سقوط ۵۱ درصدی تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵ در بحران؛ تیگارد چگونه ۱۵۳ درصد رشد کرد؟

به گزارش اقتصاد آنلاین، آمارها می‌گویند مجموع تولید خودروهای سواری در کشور به ۷۸ هزار و ۷۵۹ دستگاه رسیده؛ در حالی که مدت مشابه سال قبل، این رقم ۱۶۰ هزار و ۳۰ دستگاه بود. یعنی افت ۵۱ درصدی. این یعنی بیش از نیمی از خطوط تولید خاموش شده‌اند. پیامد مستقیم این کاهش فاجعه‌بار، ریسک افزایش نجومی قیمت‌ها در بازار آزاد است.

بزرگان دولتی، عمق فاجعه را رقم زدند

ایران خودرو که در بهار ۱۴۰۴ موفق به تولید ۸۰ هزار و ۷۲۴ دستگاه شده بود، در بهار امسال تنها ۵۳ هزار و ۹۵۶ دستگاه تولید کرد؛ یعنی کاهش ۳۳ درصدی. اما سایپا وضعیت بسیار بدتری دارد: از ۴۵ هزار و ۹۸۷ دستگاه در سال قبل به ۱۴ هزار و ۴۱۳ دستگاه سقوط کرده؛ یعنی افت ۶۹ درصدی. هر دو خودروساز بزرگ، بیشترین سهم را در این ریزش داشته‌اند.

علت چیست؟ جنگ، تحریم و بروکراسی

برای فهم ریشه بحران، باید به تقویم نگاه کرد. اردیبهشت ۱۴۰۴ دقیقاً مصادف با آغاز درگیری‌های منطقه‌ای و ورود ایران به یک جنگ تحمیلی جدید بود. این درگیری تا اسفند ۱۴۰۴ ادامه یافت و موج دوم جنگ نیز رخ داد. نتیجه؟ رکود اقتصادی سنگین روی کل زنجیره تأمین قطعات. از ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ که درگیری‌ها متوقف شد، یک پنجره زمانی طلایی و بسیار کوتاه برای احیای تولید ایجاد گردید. اما بسیاری از خودروسازان نتوانستند از این فرصت استفاده کنند. دلیل اصلی؟ نظام بروکراسی عریض و طویل و فرآیندهای پیچیده گمرکی. همان موانعی که در زمان جنگ تا حدودی کاهش یافته بود، پس از آرامش دوباره جان گرفت و مثل ترمز قوی عمل کرد.

خصوصی‌ها هم در امان نبودند

افت تولید فقط به بخش دولتی محدود نشد. مدیران خودرو که یکی از پیشتازان بخش خصوصی بود، با کاهش ۸۸ درصدی، از ۱۵ هزار و ۳۳۰ دستگاه به تنها ۱۸۴۸ دستگاه رسید. کرمان موتور با افت ۷۶ درصدی، از ۹۵۹۳ به ۲۲۵۶ دستگاه سقوط کرد. بهمن موتور هم ۵۹ درصد ریزش داشت و از ۴۲۰۶ به ۱۷۳۳ دستگاه رسید. حتی شرکت‌های کوچک مانند اتومبیل‌سازی فردا ۷۲ درصد کاهش تولید را تجربه کردند. ریشه این فاجعه در وابستگی ۱۰۰ درصدی این شرکت‌ها به زنجیره تأمین خارجی است؛ به طوری که با کوچک‌ترین بحران یا تأخیر در تخصیص ارز، خطوط مونتاژ کاملاً متوقف می‌شوند.

