آتشبس مسلح | ایران و آمریکا به تفاهم برمیگردند؟
آتشبس سوم میان ایران و آمریکا، به شکل غیررسمی شکل گرفته است. آتشبسی که نشان میدهد بار دیگر تهران و واشنگتن به ریل دیپلماسی بازگشتند اما ممکن است آرامش قبل از طوفان باشد.
اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: آتش جنگ در جنوب ایران و خلیج فارس فروکش کرده، اما نگاهها هنوز به آسمان و دستها روی ماشه است. گویی هر لحظه دوباره ممکن است شرایط تغییر کند و ایران و آمریکا به جنگ بازگردند.
پس از نزدیک به دو هفته درگیری پیاپی میان ایران و آمریکا که با حمله واشنگتن به جنوب ایران آغاز شد و با پاسخ متقابل تهران ادامه یافت، برای سومین شب متوالی، سکوتی نسبی بر جبهههای نظامی حاکم شده است. این سکوت با اعلام غیررسمی بازگشت دو طرف به ریل دیپلماسی همراه شده، اما شواهد میدانی و تحلیل ناظران نشان میدهد این آرامش هنوز شکننده و مبهم است. آرامشی که هیچکس تضمین نمیدهد پایدار بماند.
توقف حملات؛ تصمیم راهبردی یا وقفه تاکتیکی؟
به گزارش چند رسانه معتبر آمریکایی از جمله نیویورکتایمز، اکسیوس، سیانان و آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ دستکم در شرایط کنونی از تشدید عملیات نظامی علیه ایران منصرف شده است. به نوشته این رسانهها، این تصمیم در جلسه روز جمعه ترامپ با مشاوران ارشد و اعضای کابینهاش اتخاذ شد. جلسهای که در آن نگرانی از کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و سایر مهمات پدافند هوایی آمریکا در خاورمیانه محور اصلی بحث بوده است. گسترش احتمالی جنگ، فاصله گرفتن متحدان عرب حاشیه خلیج فارس از واشنگتن و پیامدهای اقتصادی جهانی ناشی از تداوم بحران، از دیگر دلایلی است که این تصمیم را شکل داده است.
در سوی مقابل، ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز تأیید کرده که از زمان توقف حملات آمریکا، عملیات نظامی خود را متوقف کرده است. سخنگوی ارتش راهبرد ایران در این دوره از جنگ را «تلافیجویانه» و در پاسخ به حملات آمریکا توصیف کرده است.
پیامهای دوگانه واشنگتن
مایکل والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در گفتوگو با فاکسنیوز مدعی شده که ترامپ حملات را متوقف کرده تا فضایی برای مذاکره باز شود. او البته از ارائه جزئیات بیشتر درباره ماهیت این گفتوگوها خودداری کرده است. در همین حال، کاخ سفید تلاش کرده نشان دهد که این تصمیم به دلیل ضعف آمریکا نیست.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، با تأکید بر اینکه همه گزینهها همچنان روی میز است، این توقف را نتیجه فشار حداکثری تحریمها و سیزده روز حمله پیاپی دانسته و هشدار داده که در صورت ادامه آنچه او «فعالیتهای خصمانه ایران» مینامد، واشنگتن بار دیگر وارد عمل خواهد شد.
این لحن دوگانه ابهامهای زیادی را درباره شرایط پیشرو به وجود میآورد. آیا این توقف نشانه تغییر راهبرد است یا صرفاً مکثی استراتژیک برای بازآرایی نیرو و عملیاتی بزرگتر؟
تداوم میانجیگری اسلامآباد و دوحه
براساس گزارشها به نقل از منابع دولتی پاکستان، ایران و آمریکا به طرح مشترک پیشنهادی اسلامآباد و دوحه برای پایان دادن به خصومتها پاسخ دادهاند. بر پایه این گزارش، دو طرف بدون افشای جزئیات پاسخ خود، موافقت کلی خود را با گفتوگو و بازگشت به میز مذاکره اعلام کردهاند. طرح میانجیگران بر این محور استوار است که دو کشور بهعنوان گام نخست به وضعیت پیش از آغاز دوباره جنگ در هفده روز گذشته بازگردند.
