عربستان در آستانه بازگشت به جنگ یمن | آیا پای ایران دوباره به میدان باز می‌شود؟

اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: تشکیل ائتلاف دریایی علیه انصارالله و آمادگی برای حمله زمینی به یمن، خبر از دوره جدید آشوب و ناآرامی در شبه جزیره عربستان می‌دهد.

پس از چند سال تلاش برای خروج از جنگ یمن و تمرکز بر پروژه‌های اقتصادی بلندپروازانه، عربستان سعودی اکنون بار دیگر در موقعیتی قرار گرفته که گزینه نظامی بیش از هر زمان دیگری به دستور کارش نزدیک شده است.

گزارش‌ها از آرایش مجدد نیرو‌های سعودی در مرز‌های جنوبی، تشکیل یک ائتلاف دریایی چندملیتی و افزایش آماده‌باش نظامی، این گمانه را تقویت کرده که ریاض خود را برای رویارویی تازه با انصارالله یمن آماده می‌کند. رویارویی‌ای که در صورت آغاز، بعید است به مرز‌های یمن محدود بماند و می‌تواند بار دیگر ایران را نیز به یکی از بازیگران اصلی بحران تبدیل کند.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که انصارالله در پاسخ به محاصره از سوی عربستان، طی ماه‌های اخیر فشار خود بر ریاض را افزایش داده است. حملات به زیرساخت‌های انرژی، تهدید مسیر‌های کشتیرانی در دریای سرخ و اعلام محاصره دریایی کشتی‌های سعودی، معادلات امنیتی ریاض را دستخوش تغییر کرده و هزینه ادامه وضعیت موجود را برای این کشور به شکل محسوسی افزایش داده است.

آیا ائتلاف دریایی می‌تواند معادله را تغییر دهد؟

عربستان سعودی رسماً اعلام کرد که ائتلافی بین‌المللی با مشارکت ۱۴ کشور برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ تشکیل شده است؛ ائتلافی که هدف اعلام‌شده آن حفاظت از امنیت دریانوردی در دریای سرخ و باب‌المندب است. بحرین، جیبوتی، مصر، اردن، کویت، مالدیو، پاکستان، قطر، سومالی، سودان، ترکیه و شورای رهبری جمهوری یمن کشور‌های منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا هستند که این ائتلاف را تشکیل می‌هند. با وجود تبلیغات گسترده پیرامون این ائتلاف، برخی تحلیلگران نسبت به توان عملیاتی آن تردید دارند.

به باور آنها، تجربه ماه‌های گذشته نشان داده که حتی حضور چند ناوگروه آمریکایی و مشارکت برخی کشور‌های اروپایی نیز نتوانسته حملات انصارالله به کشتی‌رانی در دریای سرخ را به طور کامل متوقف کند. از این منظر، توان دریایی بسیاری از اعضای ائتلاف جدید فاصله قابل توجهی با ظرفیت نظامی آمریکا دارد و بعید است صرفاً با عملیات دریایی بتواند موازنه را تغییر دهد.

همین مسئله باعث شده برخی ناظران احتمال دهند که مأموریت اصلی ائتلاف دریایی، فراهم کردن بستر یک عملیات زمینی در سواحل غربی یمن باشد؛ عملیاتی که با اتکا به نیرو‌های محلی یا گروه‌های هم‌پیمان، تلاش کند فشار مستقیمی بر مناطق تحت کنترل انصارالله وارد کند.

چنین سناریویی، اگرچه پرهزینه خواهد بود، اما از نگاه برخی فرماندهان سعودی ممکن است شانس موفقیت بیشتری نسبت به نبرد صرفاً دریایی داشته باشد.

از تنش‌زدایی تا بازگشت به گزینه نظامی

در دو سال گذشته، سیاست خارجی عربستان بر کاهش تنش‌های منطقه‌ای استوار بود. توافق با ایران با میانجیگری چین، تلاش برای پایان دادن به جنگ یمن و تمرکز بر اجرای پروژه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰، نشان می‌داد که ریاض بیش از هر چیز به ثبات منطقه برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی نیاز دارد.

