مردم کدام منطقه ایران رکورددار مصرف تریاک شدند؟ / زنگ خطر از مزارع خشخاش تا آمار ۲ میلیونی معتادان

به گزارش اقتصادآنلاین، مزارع خشخاش یکی پس از دیگری کشف و امحا می‌شوند؛ از دشت‌های خوزستان تا مناطق کوهستانی لرستان. در ظاهر، ماجرا با تخریب چند مزرعه و بازداشت تعدادی متهم پایان می‌یابد، اما پشت این تصاویر، یک نگرانی بزرگ‌تر پنهان است: بازگشت کشت غیرقانونی خشخاش به برخی مناطق و تداوم مصرف گسترده تریاک در ایران.

اما پرسش مهم اینجاست: مردم کدام منطقه ایران بیشترین میزان مصرف تریاک را دارند؟

سطح زیرکشت غیرقانونی خشخاش ۲۴۶ درصد افزایش یافت

بر اساس آماری که از سوی یک نماینده مجلس اعلام شده، سطح زیرکشت غیرقانونی خشخاش از حدود ۹ هزار و ۳۴۵ هکتار در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به نزدیک ۳۲ هزار هکتار در دوره اخیر رسیده است؛ رقمی که از رشد حدود ۲۴۶ درصدی حکایت دارد.

این افزایش تنها یک عدد در گزارش‌های انتظامی نیست. گسترش کشت خشخاش می‌تواند به معنای افزایش دسترسی به مواد افیونی، رشد قاچاق محلی، تهدید سلامت عمومی و ایجاد حاشیه‌ای تازه برای امنیت غذایی کشور باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که زمین‌های کشاورزی با فشار اقتصادی و کمبود منابع آب مواجه‌اند.

آیا کشت خشخاش در ایران آزاد شده است؟

حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، شایعات مربوط به آزادسازی کشت خشخاش را رد کرده و گفته است هرگونه کشت غیرمجاز با برخورد قانونی مواجه می‌شود.

در ماه‌های اخیر، در کنار اخبار مربوط به کشف مزارع خشخاش، بحث‌هایی درباره کشت کنترل‌شده برخی گونه‌های گیاهی برای مصارف دارویی مطرح شده است؛ موضوعی که بخشی از آن به کاهش تولید تریاک در افغانستان و دشوارتر شدن تأمین مواد اولیه دارویی بازمی‌گردد.

طالبان از سال ۱۴۰۱ محدودیت‌های گسترده‌ای بر کشت خشخاش در افغانستان اعمال کرده‌اند و برآوردهای منتشرشده از کاهش تولید این کشور در سال ۲۰۲۵ خبر می‌دهد. ایران نیز برای تولید برخی داروها به مواد اولیه مشتق از تریاک نیاز دارد؛ اما این مسئله با کشت معمولی خشخاش برای تولید تریاک تفاوت دارد.

موضع رسمی مسئولان این است که کشت خشخاش برای تولید تریاک همچنان ممنوع است و هیچ مجوز عمومی برای آن صادر نشده است.

کشف مزارع خشخاش در خوزستان و لرستان

در ماه‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از کشف و امحای مزارع خشخاش منتشر شده است.

در خوزستان، دادستان حمیدیه از کشف سه مزرعه بزرگ خبر داده و در دشت آزادگان نیز پنج مزرعه خشخاش تخریب شده است. موارد مشابهی در مناطقی مانند لالی و الوار گرمسیری نیز گزارش شده است.

در لرستان نیز مسئولان استانی از برخورد انتظامی و قضایی با کشت‌کنندگان خبر داده‌اند. مقام‌های قضایی تأکید کرده‌اند که کشت خشخاش جرم است و برای آن مجازات‌هایی مانند حبس، جریمه، مصادره زمین و امحای محصول در نظر گرفته شده است.

ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز اعلام کرده است که رصد ماهواره‌ای و اطلاعاتی برای شناسایی مزارع افزایش یافته است. با این حال، گستردگی موارد کشف‌شده نشان می‌دهد که برخورد با این پدیده تنها از مسیر عملیات انتظامی ممکن نیست و ریشه‌های اقتصادی و اجتماعی آن نیز باید بررسی شود.

