را برای تماشای شهاب‌ها بهینه کرده است.

آیا بارش شهابی برساوشی از داخل تهران قابل مشاهده است؟

بله؛ با وجود آلودگی نوری شهر تهران، همچنان می‌توان برخی از شهاب‌های پرنور بارش برساوشی را مشاهده کرد. با این حال، نور ساختمان‌ها، خیابان‌ها، تابلوهای تبلیغاتی و همچنین آلودگی هوا باعث می‌شود بخش زیادی از شهاب‌های کم‌نور از دید پنهان بمانند.

اگر امکان خروج از تهران را ندارید، بهتر است مکانی را انتخاب کنید که نور مستقیم کمتری داشته باشد و تا حد امکان دید بازی به آسمان داشته باشید. پارک‌های بزرگ، ارتفاعات اطراف شهر یا نقاطی که چراغ‌های شهری در میدان دید شما نباشند، انتخاب‌های بهتری هستند. البته اگر تجربه‌ای با کیفیت بسیار بهتر می‌خواهید، فاصله‌گرفتن از مرکز تهران و رسیدن به آسمانی تاریک‌تر، تفاوت چشمگیری در تعداد شهاب‌های قابل مشاهده ایجاد می‌کند.

بهترین مکان‌های اطراف تهران برای دیدن بارش شهابی

اگر قصد دارید اوج بارش شهابی را خارج از شهر سپری کنید، چند مکان از بهترین گزینه‌ها هستند. البته پیش از حرکت، وضعیت آب‌وهوا، شرایط جاده، امنیت منطقه و امکان اقامت یا دسترسی شبانه را حتماً بررسی کنید.

کویر مرنجاب

کویر مرنجاب یکی از شناخته‌شده‌ترین مقصدهای رصد آسمان شب در نزدیکی تهران است. افق باز، آسمان تاریک و فاصله مناسب از آلودگی نوری شهرها، این منطقه را به مکانی ایده‌آل برای تماشای بارش شهابی تبدیل کرده است. اگر قصد دارید شب را در این منطقه بگذرانید، بهتر است از اقامتگاه‌های معتبر، تورهای مجاز یا راهنمایان محلی استفاده کنید و پیش از تاریکی هوا، محل رصد خود را مشخص کنید.

کویر ابوزیدآباد

برای رصد آسمان در دل کویر، ابوزیدآباد گزینه‌ای بسیار مناسب است. برای دیدن بارش شهابی نیازی نیست به دورترین نقاط کویر بروید؛ انتخاب محلی امن و دور از نور روستاها، تجربه‌ای بهتر و مطمئن‌تر فراهم می‌کند.

فیروزکوه

فیروزکوه به دلیل ارتفاع بیشتر نسبت به تهران، هوای پاک‌تر و فاصله از آلودگی‌های نوری شهر، انتخاب مناسبی برای تماشای بارش شهابی است. اگر آسمان صاف باشد، می‌توانید از تماشای آسمانی پرستاره لذت ببرید.

طالقان

اگر در غرب تهران ساکن هستید، طالقان مقصدی مناسب برای یک سفر کوتاه شبانه است. هرچه از مرکز شهرک‌ها و مناطق پرنور فاصله بگیرید، آسمان تاریک‌تر می‌شود و شرایط بهتری برای رصد خواهید داشت.

دامنه‌های اطراف دماوند

برخی از دشت‌ها و دامنه‌های اطراف دماوند چشم‌انداز بازی به آسمان دارند و در صورت صاف بودن هوا، مکان مناسبی برای تماشای شهاب‌ها خواهند بود. با این حال، تغییرات ناگهانی آب‌وهوا در این منطقه را جدی بگیرید و برای سفرهای خانوادگی، نقاط نزدیک به اقامتگاه‌ها یا مناطق شناخته‌شده را انتخاب کنید.

کجای آسمان را نگاه کنیم؟

برای پیدا کردن ناحیه کانون، رو به شمال‌شرق بایستید و صورت فلکی ذات‌الکرسی را پیدا کنید؛ پنج ستاره اصلی آن شکلی شبیه W یا M می‌سازند. کانون بارش شهابی برساوشی در محدوده صورت فلکی برساوش قرار دارد و با گذشت شب همراه با این صورت فلکی در آسمان بالاتر می‌آید. در عرض‌های جغرافیایی ایران، ارتفاع کانون از اواخر شب مناسب‌تر می‌شود و هرچه به سحر نزدیک‌تر می‌شویم، شهاب‌های بیشتری فرصت دیده‌شدن پیدا می‌کنند؛ بنابراین ساعات پیش از سپیده‌دم معمولاً بهترین زمان برای رصد برساوشی‌هاست.

با این حال، برای دیدن شهاب‌های بیشتر نباید تمام مدت به کانون بارش خیره شد. شهاب‌هایی که نزدیک کانون ظاهر می‌شوند، معمولاً ردهای کوتاهی دارند؛ زیرا مسیر حرکت‌شان تقریباً در امتداد خط دید ناظر است. در مقابل، ردهای بلندتر و تماشایی‌تر اغلب در فاصله‌ای حدود ۴۵ تا ۹۰ درجه از کانون دیده می‌شوند.

بهترین حالت این است که به پشت دراز بکشید، بخش گسترده‌ای از آسمان را در میدان دید نگه دارید و نگاهتان را بدون عجله میان افق شمالی، بالای سر و نیمه شرقی آسمان جابه‌جا کنید.

چرا نامش برساوشی است؟

شهاب‌های برساوشی در نقاط مختلف آسمان دیده می‌شوند؛ اما اگر مسیر حرکت آن‌ها را به عقب امتداد دهیم، به نظر می‌رسد همگی از ناحیه‌ای در صورت فلکی برساوش می‌آیند. این ناحیه «کانون بارش» نام دارد و نام بارش از همین صورت فلکی گرفته شده است. البته ستاره‌های برساوش منشأ شهاب‌ها نیستند؛ آن‌ها فاصله بسیار زیادی از زمین دارند، در حالی که شهاب‌ها هنگام ورود ذرات فضایی به جو و معمولاً در ارتفاع حدود ۱۰۰ کیلومتری دیده می‌شوند.

این تنها یک خطای دید ناشی از پرسپکتیو است. ذرات برساوشی تقریباً در مسیرهایی موازی وارد جو می‌شوند، اما از نگاه ما چنین به نظر می‌رسد که همه از یک نقطه حرکت خود را آغاز کرده‌اند؛ درست مانند ریل‌های موازی قطار که در فاصله دور به‌هم‌رسیده دیده می‌شوند.

بارش شهابی برساوشی ۱۴۰۵ با اوجی هم‌زمان با ماه نو، یکی از بهترین فرصت‌های رصد آسمان در سال است. هرچند از داخل تهران هم می‌توان برخی از شهاب‌های پرنور را دید، اما خروج از شهر و رسیدن به آسمانی تاریک‌تر، تجربه‌ای کاملاً متفاوت رقم می‌زند. کافی است تا حدود نیم ساعت به چشم‌هایتان فرصت عادت به تاریکی بدهید، رو به شمال‌شرق بایستید و آسمان را به‌ویژه در ساعات نزدیک به سحر زیر نظر بگیرید.