پشت‌ پرده معامله بزرگ در هرمز / عربستان نقشه ایران را به هم زد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، در شرایطی که ایران تلاش می‌کند با نقش‌آفرینی در تنگه هرمز و اثرگذاری بر جریان عبور انرژی، دست بالا را در بازار جهانی نفت حفظ کند، ورود عربستان به فروش نقدی و گسترده نفت می‌تواند معادلات عرضه را تغییر دهد؛ اما پرسش اصلی این است که آیا این تحرک تازه ریاض واقعاً اهرم ایران را تضعیف می‌کند یا فقط بخشی از فشار بازار را تعدیل خواهد کرد؟

هم‌زمان با مطرح شدن ادعای رسانه آمریکایی «ان‌بی‌سی نیوز» درباره ارائه طرح مشترک ایران و عمان برای مدیریت تنگه هرمز به واشنگتن، تحرکات جدید عربستان در بازار نفت نیز مورد توجه قرار گرفته است. طبق گزارش بلومبرگ، آرامکو در اقدامی کم‌سابقه فروش دست‌کم ۶ میلیون بشکه نفت خام به صورت تک‌محموله و نقدی را به مشتریان آسیایی آغاز کرده؛ اقدامی که از نگاه برخی ناظران، تلاشی برای بازگرداندن سریع عرضه به بازار و کاهش فشار ناشی از کمبود نفت در منطقه است.

هرمز؛ اهرم ژئوپلیتیکی ایران در بازار نفت

در هفته‌های اخیر، یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر بازار جهانی نفت، وضعیت تنگه هرمز بوده است؛ گذرگاهی که بخش مهمی از صادرات انرژی جهان از آن عبور می‌کند. در چنین فضایی، هرگونه تغییر در سازوکار تردد، امنیت کشتیرانی یا کنترل عبور و مرور نفتکش‌ها، مستقیماً بر قیمت‌ها و برآورد بازار از ریسک عرضه اثر می‌گذارد.

گزارش ان‌بی‌سی نیوز مدعی است ایران و عمان طرحی را برای مدیریت مشترک این آبراه به آمریکا ارائه کرده‌اند؛ طرحی که هنوز نهایی نشده و درباره جزئیات آن مذاکرات ادامه دارد. در این میان، اگرچه عمان بر حفظ آزادی کشتیرانی بدون اخذ عوارض اجباری تأکید دارد، اما اصل مطرح شدن چنین طرحی نشان می‌دهد هرمز همچنان در مرکز چانه‌زنی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد.

برای ایران، این موقعیت فقط یک موضوع امنیتی نیست؛ بلکه یک اهرم اقتصادی و راهبردی نیز محسوب می‌شود. هر زمان بازار جهانی با کمبود عرضه یا نگرانی از اختلال در حمل‌ونقل انرژی مواجه شود، وزن ژئوپلیتیکی ایران در معادلات انرژی افزایش پیدا می‌کند.

عربستان چرا به بازار نقدی رو آورده است؟

در همین نقطه، تحرک عربستان اهمیت پیدا می‌کند. آرامکو که معمولاً فروش خود را بر پایه قراردادهای بلندمدت انجام می‌دهد، این بار بخشی از نفت خود را به صورت اسپات روانه بازار کرده است؛ روشی که بیشتر برای واکنش سریع به کمبود عرضه یا جذب فوری مشتری در بازارهای حساس استفاده می‌شود.

این تصمیم در عمل دو پیام دارد:

1. بازار با کمبود یا نگرانی جدی نسبت به عرضه روبه‌رو بوده است.
2. ریاض می‌خواهد پیش از تثبیت ریسک در قیمت‌ها، بخشی از بازار آسیا را با نفت اضافی پوشش دهد.

به بیان دیگر، اگر ایران بتواند از متغیر هرمز برای بالا نگه داشتن سطح نااطمینانی استفاده کند، عربستان تلاش می‌کند با افزایش عرضه و رساندن سریع محموله‌ها به مشتریان آسیایی، اثر این نااطمینانی را خنثی کند.

آیا این اتفاق به ضرر ایران تمام می‌شود؟

در کوتاه‌مدت، افزایش عرضه عربستان می‌تواند بخشی از فشار قیمتی بازار را کاهش دهد و این مسئله لزوماً خبر خوبی برای ایران نیست. چون هرچه بازار زودتر به این جمع‌بندی برسد که کمبود نفت قابل جبران است، اثرگذاری ریسک هرمز بر قیمت جهانی کمتر می‌شود. افت قیمت برنت به محدوده ۷۲ دلار نیز نشانه‌ای از همین موضوع است.

اما این به معنای از بین رفتن کامل اهرم ایران نیست. چند عامل همچنان به نفع تهران عمل می‌کند:

هرمز فقط مسئله حجم عرضه نیست، مسئله امنیت مسیر هم هست. حتی اگر عربستان و دیگر تولیدکنندگان نفت بیشتری وارد بازار کنند، نگرانی درباره عبور امن نفتکش‌ها همچنان می‌تواند ریسک ژئوپلیتیکی را بالا نگه دارد.

ظرفیت جایگزینی کامل محدود است. صادرات عربستان افزایش یافته، اما هنوز به سطح پیش از بحران بازنگشته است و دیگر تولیدکنندگان منطقه نیز با محدودیت‌های لجستیکی روبه‌رو هستند.

بازار به پیام سیاسی حساس است. صرف مطرح بودن بحث مدیریت هرمز، تنظیم تردد و نقش‌آفرینی ایران در این گذرگاه، برای معامله‌گران پیام مهمی دارد و می‌تواند در قیمت‌ها منعکس شود.

بازی دوگانه بازار: ایران با ریسک، عربستان با عرضه

در واقع، تهران و ریاض اکنون از دو ابزار متفاوت استفاده می‌کنند: ایران از موقعیت جغرافیایی، نقش امنیتی و اثرگذاری بر مسیر عبور انرژی بهره می‌گیرد. عربستان با تزریق نفت بیشتر به بازار، سعی می‌کند شوک عرضه را مهار کند و اجازه ندهد کمبود بشکه، بازار را به نفع رقبای منطقه‌ای تغییر دهد.

اگر این روند ادامه پیدا کند، نتیجه نهایی به یک عامل کلیدی بستگی دارد: بازار جهانی بیشتر از چه چیزی می‌ترسد؛ کمبود واقعی نفت یا ناامنی در مسیر انتقال نفت؟

اگر نگرانی اصلی کمبود بشکه باشد، عرضه بیشتر عربستان می‌تواند تا حدی بازی را تغییر دهد. اما اگر مسئله اصلی امنیت هرمز و ریسک عبور نفتکش‌ها باقی بماند، ایران همچنان اهرم مهمی در اختیار خواهد داشت.

در شرایط فعلی، عرضه تازه نفت عربستان لزوماً بازی ایران را به طور کامل بر هم نمی‌زند، اما می‌تواند بخشی از مزیت تهران در بازار را تضعیف کند. به بیان ساده، ریاض در حال کاهش اثر کمبود نفت است، اما هنوز نتوانسته اثر ریسک هرمز را حذف کند.

به همین دلیل، تا زمانی که وضعیت تنگه هرمز و مذاکرات مربوط به سازوکار مدیریت آن در ابهام باقی بماند، ایران همچنان یکی از بازیگران اصلی تعیین‌کننده در معادله انرژی منطقه خواهد بود؛ حتی اگر عربستان موقتاً با نفت بیشتر وارد میدان شده باشد.