اما اکنون به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از فشار‌های امنیتی، این راهبرد را با چالش روبه‌رو کرده است. حملات انصارالله به تأسیسات نفتی و تهدید مسیر صادرات نفت از دریای سرخ، در کنار افزایش هزینه‌های اقتصادی ناشی از ناامنی، باعث شده عربستان بار دیگر استفاده از قدرت نظامی را به عنوان گزینه‌ای جدی بررسی کند.

جنگ منطقه‌ای می‌شود؟

مهم‌ترین مولفه درباره هرگونه عملیات نظامی گسترده علیه یمن، واکنش احتمالی ایران است. تهران همواره حمایت سیاسی و رسانه‌ای خود از انصارالله را اعلام کرده و کشور‌های غربی و عربی نیز بار‌ها ایران را به حمایت نظامی از این گروه متهم کرده‌اند؛ موضوعی که مقام‌های ایرانی آن را رد کرده و تأکید دارند تصمیمات انصارالله مستقل از تهران اتخاذ می‌شود.

با این حال، در صورت آغاز یک عملیات گسترده سعودی، احتمال افزایش حمایت‌های ایران از انصارالله چه در سطح سیاسی، چه اطلاعاتی و چه در حوزه انتقال فناوری و تجهیزات از سوی بسیاری از تحلیلگران مطرح می‌شود. چنین روندی می‌تواند دامنه جنگ را فراتر از مرز‌های یمن گسترش دهد و تنش میان تهران و ریاض را بار دیگر به یکی از محور‌های اصلی تحولات خاورمیانه تبدیل کند.

این خطر زمانی جدی‌تر می‌شود که جنگ آمریکا و ایران نیز همچنان به طور کامل پایان نیافته و بسیاری از بازیگران منطقه‌ای در وضعیت آماده‌باش قرار دارند. در چنین شرایطی، هرگونه درگیری مستقیم میان عربستان و انصارالله می‌تواند به سرعت به عرصه‌ای برای رقابت گسترده‌تر قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شود.

هزینه‌های اقتصادی جنگ دوباره

جنگ جدید، تنها یک بحران امنیتی نخواهد بود بلکه پیامد‌های اقتصادی آن نیز قابل توجه است. عربستان در سال‌های اخیر میلیارد‌ها دلار برای اجرای پروژه‌های توسعه‌ای، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تبدیل شدن به قطب اقتصادی منطقه هزینه کرده است. افزایش ناامنی در دریای سرخ، تهدید تأسیسات نفتی و کاهش اطمینان سرمایه‌گذاران می‌تواند این برنامه‌ها را با چالش مواجه کند.

از سوی دیگر، ادامه اختلال در باب‌المندب یکی از مهم‌ترین مسیر‌های تجارت جهانی و انتقال انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بخش قابل توجهی از صادرات نفت عربستان و تجارت بین آسیا و اروپا از این مسیر عبور می‌کند و هرگونه تشدید درگیری می‌تواند هزینه بیمه کشتی‌ها، قیمت حمل‌ونقل دریایی و در نهایت قیمت جهانی انرژی را افزایش دهد.

چه خواهد شد؟

هنوز مشخص نیست عربستان تصمیم نهایی برای آغاز عملیات نظامی گسترده را اتخاذ کرده باشد، اما نشانه‌های میدانی از افزایش آمادگی نظامی و شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید حکایت دارد. در مقابل، انصارالله نیز نشان داده که حاضر نیست فشار بر مسیر‌های دریایی و زیرساخت‌های اقتصادی عربستان را کاهش دهد.

در چنین فضایی، احتمال وقوع یک دور تازه از جنگ یمن بیش از گذشته افزایش یافته است؛ جنگی که برخلاف سال‌های گذشته، در محیطی به مراتب پیچیده‌تر شکل خواهد گرفت. استمرار تنش میان ایران و آمریکا، شکنندگی امنیت دریای سرخ و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، همگی عواملی هستند که می‌توانند یک درگیری محدود را به بحرانی گسترده‌تر تبدیل کنند.

در نتیجه، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا تنش میان عربستان و انصارالله افزایش خواهد یافت یا خیر، بلکه این است که آیا بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی خواهند توانست مانع از تبدیل شدن این بحران به یک جنگ فراگیر جدید در خاورمیانه شوند؟ جنگی که پیامد‌های آن، از باب‌المندب تا خلیج فارس و بازار‌های جهانی انرژی، فراتر از مرز‌های یمن و عربستان احساس خواهد شد.