وزن جناحها در دولتهای پس از انقلاب

این روزها تحقق دولت فراجناحی مهم‌ترین خواسته چهره‌های مذهبی و سیاسی از رئیس جمهور منتخب است. روحانی در زمان انتخابات ریاست جمهوری با بیان شعار دولت فراجناحی و حضور همه گروه‌های سیاسی در دولت تدبیر و امید زمینه ساز به وجود آمدن این درخواست در میان جامعه سیاسی کشور شد.

شاید از همین روست که بسیاری از چهره‌های اصلاح طلب و اصولگرا با توجه به سخنان رئیس جمهور منتخب نقشی را برای خود در دولت آینده متصور شده‌اند هرچند در ضمن این درخواست هشدارهایی نیز درخصوص سهم خواهی برخی جریانات و گروه ها به رییس جمهور یازدهم داده می شود.

مروری بر تاریخ سیاسی جمهوری اسلامی ایران حکایت از آن دارد که بعد از بنی صدر و شهید رجایی که دوران ریاست جمهوری آنان به کوتاهی گذشته بود، روسای دولت‌های مختلف به ویژه در چهار سال ابتدایی خود سعی کردند از افرادی استفاده کنند که مورد تایید هر دو جریان سیاسی موجود در کشور باشند.

دولت فراجناحی ابتدا در دوران ریاست جمهوری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و به نخست وزیر میر حسین موسوی کلید خورد. نخست وزییر که متعلق به جریان به اصطلاح چپ آن زمان پود و در دولت اول خود از وزرایی با سلایق سیاسی مختلف استفاده کرد. بیش از نیمی از کابینه این نخست وزیر چپ گرا و نیمی از وزرای نیز راست گرا و نزدیک به رئیس جمهور وقت اختصاص داشت.

در جدول زیر با این وزرا آشنا شوید:

در دولت چهارم و با پیروزی مجدد حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با رای اکثریت مطلق مردم، مهندس میر حسین موسوی بازهم در این پست ابقا شد و سعی کرد در دولت جدید از افراد هم فکر بیشتری در کابینه خود استفاده کند و در دولت چهارم بیشتر وزراتخانه‌ها به افراد متعلق به جناح چپ و میانه روها اختصاص داشت.

در جدول زیر با وزاری راست‌گرا دولت میرحسین موسوی آشنا شوید:

از هاشمی رفسنجانی در دهه 60 به عنوان سیاستمدار فراجناحی جمهوری اسلامی یاد می‎‌شد. رئیس مجالس اول، دوم و سوم شورای اسلامی که بعد از رحلت امام خمینی و انتخاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبری نظام، از سوی مردم به عنوان رئیس جمهور انتخاب و با رفراندوم تغییر قانون اساسی، هاشمی رفسنجانی خود مسئول تشکیل کابینه شد و در دولت وی از هر دو جناح حضور داشتند.

چندماه قبل، حتی قبل از رحلت امام از طرف جناح راست و حتی جناح چپ برای انتخابات ریاست­جمهوری در نظر گرفته شده بود. هاشمی رفسنجانی به علت بی­طرفی نسبی در برخورد با دو جناح، مورد تأیید هر دو جریان بود.

مهدی کروبی، دبیرکل مجمع روحانیون مبارز (جناح چپ) صریحا از کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی حمایت کرد و از حمایت مجمع روحانیون مبارز تهران از ایشان خبر داد. او پنج ماه قبل از انتخابات چنین گفت: «موضع شخصی من این است که جناب حجه­الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی، مناسب­‌ترین و شایسته­‌ترین فرد برای این سمت هستند.

خیلی وقت پیش جلسه­‌ای با ایشان داشتیم و من نظر شخصی­ ام را گفتم ایشان تردید داشت که آیا این کار را قبول کند یا نه، استدلال­‌هایی داشتند که این کار را نکنند بهتر است. من استدلال‌های ایشان را رد کردم. برای ما رجحان داشت که ایشان کاندیدا بشوند. در رابطه با موضع روحانیون مبارز نیز ما جلسه­ای داشتیم و مسئله کاندیداتوری آقای هاشمی رفسنجانی برای ریاست­جمهوری مطرح شد و به اتفاق آرای افرادی که در جلسه حاضر بودند، آقای هاشمی رفسنجانی را کاندیدا کردند و اعلام می­کنیم که کاندیدای ما برای احراز پست ریاست­جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی است.»