منابع پاکستانی این وقفه در حملات را «امیدوارکننده» توصیف کرده و گفتهاند تحرکات دیپلماتیک اسلامآباد و دوحه پس از دریافت پاسخ دو طرف شدت گرفته است. گزارشهای دیگری نیز حاکی است ایران به پاکستان اطمینان داده آماده ادامه مذاکرات در ژنو، دوحه یا اسلامآباد است؛ نشانهای که میتواند از تمایل واقعی تهران برای پایان دادن به بحران حکایت داشته باشد.
هرمز؛ آزمون سخت مذاکره
در حالی که دیپلماسی در جریان است، آزمون واقعی تعهد طرفین در آبهای تنگه هرمز رقم میخورد. پس از دو روز مذاکره میان هیئت ایرانی و عمانی در تهران، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، از پیشرفت در گفتوگوها خبر داد، اما تأکید کرد که هنوز تغییری در وضعیت تردد کشتیرانی ایجاد نشده است.
منابع مطلع نیز میگویند که ایران ابتدا خواستار مذاکره بر سر تنگه هرمز و سپس اموال بلوکهشده و در نهایت برنامه هستهای شده است.
درست در همین بزنگاه حساس، خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، از انفجار یک نفتکش در تنگه هرمز بر اثر برخورد با مین دریایی خبر داد. حادثهای که به گفته این خبرگزاری پس از خروج کشتی از مسیر دریانوردی تعیینشده رخ داده است. وقوع چنین حادثهای درست در بحبوحه مذاکرات، نشان میدهد که ایران عزم خود را برای حفظ مدیریت تنگه هرمز جزم کره است. همزمان که کارت تنگه بابالمندب هم روی میز آمده و انصارالله یمن با اعلام محاصره دریایی عربستان، اقدام به هدف قراردادن برخی کشتیها در این آبراه کردهاند.
سکوت مقدمه طوفان؟
در میان این خبرهای نسبتاً مثبت برای شروع دوباره دیپلماسی، صداهای هشداردهنده نیز به گوش میرسد. امجد طاها، تحلیلگر و خبرنگار شناختهشده عرب، در یادداشتی مدعی شده که تعویق حملات ترامپ ربطی به مذاکرات ندارد و بیشتر بهخاطر انتظار برای دیدار نخستوزیر اسرائیل و تصمیمات پس از آن صورت گرفته است. به گفته او، این توقف بیشتر شبیه خریدن زمان است تا تغییر واقعی مسیر، و تعویق بهمعنای پایان ماجرا نیست. رصد تحرکات لجستیکی در منطقه نیز افزایش دوبرابری تعداد سوخترسانهای آمریکایی مستقر در منطقه نسبت به دوران جنگ چهلروزه را نشان میدهد؛ بنابراین پشت ژستهای دیپلماتیک، ممکن است تصمیمات دیگری در حال شکلگیری باشد.
در همین حال، یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز تأکید کرده که تهران آتشبس را تا زمانی که آمریکا نیز پایبند بماند، رعایت خواهد کرد. جملهای که بهروشنی نشان میدهد اعتماد میان دو طرف هنوز شکل نگرفته و هر لحظه ممکن است با نقض یکجانبه، بار دیگر مسیر رو به جنگ باز شود.
به نظر میرسد که تصویری دوگانه از وضعیت کنونی پیش روی ایران است. از یک سو نشانههای واقعی از تمایل هر دو طرف به کاهش تنش و احیای تفاهم اسلامآباد دیده میشود، و از سوی دیگر، انباشت تجهیزات نظامی، ابهام در پیامهای واشنگتن و حوادث میدانی مانند انفجار در هرمز، نشان میدهد که این آتش هنوز کاملاً خاموش نشده است.
