یک ماهگی جنگ ایران و آمریکا؛ جنگی فرسایشی یا آتشبس؟
جنگ آمریکا و اسرائیل یک ماهه شد. جنگی که آمریکا میگوید برای چهار تا شش هفته برنامهریزی شده اما ایران تاکید دارد که پایان آن در دست تهران است.
به گزارش اقتصادآنلاین، سال ۱۴۰۵ در آتش جنگ تحویل شد تا در اولین روزهای بهار، جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به یک ماهگی برسد.
امروز نهم فروردین، درست یک ماه از شروع جنگ میگذرد. جنگی که آمریکا مدعی است برای چهار تا شش هفته برنامهریزی شده است. درست یک روز قبل از این اظهارنظر، اما دونالد ترامپ رییسجمهور آمریکا ادعا کرده که بیش از ۳۵۰۰ هدف باقیمانده در ایران وجود دارد. در همین راستا، برخی دیگر از منابع از جمله آکسیوس مدعی هستند که حملات آمریکا و اسرائیل دو تا چهار هفته دیگر ادامه دارد.
در سوی دیگر، مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز تاکید دارند که جنگ تا «پشیمانی» و «تنبیه» آمریکا و اسرائیل ادامه پیدا میکند و این ایران است که پایان آن را تعیین خواهد کرد.
این وضعیت در حالی است که تلاش کشورهایی، چون پاکستان برای میانجیگری و آتشبس بیشتر شده است.
اما این تلاشهای دیپلماتیک چقدر شانس موفقیت دارد؟
برای پاسخ به این پرسش، باید مرور بر روند تحولات جنگ در یک ماه گذشته داشت.
آغاز جنگ در خلال مذاکرات
جنگ در ۹ اسفند، پس از سه دور مذاکره غیرمستقیم ناکام، با حمله به منطقه پاستور، محل زندگی و کار رهبر پیشین انقلاب اسلامی آغاز شد. در این حملات آیتالله خامنهای و شماری از فرماندهان ارشد نظامی، از جمله دبیر شورای دفاع، فرمانده کل سپاه، وزیر دفاع، رییس ستاد کل نیروهای مسلح و رییس دفتر نظامی رهبر پیشین انقلاب به شهادت رسیدند.
پس از آن، حملات به شهرهای مختلف ایران، از پایتخت تا بندرعباس آغاز شد. هرچند طبق برآوردها حدود ۴۰ درصد حملات به تهران بوده، اما رفتهرفته، پراکندگی بمبارانها به شهرهای مختلف کشور رسید. در خلال این حملات، تلاش آمریکا و اسرائیل برای هدف قراردادن مقامات نیز ادامه داشته است. علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی، اسماعیل خطیب وزیر اطلاعات، رییس سازمان بسیج، سخنگوی سپاه و شماری از فرماندهان و مقامات نظامی و امنیتی هدف این حملات بودند.
آمریکا مدعی است که توان نظامی ایران در زمینه موشکی و دریایی را در یک ماه گذشته به شدت تضعیف کرده است. اما شلیک موشکها و پهپادها از آغاز جنگ تاکنون تداوم داشته است.
جنگ منطقهای آغاز میشود
پاسخ جمهوری اسلامی ایران به حملات آمریکا و اسرائیل از روز نخست تاکنون، جنگ منطقهای بوده است. اتفاقی که پیشتر هشدار آن نیز داده شده بود. طبق اعلام قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا موشکها و پهپادها اهداف مرتبط با آمریکا و اسرائیل را در کشورهای منطقه، یعنی قطر، کویت، امارات، عربستان، اردن و کردستان عراق هدف قرار دادند.
تنگه هرمز، به عنوان یکی از مهمترین گذرگاههای نفتی جهان نیز عملا در کنترل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است. جایی که یک پنجم انرژی مصرفی جهان از آن عبور میکند.
با این حال جنگ منطقهای پیامدهای تعیین کنندهای نیز داشته است که آینده خاورمیانه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
عربستان و امارات که پیشتر نیز از آمریکا و اسرائیل حمایت میکردند، اکنون توان بیشتری را در حمایت از حملات علیه ایران به کار گرفتند. به نظر میرسد که قطر هم که پیشتر در بین کشورهای حاشیه خلیج فارس، روابط نزدیکتری با ایران داشت، اکنون تغییراتی در مواضع خود ایجاد کرده است.
به این ترتیب، تبدیل جنگ به جنگی منطقهای، مناسبات خاورمیانه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
عملکرد نیروهای محور مقاومت در جنگ
نیروهای مسلح شیعی نزدیک به جمهوری اسلامی در لبنان، عراق و یمن نیز وارد جنگ شدهاند. حزبالله لبنان بیشترین حملات را به اسراییل داشته و نیروهای عراقی، مواضع آمریکا را در این کشور مورد حمله قرار دادهاند.
در آستانه یک ماهگی جنگ، حوثیهای یمن نیز با شلیک موشک به اسرائیل وارد جنگ شدهاند. آنها اعلام کردند که بستن تنگه بابالمندب از جمله اقدامات در حمایت از جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.
