ایران و معمای آب / عبور از کمآبی چگونه ممکن است؟
ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود همواره با کمبود آب روبهرو بوده، اما کاهش بارشها و تداوم خشکسالی در سالهای اخیر این وضعیت را به بحرانی جدی تبدیل کرده است. کارشناسان بر ضرورت مدیریت علمی منابع آب و اصلاح الگوی مصرف تأکید دارند.
به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از همشهری آنلاین، امروز ۲۲ مارس، همزمان با دوم فروردین، روز جهانی آب نامگذاری شده است. روز جهانی آب از سال ۱۹۹۳ و به پیشنهاد سازمان ملل متحد در تقویم جهانی ثبت شد تا توجه کشورها به اهمیت آب شیرین و مدیریت پایدار آن جلب شود. برای ایران این مناسبت بهدلیل محدودیت منابع آبی، معنایی فراتر از یک یادبود دارد. محدودیت طبیعی در سالهای اخیر با کاهش بارشها، افزایش دما و خشکسالیهای پی درپی تشدید شده است؛ روندی که پیامدهای آن در افت سطح آبهای زیرزمینی، کاهش ذخایر سدها، خشک شدن تالابها و بروز تنش آبی در بسیاری از مناطق کشور دیده میشود.
برای درک بهتر و دقیقتر ابعاد بحران آب در ایران، برخی از مهمترین شاخصهای مرتبط را مرور میکنیم.
*میانگین بارش سالانه ایران حدود ۲۳۰ میلیمتر است در حالی که میانگین جهانی نزدیک به ۸۰۰ میلیمتر برآورد میشود یعنی ایران کمتر از یکسوم متوسط جهان بارندگی دارد.
*بیش از ۹۰ درصد مساحت کشور در اقلیم خشک و نیمهخشک قرار گرفته و فقط بخش محدودی از نوار شمالی و غربی ایران شرایط نسبتا مرطوب دارد.
*حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود. سهم آشامیدنی حدود ۸ درصد و صنعت کمتر از ۵ درصد است. بهرهوری آبیاری در کشاورزی ایران به طور متوسط کمتر از ۴۰ درصد است.
*بیش از نیمی از آبخوانهای کشور با افت شدید سطح آب مواجه شدهاند و بسیاری از دشتها در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند.
*سرانه منابع آب تجدیدپذیر ایران از حدود ۷ هزار مترمکعب در سال ۱۳۳۰ به کمتر از ۱۲۰۰ مترمکعب در سالهای اخیر رسیده که نشان دهنده تنش شدید آبی در ایران است.
*طی سالهای اخیر، حجم آب ذخیرهشده در سدهای مهم کشور در بسیاری از دورهها ۳۰ تا ۵۰ درصد کمتر از متوسط بلندمدت بوده است.
راهحل بحران آب چیست؟
یک اقلیمشناس با اشاره به راهکارهای عبور از بحران آب میگوید: راه عبور از بحران آب در ایران بیش از هر چیز نیازمند تصمیمهای علمی، عملی و واقعبینانه است. تصمیمهایی که مبتنی بر ظرفیتهای واقعی سرزمین گرفته شوند.
نیما فرید مجتهدی میگوید: اصلاح الگوی کشت متناسب با اقلیم هر منطقه، افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی و حرکت به سوی روشهای نوین آبیاری، از ضروریترین اقداماتی است که میتواند فشار بر منابع آب را کاهش دهد.
این اقلیمشناس تاکید میکند که جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی و مدیریت اصولی آبخوانها باید در اولویت سیاستگذاری قرار گیرد، زیرا افت سطح آبهای زیرزمینی، بازگشت ناپذیرترین بخش بحران آب است.
فرید مجتهدی همچنین بازچرخانی و استفاده مجدد از پساب در بخشهای شهری و صنعتی، کاهش هدررفت آب در شبکههای فرسوده توزیع و ارتقای مدیریت مصرف در شهرها و روستاها را مکمل این اقدامات میداند و میگوید: بدون اصلاح همزمان عرضه و تقاضای آب، عبور پایدار از بحران کم آبی در کشور امکانپذیر نخواهد بود.
