شوک سنگین النینو به بازار مواد غذایی / موج جهانی گرانی به ایران هم میرسد؟
کارشناسان بینالمللی هشدار میدهند که پدیده «ابر النینو» با ایجاد اختلال در زنجیره تأمین و کشاورزی، میتواند بیش از ۵ تریلیون دلار خسارت به اقتصاد جهانی تحمیل کرده و قیمت مواد غذایی را به شدت افزایش دهد.
به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از ایرنا، یواسای تودی نوشت: کارشناسان هواشناسی فدرال آمریکا الگوی اقلیمی «النینو/ El Niño» را بهطور رسمی اعلام کردهاند و نشانهها حاکی از آن است که این رویداد میتواند یکی از قویترین و پرهزینهترین النینوهای تاریخ باشد.
در واقع، النینو که به گرمشدن طبیعی آبهای اقیانوس آرام اشاره دارد، میتواند تاثیرات ویرانگری بر اقتصاد جهانی بگذارد؛ تاثیری که هزینه آن در سراسر جهان به هزاران تریلیون دلار میرسد و ظاهرا الگوی کنونی نیز احتمالا از این قاعده مستثنی نخواهد بود.
به عنوان نمونه، پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد که النینوی ۱۹۸۲-۱۹۸۳ به کاهش ۴.۱ تریلیون دلاری درآمد جهانی منجر شد و النینوی ۱۹۹۷-۱۹۹۸ حدود ۵.۷ تریلیون دلار به اقتصاد جهان خسارت وارد کرد.
جاستین مَنکین، استاد جغرافیای دانشگاه «دارتموث» که درباره آثار اقتصادی النینو تحقیق میکند، نوشته است که «پیشبینیهای فعلی نشان میدهد که این رویداد میتواند پرهزینهترین النینوی ثبتشده در تاریخ باشد.»
النینو به طور معمول رشد اقتصادی جهان را کُند کرده و خسارتهایی چند تریلیون دلاری بر جا میگذارد؛ عمده دلیل آن هم این است که الگوهای آبوهوایی مخربی ایجاد میکند که بر کشاورزی، زیرساختها و زنجیرههای تامین تاثیر میگذارند.
کارشناسان بر این باورند در سالهایی که النینو شکل میگیرد، تغییرات گستردهای در الگوهای آبوهوایی و اقلیمی رخ میدهد که زنجیرهای از بلایای جهانی از جمله سیلابهای ویرانگر، خشکسالیهای نابودکننده محصولات کشاورزی، کاهش شدید جمعیت آبزیان، افزایش بیماریهای گرمسیری در سراسر جهان را به همراه دارد.
سِلسته سائولو، دبیرکل سازمان هواشناسی جهانی، در بیانیهای اعلام کرد: النینو یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده الگوهای آبوهوایی و اقلیمی جهان است. اثرات آن بسیار فراتر از مبدا آن در اقیانوس آرام گسترش مییابد و بر کشاورزی، تامین انرژی، تجارت، منابع آبی، زنجیرههای تامین و معیشت مردم در مناطق مختلف جهان تاثیر میگذارد.
خسارتهای النینو چگونه انباشت میشوند؟
نکته حائز اهمیت این است که این ضرر و زیان تریلیون دلاری، عمدتا از خسارتهای مستقیم بلایای طبیعی نشات نمیگیرد. به گفته مِنکین، «النینو حتی پس از پایان رویداد نیز بهطور مداوم رشد اقتصادی را تضعیف میکند.»
مخاطراتی همچون خشکسالی، سیل، موجهای گرما و آتشسوزیهای جنگلی به ایجاد خسارتهای آنی منجر میشوند، اما هزینههای بلندمدت از آسیب وارده به شالودههای رشد اقتصادی ناشی میشود که از جمله آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
خسارت به تولیدات کشاورزی که به فصلهای بعدی نیز سرایت میکند
اختلال در نیروی کار
وقفه در آموزش و رشد کودکان که سالها بعد در بازار کار نمایان میشود
اختلال در بازار کالاهای اساسی و بخش حملونقل
سرمایهگذاریهایی که به دلیل شوک اقتصادی ناشی از آن هرگز انجام نمیشوند
این النینو چقدر هزینه خواهد داشت؟
مِنکین به یواساِی تودی گفت: با توجه به مشاهدات میدانیم که النینوها میتوانند تریلیونها دلار خسارت و کاهش بهرهوری برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشند. این هزینهها طی سالها انباشته میشوند و بیشترین آسیب را به کشورهایی وارد میکنند که آبوهوا و اقلیمشان بیش از همه تحتالشعاع النینو قرار دارد. میدانیم که النینوی ۱۹۹۷-۱۹۹۸ تا سال ۲۰۰۳ بیش از هفت تریلیون دلار به اقتصاد جهانی خسارت وارد کرد.
به گفته وی، النینوی فعلی نیز احتمالا تریلیونها دلار هزینه بر اقتصاد جهانی تحمیل خواهد کرد که بیش از ۱.۸ تریلیون دلار آن تا سال ۲۰۳۲، تنها در آمریکا خواهد بود. با این حال، از آنجا که هنوز شدت نهایی این النینو مشخص نیست، نمیتوان خسارت دقیق آن را برآورد کرد.