گویی سرنوشت گروههای موسوم به محور مقاومت نیز به سرنوشت جنگ گره خورده است. چراکه این گروهها در لبنان و عراق برای خلع سلاح تحت فشار بودهاند. از طرفی، حملات آمریکا و اسرائیل به حزبالله در لبنان و نیروهای عراقی نیز همزمان با ایران، بیوقفه ادامه داشته است.
در یمن نیز، عربستان و یمن در حال استفاده از گروههای مزدور برای حمله به حوثیها و از سرگیری جنگ با آنها هستند. به نظر میرسد که عربستان و امارات تلاش دارند که از جنگ ایران و آمریکا برای تهاجم دوباره به یمن استفاده کنند. البته تفاوت اینجاست که این بار آنها از حمایت مستقیم آمریکا و اسرائیل نیز برخوردار هستند.
البته گروههای مقاومت در مقابل این حملات، از حمایت جمهوری اسلامی ایران برخوردار هستند. تا جایی که گفته شده قطع حملات به ایران و گروههای مقاومت در منطقه از جمله شروط ایران برای پایان جنگ بوده است.
جنگ زیرساختها در میگیرد؟
تهدید به حمله به زیرساختهای غیرنظامی از سوی رییسجمهور آمریکا در صورت بازنشدن تنگه هرمز، نقطه عطف دیگری در جنگ است. هرچند که دونالد ترامپ تاکنون دو بار تهدید خود را به تعویق انداخته است. او ابتدا پنج روز و سپس ۱۰ روز حمله به نیروگاه برق در ایران را به دلیل مذاکره به تعویق انداخت.
ایران نیز اعلام کرده که در صورت حمله به زیرساختها، کل زیرساختهای انرژی در منطقه هدف قرار میگیرد.
ترامپ مدعی است که آمریکا با افرادی که از آنها نامی نبرده در حال مذاکره است. پاکستان نقش میانجیگر را به عهده دارد و تبادل پیامها بین تهران و واشنگتن انجام شده است. تاجایی که طبق گزارشها ۲۰ کشتی با پرچم پاکستان اجازه عبور از تنگه هرمز را دریافت کردهاند.
گفتهشده که آمریکا طرحی ۱۵ بندی برای توافق ارائه داده که البته کاخ سفید آن را به طور رسمی تایید نکرده است. طبق این طرح که صحت آن مشخص نیست، آمریکا خواستار توقف برنامه هستهای، بازشدن تنگه هرمز و تسلیم جمهوری اسلامی ایران در جنگ در مقابل رفع تحریمهای بینالمللی است.
مواضع تهران در نقطه مقابل واشنگتن است. براساس آنچه در مواضع مقامات از جمله وزیر خارجه و رییس مجلس و دیگران آمده، جمهوری اسلامی خواستار توقف کامل جنگ و تضمین برای عدم تکرار حملات، پرداخت غرامت جنگ، ادامه غنیسازی اورانیوم و توقف حملات به گروههای موسوم به محور مقاومت است؛ بنابراین بار دیگر، به دلیل مواضع متفاوت، دیپلماسی در بنبست به فعالیت خود ادامه میدهد.
با این حال، مقامات کاخ سفید از جمله معاون رییسجمهور آمریکا، تاکید دارند که آمریکا به زودی از جنگ خارج میشود. براساس گزارشها، ترامپ نیز خواستار طولانینشدن جنگ و ارائه راههای خروج از آن شده است. اما در این بین، اسرائیل و لابی آن در آمریکا نیز در تلاش است تا منافع خود را در جنگ تامین کند.
زمزمه مذاکره همزمان با تدارک نظامی؟
هرچند در آستانه یک ماهگی، زمزمهها درباره مذاکره بلندتر شده، اما در ایران هرگونه مذاکره با آمریکا و عقبنشینی به طور مکرر تکذیب شده است.
همزمان، برخی گزارشها از تدارک آمریکا برای عملیاتهای زمینی حکایت دارد. عملیاتهایی که برخی آن را متوجه خارک و جزایر سه گانه در خلیج فارس میدانند، اما احتمال عملیات از شمال ایران نیز مطرح شده است.
این احتمالات برای گشودهشدن جبهههای جدید در جنگ، واکنش مقامات در ایران را نیز در پی داشته است و آنها از آمادگی کامل نیروهای زمینی برای پاسخ به حملات گفتهاند.
چه خواهد شد؟
سخن از مذاکره در اوج جنگ، با وجود مواضع کاملا موازی ایران و آمریکا و البته تدارکهای جدید نظامی در منطقه، آتشبس را دور از دسترس قرار داده است.
با این حال تلاشهای میانجیگرانه متوقف نشده و هفته آینده پاکستان میزبان نشست وزرای خارجه عربستان و قطر و مصر خواهد بود.
هرچند مقامات کاخ سفید اعلام کردند که قصد ادامه جنگی طولانی و اعزام نیروی زمینی را ندارند، اما روند تحولات جنگ افق متفاوتی را پیش رو ترسیم میکند. چراکه تهران نیز اعلام کرده که شروع جنگ با آمریکا، اما پایان آن با ایران است.
