ماموریت جدید دولت در برنامه هفتم / یک تکلیف مهم روی میز کابینه قرار گرفت

رسول اشرفی‌پور، رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور امروز در اولین جلسه شورای راهبردی منابع طبیعی کشور که در مجتمع آموزشی جوانشیر برگزار شد، گفت: بر اساس آمارها، عرصه‌های منابع طبیعی حدود 83 درصد مساحت کشور را تشکیل می‌دهند و مطابق قانون مدیریت خدمات کشوری، حفاظت از منابع طبیعی از وظایف حاکمیتی دولت است.

وی مطرح کرد: سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور به نمایندگی از دولت مسئولیت حفظ، احیا، توسعه و بهره‌برداری از این عرصه‌ها را بر عهده دارد. این سازمان تاکنون 38 شهید را در مسیر حفاظت از منابع طبیعی تقدیم کرده است و مأموریت‌های خود را از طریق 33 اداره‌کل استانی، بیش از 420 واحد شهرستانی و حدود 680 واحد جنگلبانی در سراسر کشور انجام می‌دهد.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور با اشاره به وضعیت کنونی منابع طبیعی کشور، اجرای طرح‌های عمرانی، بهره‌برداری از معادن، چرای دام، تغییر کاربری اراضی، برداشت سوخت و هیزم، قاچاق چوب، افزایش جمعیت، آفات و بیماری‌ها را از مهم‌ترین عوامل تخریب عرصه‌های منابع طبیعی برشمرد.

اشرفی‌پور ضمن تشریح اهداف برنامه هفتم پیشرفت اذعان کرد: قانون برنامه پنج‌ساله در کنار سایر قوانین بالادستی، با هدف ایجاد سیاست‌های هماهنگ برای تحقق پیشرفت، عدالت و رفاه اجتماعی تدوین شده و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی در اجرای آن اهمیت ویژه‌ای دارد. بر اساس ماده 32 قانون برنامه هفتم دولت مکلف به کاهش 20 درصدی فرسایش خاک در طول اجرای برنامه است.

وی با اشاره به اینکه این تکلیف تنها بر عهده سازمان منابع طبیعی نیست و همه دستگاه‌های مرتبط باید در تحقق آن نقش‌آفرینی کنند، مطرح کرد: برای دستیابی به این هدف، علاوه بر حدود 20 میلیون هکتار عملیات آبخیزداری انجام‌شده در سال‌های گذشته، باید حدود 46 میلیون و 500 هزار هکتار عملیات آبخیزداری و یک میلیون و 733 هزار هکتار عملیات بیابان‌زدایی انجام شود.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور افزود: درحالی‌که قانون برنامه هفتم، اجرای 20 میلیون هکتار عملیات آبخیزداری را به‌عنوان تکلیف مشخص کرده است. سازمان منابع طبیعی از نظر طرح‌های مصوب، نیروی انسانی، توان کارشناسی و انسجام سازمانی برای اجرای این مأموریت مشکلی ندارد و هر زمان اعتبارات موردنیاز تأمین شود، آمادگی اجرای کامل تکالیف قانونی را دارد.

اشرفی‌پور با اشاره به اینکه محدودیت منابع مالی مهم‌ترین مانع تحقق اهداف است، خاطرنشان کرد: بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد سهم سازمان منابع طبیعی در تحقق هدف کاهش فرسایش خاک حدود 44 درصد است و 56 درصد باقی‌مانده به سایر دستگاه‌ها از جمله معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط‌زیست و سازمان امور اراضی مربوط می‌شود.

وی با بیان اینکه بخش قابل‌توجهی از فرسایش خاک در عرصه‌هایی رخ می‌دهد که مستقیماً تحت مدیریت سازمان منابع طبیعی نیست و با تأکید بر ضرورت تشکیل ستاد ملی پایش فرسایش خاک گفت: این پیشنهاد از سوی سازمان ارائه شده و انتظار می‌رود با مشارکت دولت، مجلس و دستگاه‌های اجرایی هرچه سریع‌تر عملیاتی شود، زیرا بدون هماهنگی ملی، دستیابی به هدف کاهش 20 درصدی فرسایش خاک امکان‌پذیر نخواهد بود.

اشرفی‌پور با اشاره به عملکرد سازمان در دو سال گذشته بیان کرد: با وجود محدودیت شدید اعتبارات، بیش از یک میلیون و 35 هزار هکتار عملیات آبخیزداری و بیابان‌زدایی در کشور اجرا شده است. همچنین در حوزه کاهش کانون‌های بحرانی فرسایش بادی، سالانه بین 100 تا 300 هزار هکتار عملیات انجام می‌شود، درحالی‌که برای کنترل کامل این کانون‌ها، سالانه حدود یک میلیون هکتار عملیات موردنیاز است.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور خاطرنشان کرد: در بخش توسعه منابع طبیعی نیز طی دو سال گذشته حدود یک میلیون هکتار عملیات اجرایی انجام شده است، اما اگر تأمین اعتبار صرفاً متکی به بودجه‌های دولتی باشد، تحقق کامل اهداف برنامه هفتم حتی در افق 50 تا 70 سال آینده نیز با دشواری مواجه خواهد شد.