همچنین علی­ اکبر ناطق نوری، سخنگوی غیر رسمی جامعه­ روحانیت مبارز، سه ماه قبل از انتخابات، کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی از طرف جامعه­‌ روحانیت مبارز را رسما اعلام کرد: «کلیه­‌ی اعضای شورای مرکزی جامعه­‌ی روحانیت مبارز در جلسه­ی اخیر خود به اتفاق آرا حجه­الاسلام و المسلمین هاشمی رفسنجانی را برای انتخابات آتی رئیس­‌جمهوری کاندیدا کردند.» جامعه­‌ی مدرسین حوزه­‌ی علمیه­‌ی قم نیز در بیانیه­‌ای از مردم خواست تا به هاشمی رفسنجانی، مرد تقوی، اندیشه، تجربه و عمل و یار صدیق آیت­‌الله خامنه‌­ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، رأی دهند

در جدول زیر به نیروهای شاخص جریان های سیاسی راست و چپ در دولت هاشمی آشنا شوبد:

با پیروزی مجدد هاشمی رفسنجانی در انتخابات و هم زمانی آن با مجلس راست گرای چهارم، دولت ششم جمهوری اسلامی از وزرای راست گرا و نزدیک به رئیس جمهور تشکیل شد و جناح جپ سیاسی که در دولت اول رئیس جمهور نقش داشت، دراین دولت هیچ نقشی را بازی نکردند و از صحنه سیاسی ایران کنار گذاشته شدند.

با وزرای راست گرای دولت ششم هاشمی رفسنجانی در جدول زیر آشنا شوید:

پیروزی سیدمحمد خاتمی با رای بیست میلیونی در مقابل ناطق نوری نامزد منتسب به جناح راست، چپ گرایان باز هم به قدرت رسیدند و با توجه به ریاست نامزد مطبوع آنان بر دولت هفتم، توانستند اکثر کرسی های دولت را به خود اختصاص دهند.

در این میان سید محمد خاتمی چند وزراتخانه را به مخالفان سیاسی خود از جناح راست سپرد که در جدول زیر با اسامی آنان اشنا شوید:

دولت دوم سید محمد خاتمی، یک دست تر از دولت اول وی بود و تقریبا دولت وی از حضور وزاری مخالف خالی بود و تنها محمد شریعتمداری که او بعد از گذشت چهار سال در جرگه اصلاح طلبان قرار می‌گرفت از وزرای راست دولت اول خاتمی در کنار وی مانده بود.

اصلاح طلبان و بعضی از وزرای نزدیک به هاشمی رفسنجانی کابینه دوم سید محمد خاتمی را تشکیل می‌دادند.

پیروزی محمود احمدی‌نزاد بر هاشمی رفسنجانی یک دگرگونی وسیعی را در دولت‌های جمهوری اسلامی بوجود آورد. رئیس دولت نهم در کابینه خود از افرادی استفاده کرد که در میان جامعه سیاسی و رسانه‌ای ایران کمتر شناخته شده بود و وی سعی کرده بود از مدیران درجه دو و گاهی هم سه در دولت‌های گذشته به عنوان وزیر در دولت خود استفاده کند.

محمود احمدی نژاد در دولت خود تنها از یک وزیر که سابقه وزرات در دولت هاشمی و خاتمی را داشت استفاده کرد. وی مدعی بود که جناح‌های سیاسی هیچ نقشی در پیروزی وی در انتخابات نداشتند ولی با توجه به این معنا وی از چندین وزیر با سابقه اصول‌گرایی «راست سنتی» در کابینه خود استفاده کرد.

با این اسامی در جدول زیر آشنا شوید:

انتخابات پر حاشیه سال 88 و رقابت نخست وزیر سابق با رئیس جمهور احمدی نژاد با پیروزی احمدی نژاد به پایان رسید و احمدی نژاد سعی کرد در تشکیل کابینه خود از افراد نزدیک به خود استفاده کند و از میان تمام وزارتخانه‌ها تنها دو وارتخانه را به اصول گرایان سپرد که یکی از آنها منوچهر متکی که سابقه وزارت را دولت نهم داشت و دیگر مرضیه وحید دستجردی، اولین وزیر زن جمهوری اسلامی بود.

کابینه دهم ناشناخته ترین وزرای جمهوری اسلامی را در تمام ادوار دولت‌های مختلف را دارا بود. اکنون بسیاری از نگاه‌ها به حسن روحانی و کابینه یازدهم است که به نظر می‌رسد جناحی ترین کابینه جمهوری اسلامی بعد رحلت امام خمینی (ره) باشد.