بازگشت گسترده تجار ایرانی به امارات/ فیل تجارت ایران یاد دبی کرد
در حالی که بسیاری تصور میکردند مسیرهای تجاری ایران به سمت خلیج فارس تغییر جهت داده است، بازگشت گسترده برخی بازرگانان به یکی از قدیمیترین مسیرهای ترانزیتی منطقه، پرسشهای جدی و ناتمام بسیاری را درباره آینده زنجیره تأمین کشور برانگیخته است.
به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از فارس، بازگشت بخشی از بازرگانان ایرانی به مسیر سنتی تجارت از طریق امارات، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که آیا اقتصاد ایران در حال تکرار الگوی وابستگی به دبی و بندر جبلعلی است؛ الگویی که در سالهای گذشته اگرچه تجارت را تسهیل میکرد، اما همزمان آسیبپذیریهای قابل توجهی برای زنجیره تأمین کشور ایجاد کرده بود.
نقش سنتی دبی در تجارت ایران
در سالهای گذشته امارات متحده عربی، بهویژه دبی و بندر جبلعلی، به یکی از گرههای اصلی تجارت خارجی ایران تبدیل شده بود. بخش قابل توجهی از کالاهای وارداتی ایران ـ حتی آنهایی که مبدأ اصلیشان کشورهای شرق آسیا، اروپا یا آفریقا بود ـ ابتدا وارد امارات میشد و سپس از طریق صادرات مجدد به بازار ایران میرسید.
این مدل تجاری در مقاطعی به کاهش هزینههای مبادله و تسهیل دسترسی به بازارهای جهانی کمک کرد، اما بهتدریج وابستگی قابل توجهی به یک مسیر تجاری خاص ایجاد کرد.
آسیبپذیری در برابر تحولات منطقهای
تنشهای نظامی اخیر در منطقه و اختلالاتی که در مسیرهای تجاری ایجاد شد، بار دیگر ریسکهای این الگو را آشکار کرد. اختلال در مسیرهای دریایی، افزایش هزینههای بیمه و حملونقل و نااطمینانیهای امنیتی نشان داد تمرکز بخش بزرگی از تجارت کشور بر یک هاب منطقهای میتواند اقتصاد را در برابر تحولات سیاسی و امنیتی آسیبپذیر کند.
امارات؛ از واسطه تجاری تا رقیب اقتصادی
در عین حال، امارات دیگر صرفاً یک مرکز واسطهگری تجاری مانند دو دهه قبل نیست. این کشور طی سالهای اخیر با سرمایهگذاری گسترده در حوزههای صنعتی، لجستیک و فناوری، به یک بازیگر اقتصادی مستقل در منطقه تبدیل شده است.
رشد تجارت غیرنفتی و توسعه صادرات نشان میدهد اقتصاد امارات به سمت ایجاد ارزش افزوده داخلی و رقابت مستقیم با سایر اقتصادهای منطقه حرکت کرده است.
کاهش سهم ایران در اقتصاد امارات
در همین حال، جایگاه ایران در اقتصاد امارات نیز نسبت به گذشته کاهش یافته است. کشورهایی مانند چین، هند، عربستان سعودی، ترکیه و برخی کشورهای آفریقایی در سالهای اخیر حضور پررنگتری در بازار امارات پیدا کردهاند و نقش تجار ایرانی دیگر مانند گذشته تعیینکننده نیست.
لزوم تنوعبخشی به مسیرهای تجاری
کارشناسان اقتصادی معتقدند تجربه تحولات اخیر نشان میدهد ایران باید مسیرهای تجاری و لجستیکی خود را متنوعتر کند. توسعه همکاری با کشورهای همسایه، استفاده از ظرفیت بنادر پاکستان و عراق، تقویت کریدور شمال ـ جنوب و بهرهگیری از مسیرهای ترانزیتی آسیای مرکزی از جمله گزینههایی است که میتواند وابستگی به یک مسیر خاص را کاهش دهد.
تجارت متنوع؛ شرط افزایش تابآوری اقتصاد
در چنین شرایطی امارات همچنان میتواند یکی از شرکای مهم تجاری ایران باقی بماند، اما تبدیل دوباره آن به محور اصلی تجارت خارجی کشور با هدف افزایش تابآوری اقتصادی همخوانی ندارد.
تجربه سالهای اخیر نشان میدهد اقتصادهایی موفقتر هستند که شبکهای متنوع از مسیرها و شرکای تجاری در اختیار دارند؛ مسیری که میتواند ریسکهای تجارت خارجی را کاهش دهد.
حاشیههای اخیر در روابط با ایرانیان مقیم
در همین حال، در روزهای میانی تنشهای اخیر منطقهای گزارشهایی از فشار بر برخی ایرانیان مقیم امارات منتشر شد؛ از جمله تهدید به اخراج یا درخواست تعهد برای اعلام وفاداری به حاکمان این کشور. موضوعی که بار دیگر حساسیت وابستگی تجاری به یک کشور را در افکار عمومی و میان فعالان اقتصادی برجسته کرد.