اشرفی‌پور با بیان اینکه برآوردهای کارشناسی معاونت آبخیزداری نشان می‌دهد برای تحقق هدف کاهش فرسایش خاک، سالانه اجرای حدود 3.7 تا 4 میلیون هکتار عملیات و تأمین حدود 375 هزار میلیارد ریال اعتبار ضروری است، عنوان کرد: در شرایط فعلی حتی تأمین 50 درصد این اعتبار نیز می‌تواند بخش مهمی از اهداف را محقق کند.

وی با اشاره به منابع مالی پیش‌بینی‌شده برای اجرای طرح‌های آبخیزداری اظهار کرد: طی دو سال گذشته از محل عوارض صادرات محصولات کشاورزی حدود 117 میلیارد و 500 میلیون تومان جذب و با استفاده از آن حدود 17 هزار هکتار عملیات آبخیزداری اجرا و از محل مشارکت خیرین حقیقی و حقوقی نیز 75 میلیارد و 500 میلیون تومان جذب شد که اجرای عملیات در حدود 48 هزار هکتار را به دنبال داشت.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور ادامه داد: از محل اعتبارات دولتی نیز بیش از 47 هزار و 402 میلیارد ریال برای اجرای عملیات آبخیزداری تخصیص یافت که نتیجه آن اجرای حدود 763 هزار هکتار عملیات بود. همچنین از محل پیش‌فروش آب استحصالی حدود 15 میلیارد و 600 میلیون تومان تأمین اعتبار و عملیات آبخیزداری در بیش از 54 هزار هکتار اجرا شد.

اشرفی‌پور تأکید کرد: هر زمان منابع مالی در اختیار سازمان قرار گرفته، این اعتبارات به سرعت جذب و به پروژه‌های اجرایی تبدیل شده و این موضوع نشان‌دهنده آمادگی کامل سازمان برای اجرای طرح‌هاست. مطالعات این حوزه بر اساس شاخص‌ها و نشانگرهای پایداری مصوب دولت انجام و این شاخص‌ها ابتدا از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست تدوین شده و سپس در قالب قوانین برنامه ششم و هفتم مبنای تهیه طرح‌های جدید مدیریت جنگل قرار گرفت.

وی درباره برداشت درختان شکسته و افتاده نیز اظهار کرد: این موضوع دارای دستورالعمل‌های مشخص و مبتنی بر اصول علمی جنگلداری است و در همه کشورهای دارای جنگل اجرا می‌شود. تغییرات اقلیمی، خشکسالی‌های طولانی، آتش‌سوزی‌ها و آفات موجب افزایش درختان خشک و شکسته شده و برداشت محدود این درختان، مطابق اصول علمی، آسیبی به توده‌های جنگلی و تنوع زیستی وارد نمی‌کند.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور عنوان کرد: طی دو سال نخست اجرای برنامه، حدود 38 هزار و 431 هکتار زراعت چوب انجام شده که از عملکردهای قابل‌قبول این بخش به شمار می‌رود. طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت موجب احیای نهالستان‌های غیرفعال کشور شد؛ به‌گونه‌ای که 151 نهالستان دوباره فعال شدند. در سال 1402 تولید حدود 237 میلیون اصله نهال صورت گرفت.

اشرفی‌پور اضافه کرد: 116.1 میلیون اصله آن توسط سازمان و 121 میلیون اصله توسط بخش غیردولتی تولید و بیش از 162 هزار هکتار نهال‌کاری در عرصه‌های منابع طبیعی انجام و در سال 1403 نیز 164 میلیون اصله نهال تولید شد که 87.5 میلیون اصله سهم سازمان و 77.4 میلیون اصله سهم بخش خصوصی بود و عملیات نهال‌کاری در حدود 70 هزار هکتار از عرصه‌های منابع طبیعی ادامه یافت.

وی از پیشرفت برنامه افزایش 20 درصدی ضریب حفاظتی عرصه‌های منابع طبیعی، توسعه هوشمندسازی، تکمیل سامانه پنجره واحد زمین، همکاری در تدوین برنامه مدیریت تغییرات اقلیمی، ارزش‌گذاری اقتصادی منابع زیستی و اجرای برنامه جامع مقابله با گرد و غبار به عنوان دیگر اقدامات مهم سازمان یاد کرد و ادامه داد: حفاظت از منابع طبیعی بدون توسعه سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر نیست.

رئیس شورای جنگل، مرتع و آبخیزداری کشور خاطرنشان کرد: شورای راهبردی منابع طبیعی باید زمینه استفاده از ظرفیت‌های بخش غیردولتی را بیش از گذشته فراهم کند، زیرا اتکا به اعتبارات دولتی به تنهایی پاسخگوی نیازهای این حوزه نیست و تحقق اهداف برنامه هفتم مستلزم مشارکت گسترده بخش خصوصی، خیرین و همه دستگاه‌های مسئول است.