اما چند استثنا در میان آوار آمار

در این شرایط، برخی شرکت‌های خصوصی با مدیریت محافظه‌کارانه توانستند تیراژ محدود خود را حفظ کنند. مکث موتور تنها ۶ درصد کاهش داشت (از ۱۶۲۷ به ۱۵۳۰ دستگاه). آرین پارس موتور با تولید ۶۵۲ دستگاهی در برابر ۶۵۰ دستگاه سال قبل، عملاً رشد صفر درصدی و ثبات کامل را ثبت کرد. مانیان خودرو با رشد ۳ درصدی، تولید را از ۲۹۰ به ۲۹۸ دستگاه رساند. دیار خودرو و ایلیا پارس کیان که سال گذشته تولید صفر داشتند، امسال به ترتیب ۱۰۴ و ۵۱ دستگاه تولید کردند. اما در سوی دیگر، صنایع خودروسازی ایلیا و ایستا موتور ارس با کاهش ۱۰۰ درصدی، در دو ماهه امسال هیچ خروجی از خطوط تولید نداشتند.

رکورد تاریخی: رشد ۱۵۳ درصدی سانیار موتور پارسیان (تیگارد)

در میان دریای سرخ آمارهای منفی، یک نقطه درخشان خودنمایی می‌کند. شرکت سانیار موتور پارسیان که محصولات خود را با برند تیگارد به بازار عرضه می‌کند، در دو ماهه نخست ۱۴۰۵ موفق به تولید ۱۲۴۹ دستگاه شد. این در حالی است که مدت مشابه سال قبل، تنها ۴۹۳ دستگاه تولید کرده بود. یعنی جهشی ۱۵۳ درصدی. این رشد خیره‌کننده دقیقاً در بازه‌ای ثبت شد که به استثنای سه شرکت معدود، تمام تولیدکنندگان بزرگ و کوچک کشور با کاهشی بین ۶ تا ۱۰۰ درصد دست و پنجه نرم می‌کردند. تیگارد نشان داد که می‌توان از همان پنجره زمانی کوتاه پس از ۱۹ فروردین، حداکثر بهره‌وری را داشت.

صعود دو پله‌ای در جدول قدرت

این موفقیت مستقیم روی جایگاه تیگارد تأثیر گذاشت. اکنون این شرکت در رتبه پنجم بزرگترین خودروسازان ایران قرار دارد؛ پس از ایران خودرو، سایپا، کرمان موتور و مدیران خودرو. در حالی که در بهار ۱۴۰۴ در رتبه هفتم بود. یعنی سبقت گرفتن از خودروسازان بم (با افت ۱۷ درصدی) و آرین پارس موتور. تیگارد به یکی از قطب‌های قدرتمند تولید در بخش خصوصی تبدیل شده است.

نگاه به گذشته و آینده

تیگارد در کل سال ۱۴۰۳ موفق به تولید ۵۳۶۲ دستگاه شد و در سال ۱۴۰۴ این رقم را با رشد ۲ درصدی به ۵۴۹۱ دستگاه رساند. حالا اما در دو ماهه اول ۱۴۰۵ به تنهایی ۱۲۴۹ دستگاه تولید کرده است. این پیام روشنی برای سرمایه‌گذاران و خریداران دارد: تیگارد قصد دارد سهم بازار خود را به شدت افزایش دهد و در میان مونتاژکاران خصوصی جایگاهی رفیع‌تر تصاحب کند.

اما موانع همچنان پابرجاست

روزبه نوروزیان در تحلیل خود می‌گوید: «در صورتی که نظام تعرفه‌ای به صورت استاندارد عمل کند و موضوعات لجستیک بین‌المللی نیز تسهیل شود، احتمالاً تیگارد موتور زاویه تندتری از نمودار تولید بالا خواهد رفت.»* این یعنی گره اصلی در دست سیاست‌گذاران کلان اقتصادی و گمرکی است. اصلاح تعرفه‌های وارداتی قطعات و روان‌سازی لجستیک بین‌المللی که به دلیل تحریم‌ها و مشکلات ارزی کند شده، می‌تواند موتور محرک رکوردهای جدید تیگارد باشد. اگر این موانع برداشته شوند، سانیار موتور پارسیان ظرفیت تصاحب سهم قابل توجهی از بازار خودروهای باکیفیت داخلی را دارد.