رفسنجان رکورددار مصرف تریاک شد

بر اساس آمارهای رسمی ارائه‌شده از سوی دولت و داده‌های پژوهشی بازنشرشده در سال‌های گذشته، رفسنجان با ثبت سهم ۲۷ درصدی در صدر مناطق مورد بررسی از نظر مصرف تریاک قرار داشته است.

پس از رفسنجان، استان گلستان با رقم ۱۸ درصد در جایگاه بعدی قرار گرفته است.

ایران چند معتاد دارد؟

بر اساس برآورد رسمی دولت، تعداد افراد دارای اعتیاد در ایران حدود ۲ میلیون نفر اعلام شده است.

همچنین در برخی گزارش‌های رسمی و پژوهشی، حدود ۲.۸ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال به تریاک وابسته یا مصرف‌کننده آن معرفی شده‌اند.

سهم ۶۵ درصدی تریاک در بازار مصرف مواد مخدر

گزارش‌های رسمی سال‌های گذشته نشان می‌دادند که تریاک و مشتقات آن با سهمی حدود ۶۵ درصدی، شایع‌ترین مواد مصرفی در ایران بوده‌اند.

این وضعیت در حالی است که در بسیاری از کشورها، مواد صنعتی و روان‌گردان‌های جدید سهم بیشتری از بازار مصرف را به خود اختصاص داده‌اند. در ایران اما تریاک همچنان به دلیل قیمت، دسترسی، سابقه تاریخی و باورهای غلط درمانی، جایگاه خود را حفظ کرده است.

شیشه کاهش یافت؛ گل جای آن را گرفت؟

الگوی مصرف مواد مخدر در ایران ثابت نمانده است. در سال‌های گذشته، مصرف شیشه پس از رشد شدید در ابتدای دهه ۱۳۹۰، با اقدامات کنترلی کاهش یافت و در برخی گزارش‌ها سهم آن تا حدود ۸ درصد پایین آمد.

در مقابل، ماده‌ای موسوم به «گل» در میان بخشی از جوانان و نوجوانان بیشتر دیده شد. این تغییر نشان می‌دهد بازار مواد مخدر دائماً در حال جابه‌جایی است؛ اما تریاک، با وجود ظهور مواد جدید، همچنان یکی از اصلی‌ترین تهدیدهای حوزه سلامت عمومی به شمار می‌رود.

باور خطرناک درباره «تریاک دارویی»

یکی از مهم‌ترین موانع مقابله با مصرف تریاک، باور قدیمی درباره خواص درمانی آن است. برخی افراد هنوز تصور می‌کنند تریاک می‌تواند برای کاهش درد، کنترل قند خون، درمان بیماری‌های گوارشی یا افزایش توان جسمی مفید باشد.

اما کارشناسان سلامت بارها درباره این باور هشدار داده‌اند. تریاک در گروه مواد سرطان‌زا قرار دارد و مصرف آن می‌تواند خطر ابتلا به سرطان‌های مختلف از جمله سرطان ریه، مثانه، حنجره، مری و حلق را افزایش دهد.

مشکل فقط به خود ماده محدود نمی‌شود؛ ناخالصی‌ها، شیوه مصرف، میزان مصرف و ترکیبات ناشناخته نیز خطر مسمومیت و وابستگی را بیشتر می‌کنند.

ردپای اعتیاد در میان دانش‌آموزان و دانشجویان

بر اساس ارزیابی‌های رسمی سال‌های گذشته، حدود ۲ درصد از دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم دست‌کم یک‌بار تجربه مصرف مواد داشته‌اند.

در میان دانشجویان نیز رقم تجربه مصرف حدود ۲.۶ درصد گزارش شده است.

از زمین‌های خشخاش تا خانه‌های مصرف‌کنندگان؛ زنجیره‌ای که باید قطع شود

کشف مزارع خشخاش تنها نخستین حلقه از زنجیره مواد مخدر است. پس از کشت، فرآوری، انتقال، توزیع و مصرف قرار دارد؛ زنجیره‌ای که در نهایت هزینه آن را خانواده‌ها، نظام سلامت و جامعه پرداخت می‌کنند.

از سوی دیگر، برخورد انتظامی با کشت غیرقانونی زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که با سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی همراه شود. اگر کشاورز به دلیل فقر، خشکسالی یا نبود بازار مناسب به کشت غیرقانونی روی بیاورد، تخریب مزرعه بدون حل ریشه مشکل ممکن است تنها به جابه‌جایی آن منجر شود.