آیا این میتواند گرانترین النینوی تاریخ باشد؟
منکین در ادامه توضیح داد: به لحاظ ارزش دلاری مطلق، بله. پیشبینیهای فعلی حاکی از آن است که این رویداد میتواند پرهزینهترین النینوی ثبتشده باشد. طبق پیشبینیها، شدت النینو ممکن است به بیش از ۲ درجه سانتیگراد افزایش دمای آبهای اقیانوس برسد که در صورت تحقق، یک رویداد بسیار قدرتمند محسوب میشود.
وی اضافه کرد که «اقتصاد جهانی امروز بسیار بزرگتر از زمان النینوی قبلی است و در نتیجه بخش گستردهتری در معرض آسیب قرار دارد. به همین دلیل، النینوی ۱۹۹۷-۱۹۹۸ هزینهای بیشتر از رویداد ۱۹۸۲-۱۹۸۳ داشت. با این حال، میزان واقعی خسارتها سالها بعد مشخص خواهد شد، زیرا آثار اقتصادی آن به مرور زمان انباشته میشوند.»
از آثار مشخصی که باید به دقت زیر نظر گرفته شوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش بارندگی؛ خبری بد برای برخی محصولات کشاورزی
به گفته کارشناسان، «النینو احتمالا بر عملکرد محصولات کشاورزی در جنوبشرق آسیا و هند تاثیر منفی خواهد داشت، زیرا این پدیده به طور معمول با بارندگی کمتر از حد معمول در این مناطق همراه است.»
همچنین، کشاورزان برنج در اندونزی تلاش میکنند که پیش از موعد معمول، کشت کنند تا از خشکسالی طولانیمدت احتمالی در امان بمانند. وزیر اقتصاد مالزی هشدار داده که ممکن است میزان برداشت محصولات کشاورزی امسال بین ۸ تا ۱۰ درصد کاهش یابد.
هراسها از کمبود کود شیمیایی
به گفته ساسکیا فن خِنت، مدیر ارشد شرکت «Blue Yonder» فعال در حوزه مدیریت زنجیره تامین، «یک ابر النینو، در کنار درگیریهای کنونی در خاورمیانه و کمبود کودهای شیمیایی ناشی از آن، میتواند اثر چندبرابری بر بازار گندم، برنج و ذرت داشته باشد. این وضعیت میتواند به کمبود کوتاهمدت و افزایش قیمتها منجر شود و اثرات آن نیز طولانیمدت باشد چرا که این محصولات هم در خوراک دام و هم در صنایع غذایی فرآوریشده مورد استفاده گسترده قرار میگیرند.»
افزایش خطر سیلاب در برخی نواحی
فن خنت میگوید: در طول النینو، افزایش بارش در برخی مناطق میتواند به افزایش سیلاب منجر شود که متعاقبا حملونقل را کُند کرده و هزینههای جابهجایی کالا را بالا میبرد. در برخی مناطق دیگر خشکسالی تشدید شده و مسیرهای آبی محدود میشوند. به عنوان مثال، حد فاصل سالها ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، النینو به کاهش سطح آب در کانال پاناما دامن زد و عبور کشتیها را محدود کرد.
اخبار امیدوارکننده
برخی مناطق کشاورزی ممکن است از النینو سود ببرند. به گفته فنخنت، «مناطقی مانند شرق برزیل، اروگوئه، ایتالیا، رومانی و نواحی دریای خزر ممکن است به دلیل دمای بالاتر و بارندگی بیشتر، شاهد افزایش میزان برداشت محصولات کشاورزی باشند. در گذشته نیز، برداشت سویا در دورههای النینو معمولا بهبود یافته است.
آثار النینو آن بر قیمت غذا چه زمانی نمایان میشود؟
کارشناسان میگویند که پیامدهای منفی النینو به طور آنی بر قیمت مواد غذایی آشکار نمیشود. به طور معمول چند ماه طول میکشد تا اختلال در تولید محصولات کشاورزی به افزایش قیمت مواد غذایی در خردهفروشیها سرایت کند. با این حال، کمبود کودهای شیمیایی ممکن است افزایش هزینهها را زودتر نمایان کند.
مجمع جهانی اقتصاد پیشبینی میکند که آثار فعلی کمبود کودهای شیمیایی با تاخیری بین ۶ ماه تا یک سال بر عرضه مواد غذایی آشکار خواهد شد.
النینو چیست؟
النینو یک الگوی طبیعی اقلیمی است که در آن آبهای بخش مرکزی و شرقی آرام حارهای، گرمتر از حد معمول میشوند. النینو و همتای آن یعنی «لانینا/ La Niña»، میتوانند بر طوفانها و الگوهای آبوهوایی در سراسر جهان، از جمله فصل تندبادها، تاثیر بگذارند.
طبق اعلام اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، النینو بهطور متوسط هر سه تا پنج سال یکبار با شدتهای متفاوت رخ میدهد. النینو در آمریکا به طور معمول به زمستانهای گرمتر و پربارانتر در سواحل غربی و فصل تندبادهای آرامتر در کرانه اقیانوس اطلس منجر میشود.
